کوتاهی وزارت ارتباطات در راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات

وزارت ارتباطات تولید محتوای شبکه ملی اطلاعات را جزو وظایف خود نمی‌داند اما اولا؛ این وزارتخانه برای کودکان تولید محتوا انجام می‌دهد و ثانیا؛ مصوبه الزامات فنی شبکه ملی اطلاعات خلاف ادعای این وزارتخانه را بیان می‌کند.
پروژه بر زمین مانده «شبکه ملی اطلاعات» سالهاست که قرار است اجرایی شود. این شبکه ظرفیت لازم برای «نگهداری و تبادل امن اطلاعات داخلی در کشور به‌منظور توسعه خدمات الکترونیکی» و «دسترسی به اینترنت» از طریق بستر ارتباطی باند پهن سراسری برای کاربران خانگی، کسب‌وکارها و دستگاه‌های اجرایی را فراهم می‌کند اما از سال 89 تاکنون هنوز به مرحله اجرایی کامل نرسیده است.
به گزارش تسنیم،ضرورت تشکیل این شبکه از آنجایی جدی شد که در سال 95 شورای عالی فضای مجازی مصوبه‌ای را با هدف تبیین الزامات فنی شبکه ملی اطلاعات تهیه و ابلاغ کرد و 6 محور تکالیفی را بر عهده وزارت ارتباطات قرارداد. سرفصل این محورها شامل مشخصه‌های ارتباطات در فضای مجازی کشور، استقلال شبکه، مدیریت شبکه، خدمات شبکه، امنیت و سالم‌سازی شبکه و درنهایت مدل اقتصادی شبکه ملی اطلاعات می‌شود.
 مزایای شبکه ملی اطلاعات چیست؟
افزایش سرعت اینترنت: شاید در افکارعمومی این شائبه مطرح باشد که شبکه ملی اطلاعات به منظور محدودیت دسترسی خارجی به اینترنت و فیلترینگ ایجاد بشود اما اگر از پیگیران اخبار تکنولوژی باشید حتما می‌دانید که کره جنوبی پرسرعت‌ترین اینترنت جهان را در اختیار کاربرانش قرار می‌دهد و اینترنت ملی یکی از دلایل اصلی سرعت پیشرفته در این کشور بوده است. کره جنوبی که از نظر آمادگی الکترونیک و پهنای باند رتبه نخست را در دنیا دارد و 80 درصد پهنای باندش داخلی است. یعنی شبکه‌‌ای دارد که بی‌نیاز از ارتباطات خارجی، 80 درصد ارتباطات و انتقالات دیتای آن در داخل شبکه به گردش در می‌آید.
ارزان‌تر شدن اینترنت: ارزان‌تر شدن اینترنت نیز می‌تواند از ثمرات شبکه ملی اطلاعات باشد و مهم‌ترین جنبه این طرح را بعد اقتصادی آن بیان کرد چراکه با این کار دیتاهای پرطرفدار مستقیما بر روی شبکه داخلی به گردش در می‌آیند و دیگر نیازی نیست یک بار به خارج ودوباره به داخل کشور برگردد لذا این عدم رفت و برگشت می‌تواند به کاهش هزینه‌ها و ارزانی اینترنت منجر شود که این امر هم به نفع کاربران است و هم به نفع دولت.
همچنین با استفاده از این سرویس می‌تواند این امکان مهیا شود که بخش‌هایی مثل آموزش‌های الکترونیکی به صورت آفلاین صورت پذیرد و نیازی به وصل بودن اینترنت نباشد و بدین شکل خدمات گسترده‌تر و ارزانتری به شهروندان ارائه شود.
افزایش امنیت مجازی در کشور: افزایش امنیت اطلاعات کاربران می‌تواند از مهم‌ترین فواید شبکه ملی اطلاعات به شمار بیاید. ضرورت امینت شبکه‌ای باعث شد که در جهان بعد از افشاگری‌های «اسنودن» بیشتر به اهمیت امنیت مجازی پی ببرند و کشورهایی چون آلمان، روسیه، برزیل، چین و... در این راستا اقدامات مهمی را انجام بدهند.
 تناقض تشکیل شبکه ملی اطلاعات با تجهیزات خارجی؛ وزارت ارتباطات شفاف سازی کند
وزارت ارتباطات مدعی است 80 درصد از تکالیف مربوط به الزامات فنی شبکه ملی اطلاعات به سرانجام رسیده است و همچنین سجاد بنایی نایب ‌رئیس ‌شرکت ارتباطات زیرساخت در این زمینه گفته بود: در تجهیزات غیرفعال شبکه ملی اطلاعات از 70 درصد توان داخلی و در تجهیزات فعال این شبکه از 15 درصد توان بومی استفاده شده است.
اما باید گفت فارغ از میزان ادعایی پیشرفت در زیرساخت شبکه ملی اطلاعات در مورد تجهیزات خارجی در شبکه ملی اطلاعات نگرانی‌های جدی ایجاد شده است که باید شفاف سازی شود. چراکه بر اساس گفته‌های مسئولان انجمن صنفی یارانه‌ای تاکنون به علت عملکرد غلط سازمان تنظیم مقررات وزارت ارتباطات تجهیزات شبکه‌ای قاچاق و بی‌کیفیت در کشور زیاد شده است و از سوی دیگر فعالان حوزه تجهیزات شبکه و جدول ارز اختصاص داده شده به واردات اذعان دارد که عمده تجهیزات شبکه‌ای در کشور وارداتی و وابسته به خارج است. بنابراین لازم است که وزارت ارتباطات نسبت به ادعاهای خود بیشتر شفاف سازی کند.
 بهانه‌های وزارت ارتباطات
یک توجیه و دلیلی که مسئولان وزارت ارتباطات برای عدم راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات مطرح می‌کنند آن است که لایه آنها زیرساخت شبکه ملی اطلاعات بر عهده وزارت ارتباطات و لایه محتوایی و خدمات آن بر عهده مسئولان دیگری همچون: وزارت ارشاد، وزارت صنعت، معدن و تجارت، بانک مرکزی، صدا و سیما هستند و تا این دستگاهها حاضر نشوند و نقش خود را اجرا نکنند این زیست بوم شکل نمی‌گیرد.
اما به فرض قبول این ادعا با توجه به اینکه اصل پنجم مصوبه الزامات فنی شبکه ملی اطلاعات شورای فضای مجازی صراحتا دستور به اجرایی سازی الزامات فرهنگی را دارد بنابراین وزارت ارتباطات به عنوان «مجری شبکه ملی اطلاعات» حداقل باید در زمینه نقش هماهنگ‌کننده و نخ تسبیح را بین سایر ارگانها ایفا کند و برای محتوا سازی آن نقش متولی را ایفا کند و دائما در حال پیگیری باشد نه اینکه توپ را به زمین ارگانهای دیگر بیاندازد.
همین قضیه باعث اعتراض فیروزآبادی دبیر شورای عالی فضای مجازی نیز هست و وی سابقا گفته بود: برخی که در وزارت ارتباطات هستند بیشتر علاقه دارند شبکه ملی اطلاعات را به صورت کلاسیک در کشور توسعه دهند. بحث استقلال در شبکه ملی اطلاعات بسیار مهم است. به همین دلیل در الزامات مصوبه اصرار کردیم که خدمات پایه ملی باشد. اکنون خدمات پایه این گونه نیست. الان مخاطب برای جست‌وجوی آدرس یک داروخانه در شهر از گوگل استفاده می‌کند، این اطلاعات مربوط به داخل کشور است و شهروند هم در داخل کشور است اما این اطلاعات را به یک پلتفرم آمریکایی می‌گوید، این همان حوزه‌ای است که اختلاف نظر وجود دارد.
 اگر محتوا وظیفه وزارت ارتباطات نیست پس چرا محتوا برای کودکان تولید می‌کند؟
یک عضو کمیسیون فرهنگی هم در گفت‌و‌گو با تسنیم گفت: وزارت ارتباطات موظف است زیرساخت شبکه ملی اطلاعات را به طور کامل انجام دهد اینکه ادعا می‌کنند حوزه تولید محتوا مربوط به وزارت ارتباطات نمی‌شود، غلط است. شاهد بوده ایم این وزارتخانه در حوزه تولید محتوا برای کودکان سفارش کار داده است و در زمینه تولید محتوا نیز ورود کرده است.
حجت‌الاسلام نصراله پژمان‌فر با بیان اینکه وزارت ارتباطات مفهوم زیر ساخت را‌ اشتباه متوجه شده است گفت: زیرساخت فقط محدود به کابل و فیبر نوری و... نیست بلکه زیرساخت تمام پلتفرم‌هایی که بر روی او خدمات به کاربران ارائه می‌شود را شامل می‌شود. مثلا موتور جست و جو یک پلتفرم است که گوگل با آن ذائقه‌ها را تغییر می‌دهد بنابراین وزارت ارتباطات ذاتا موظف است تمامی این پلتفرم را مهیا کند که متاسفانه دراین موضوعات هیچ اقدامی صورت نگرفته است.
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس با بیان اینکه وزارت ارتباطات هیچ اقدامی درباره طراحی این پلتفرم‌ها نکرده است گفت: شبکه ملی اطلاعات یعنی حاکمیت جمهوری اسلامی بر فضای مجازی و اینکه ادعا می‌شود که 80 درصد محقق شده است اصلا مساوی با این نیست که جمهوری اسلامی 80 درصد بر فضای مجازی حکومت دارد. وی افزود: الان هر کس قواعد پلتفرم‌های خارجی مانند گوگل را کاملا رعایت کند و به او پول پرداخت کند می‌تواند از آن استفاده کند. مثلا یک هتل ایرانی برای اینکه بخواهد در خدمات و تبلیغات گوگل را نمایان شود باید تمام قوانین و هرینه‌های گوگل اجرا کند و دقیقا مصداق حاکمیت اغیار در کشور ماست.
پژمانفر با بیان اینکه ادعایی که وزارت ارتباطات درباره شبکه ملی اطلاعات دارد محدود به سیم و کابل است که قطعا مطابق تعریف واقعی شبکه ملی اطلاعات نیست گفت: باید پلتفرم‌هایی مانند موتور جست و جو و مسیریاب‌ها کاملا بومی باشند اما دیده می‌شود تماما خارجی است. وی افزود: اگر بخواهم عملکرد وزارت ارتباطات در زمینه شبکه ملی اطلاعات را تشریح کنیم باید مثال ملموسی بزنم، مثلا شما یک فرودگاه را در نظر بگیرید که وزارت ارتباطات فقط یک باند و زمین مسطح را برای آن مهیا کرده است اما کادر برج مراقبت و هواپیماهایی که فرود می‌آیند تماما خارجی و بعضا از دشمنان هستند.