جولان مـرگ خاموش در میان لایههای تیره دود
بخش دوم
- میشود باران ببارد تا از این هوای آلوده خلاص بشویم؟
باران شروع کرد به زخمهای آسفالت خیابان دست کشیدن!
- میشود این باران بند نیاد؟!
از دهان آسفالت گل رویید. پرندهها خوشخوان شدن و روباههای باغ گیاهشناسی جستوخیز کردند.
تنها باران، تنها باران برنامه رهایی از این آلودگی کشنده هوا بود!
هیچکس دلش برای آسمان پایتخت نمیسوخت. با آن فراخی تنها باشی، درد بزرگی نیست؟!
شاخص آلودگی هوای تهران در زمان تهیه این گزارش (امروز شنبه ۲۶ مهر 1404) روی عدد ۱۰۶ قرار گرفته و هوای پایتخت همچنان در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس است. آلودگی هوای تهران همچنان ادامه دارد و شاخص آلودگی هوای پایتخت در حال حاضر در شرایط ناسالم برای گروههای حساس است.
شاخص آلودگی هوای تهران تا ساعت ۱۱:۰۰ امروز شنبه ۲۶ مهر با آلاینده شاخص «ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون» ۱۰۶ و کیفیت هوا در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس است.
بر اساس اعلام شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، آلاینده شاخص هوای تهران طی ۲۴ ساعت گذشته با میانگین ۱۱۵ در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس است.
داستان هوای آلوده تهران
بررسی تغییرات ساعتی شاخص کیفیت هوای شهر تهران نشان میدهد پایتختنشینها هر سال در این ایام با موج شبانه آلودگی هوا مواجه هستند، به این معنا که در ساعات شب بر غلظت آلایندههای هوا افزوده میشود. کارشناسان این اوجگیری شبانه آلودگی هوا در پایتخت را ناشی از دستکم سه عامل میدانند. مهمترین عامل تأثیرگذار بر روند تغییرات شاخص کیفیت هوا و اوجگیری آن از اوایل شب یعنی حدود ساعت ۲۰، وضعیت متغیرهای هواشناسی است. ماجرا از این قرار است که شروع افزایش مستمر غلظت آلایندهها از حدود ساعت هشت شب بیش از هر چیز ناشی از برودت هواست. در واقع در طول روز لایه آلودگی بالاتر میرود و غلظت آلایندهها در لایههای پایینی جو به دلیل گرمتر بودن هوا کمتر است؛ اما به محض اینکه یکی دو ساعت از شب میگذرد، لایهمرزی بین هوای سردوگرم پایینتر میآید و غلظت آلایندهها که در شاخص کیفیت هوا منعکس میشود، با افزایش مواجه میشود. در بررسی تغییرات شاخص کیفیت هوا در طول دو شبانهروز گذشته نیز آنطور که در تصویر این گزارش نیز منعکس شده است، در فاصله ساعت ۲۰ تا ۵ بامداد روز بعد، شدت آلودگی هوا بهمراتب بیشتر از ساعات دیگر بوده است.
عامل دیگری که به شکلگیری موج آلودگی هوای شبانه میانجامد، شیوه رایج و درواقع سبک زندگی شهروندان تهرانی است که بر پایه «زیست شبانه» شکل گرفته است. هرچند تعریفی که در تهران از زیست شبانه وجود دارد، با تعریف رایج آن در شهرهای بزرگ دنیا متفاوت است، اما بسیاری از خانوادهها سفرهای شبانه با انگیزههای تفریحی، تفرجی، خرید و گذران اوقات فراغت را به پس از اتمام ساعت کاری موکول میکنند و در نتیجه میزان سفرهای خودرویی در ساعات شب (قبل از نیمهشب) پرتعداد است. البته مطالعهای که به طور دقیق نشان دهد سبک زندگی اینچنینی تا چه اندازه در تشدید آلودگی هوای شبانه در تهران نقش دارد، انجام نشده است، اما از نظر کارشناسان این متغیر نیز حتماً سهمی از قرمز شدن هوا در ساعات شب را به خود اختصاص میدهد. حتی بعضاً این دیدگاه غلطبین خانوادهها وجود دارد که هشدارهای پرهیز از حضور در فضای باز مربوط به ساعات روز بوده و در ساعات شب از شدت آلودگی هوا کاسته میشود؛ بنابراین آنها به اندازهای که در طول روز از حضور غیرضروری در سطح شهر پرهیز میکنند، در ساعات شب به چنین رفتاری مقید نیستند. بااینحال نباید فراموش کرد که تهران یک شهر «همواره پرترافیک» است و در نتیجه سهم بالا و پایین شدن حجم خودروهای عبوری در معابر روی شدت آلودگی هوا از متغیر شرایط جوی کمتر است.
آلودگی هوا چه بر سر حیوانات شهری میآورد؟
در روزهایی که نفس بسیاری از شهروندان شهرهای مختلف کشور به علت تشدید آلودگی هوا تنگ شده است ممکن این سؤال پیش آید که این هوای آلوده بر سر جاندارانی که در شهرها با ما همزیستی میکنند، چه میآورد؟ یک متخصص اکولوژی حیاتوحش و مدیریت زیستگاهها میگوید که آثار بلندمدت آلودگی هوا بر حیوانات میتواند شامل افزایش میزان مرگومیر و کاهش زادآوری در آنها باشد.
افشین علیزاده، ضمن اشاره به اینکه آلودگی هوا به اشکال مختلفی میتواند بر حیاتوحش تأثیرگذار باشد، اظهار میدارد: «آلودگی هوا به دو شکل کوتاه و بلندمدت آثار مخربی را بر سلامت حیاتوحش برجای میگذارد که تأثیر کوتاهمدت آن مشابه تأثیری است که بر سلامت انسان میگذارد؛ یعنی آلودگی هوا میتواند از طریق دستگاه تنفسی و ریه وارد بدن حیوانات شود که اثر آن کوتاهمدت است و ممکن است حیوانات در برابر آن مقاومت از خود نشان دهند.»
وی در ادامه درباره تأثیرات بلندمدت آلودگی هوا بر حیاتوحش توضیح میدهد: «آلایندههای موجود در هوا از جمله دیاکسید گوگرد، اکسیدهای نیتروژن و ذرات معلق که خود حاوی فلزات سنگین هستند تأثیرات بلندمدتی بر حیاتوحش شهری میگذارند بهگونهای که فلزات سنگین وارد بدن حیوانات میشود و نهتنها دفع نمیشود؛ بلکه به شکل و اندازههای مختلفی در بافت بدن آنها تجمع پیدا میکند.»
به گفته این استاد دانشگاه، تحقیقات انجام شده بر جوندگان اطراف کارخانهها نشان داده است که فلزات سنگین به صورتهای مختلفی در بافتهای مختلف بدن آنها از مو و پوست گرفته تا استخوان، عضلات و کبد آنها تجمع پیدا کرده است.
وی ادامه میدهد: «تجمع فلزات سنگین در بافت بدن حیوانات باعث ایجاد اختلال در زادآوری، طول عمر و سلامت آنها میشود که در نهایت میتواند به افزایش میزان مرگومیر و کاهش زادآوری آنها منجر شود. حیوانات شهری نیز از این امر مستثنی نیستند و فلزات سنگین بر سلامت و بدن آنها نیز تأثیرات مخربی دارد.» این متخصص اکولوژی حیاتوحش خاطرنشان میکند: «آلودگی هوا علاوه بر اینکه میتواند تأثیرات بلندمدتی بر سلامت حیواناتی که بیشتر مورد توجه مردم هستند؛ مانند سگ، گربه، کبوترها و پرندگان بگذارد، میتواند بر سایر جانورانی که در شهرها با انسان همزیست هستند؛ اما کمتر مشاهده میشوند، اثر بگذارد؛ مانند جوندگان از جمله موش و خفاشها که بیشتر در شب فعال هستند.»
علیزاده در ادامه اظهار میدارد: «آلودگی هوا و فلزات سنگین میتوانند از طریق تنفس یا از طریق خوردن حشراتی که خود در آبهایی زادآوری میکنند که فلزات سنگین را جذب کرده باشد، وارد بدن خفاشها شود. به عنوان مثال پشه مدتی در آب زندگی میکند و پس از بالغ شدن توسط خفاشها خورده میشود.»
انواع گونههای حیاتوحش ازجمله پرندگان، چرندگان، خزندگان، جوندگان، پستانداران و... نقش مؤثری در چرخه طبیعت دارند که کاهش ناگهانی و غیرطبیعی جمعیت آنها میتواند به نحوی بر زندگی انسانها و سایر جانوران مؤثر باشد.
پرچم مرگ دست سرطان ریه
دکتر مصطفی قانعی، رئیس کنگره ریه و مراقبتهای ویژه از سرطان میگوید: «بیماریهای تنفسی، چهارمین علت مرگومیر ناشی از بیماریهای غیرواگیر در کشور است.»
رئیس انجمن متخصصین ریه ایران، با اشاره به برنامه انجمن برای کاهش بار بیماری انسداد مزمن ریه در کشور، میافزاید: «قرار است ۴۰۰ فوقتخصص ریه بر اساس هدف مشخصی هر سال و طی برنامهای بتوانند درصد ابتلا، بستری و مرگ ناشی از انسداد ریه را کم کنند.»
قانعی میگوید: «شاید مهمترین بخش در این برنامه، بحث سیگار و آلودگی هوا است که باید برای کاهش عارضههای ناشی از این دو عامل بیماریهای ریوی، تلاش کنیم.»
رئیس انجمن متخصصین ریه ایران با عنوان این مطلب که در بین سرطانها کُشندهترین آنها سرطان ریه است، میافزاید: «85 درصد علت سرطان ریه ناشی از مصرف سیگار است.»
قانعی ادامه میدهد: «بار اقتصادی و مرگومیر ناشی از آلودگی هوا نیز دومین مبحث برای پرداختن به این موضوع است.» وی با اشاره به توانمندیهای متخصصین ریه در کشور، میافزاید: «یک همکاری بین معاونت علمی و وزارت بهداشت انجام شده است و استان کرمان را برای بررسی بیماری مزمن انسداد ریه انتخاب کردیم.»
قانعی میگوید: «در واقع تلفیقی از سلامت و فناوری را انجام دادیم که نتیجه آن در پایان سال استخراج خواهد شد.» وی میافزاید: «بخش خصوصی و دولتی کنار هم برای کاهش بار بیماری تلاش کنند.» قانعی در خصوص انتخاب استان کرمان برای انجام این برنامه علمی و تحقیقاتی، میگوید: «این استان دارای معادن زیادی است و مصرف دخانیات و آلودگی هوا نیز در کرمان بالا است.» وی با عنوان این مطلب که پرچم مرگ دست سرطان ریه است، میافزاید: «بیشترین علت فوت بیماران ریوی، بیماری قلبی آنها
است.»
بیماری فشار خون ریوی
فرید رشیدی فوقتخصص ریه و مراقبتهای ویژه، دبیر انجمن متخصصین ریه و عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، اظهار میدارد: «آنچه در طی سالهای گذشته ارزش و اهمیت خودش را نشان داده، جایگاه انجمنهای علمی در ارتقای سلامت جامعه است.» وی میافزاید: «ما نیاز داریم انجمنهای علمی تقویت شوند و حاکمیت برای ارتقای سلامت جامعه، از این انجمنها کمک بگیرد.»
رشیدی میگوید: «انجمن متخصصین ریه ایران، از سه سال پیش به صورت جدی به عنوان بازوی مشورتی وزارت بهداشت، عمل میکند.»
وی با عنوان این مطلب که یکی از بیماریهایی که بار سنگین بر سلامت و اقتصاد میگذارد، بیماریهای ناشی از آلودگی هوا است، میافزاید: «مشکلی که در زمینه بیماریهای غیرواگیر داریم، عدم دسترسی به داروهای فوقتخصصی است.»
رشیدی با اشاره به اهمیت داروهای نجاتبخش در حوزه بیماریهای ریوی که ضرورت دارد تحت پوشش بیمه قرار بگیرند، میگویند: «این داروها بهخاطر وارداتی بودن و گران بودن، لازم است تحت پوشش بیمه قرار بگیرند.» وی از یک بیماری نادر که در بین خانمهای ۲۰ تا ۳۰ سال بیشتر شیوع دارد، خبر داده و میگوید: «در کشور ۶۰ خانم بین ۲۰ تا ۳۰ مبتلا به بیماری فشار خون ریوی هستند که نیاز دارند هر ماه یک آمپول تزریق کنند که ۱۶۰ میلیون تومان هزینه آن است.»
رشیدی میگوید: «90 درصد شیوع این بیماری بین خانمهای ۲۰ تا ۳۰ سال اتفاق میافتد که بیماری بسیار مهلک و کشندهای است که البته سرطان نیست.»
وی میافزاید: «ما بعد از ۱۰ سال توانستهایم مجوز واردات آن را بگیریم، اما باید تحت پوشش بیماریهای خاص قرار بگیرد.» رشیدی میگوید: «اگر این بیماران از این دارو استفاده کنند، میتوانند سالها زندگی کنند.»
وی در تکمیل صحبتهایش میگوید: «این دارو در تمامی کشورهای منطقه رایگان است، اما بیماران ما داروی خوراکی میخورند که اگر جواب ندهد، باید از داروی تزریقی استفاده کنند.»
بیماریهای ریوی به علت آلودگی هوا و دخانیات
رامین سامی فوقتخصص ریه و دبیر اجرائی کنگره میگوید: «انجمن ریه به جهت وظیفه ذاتی برنامههای آموزشی متعددی برگزار میکند و سالانه کنگرهای برای آشنایی همکاران با درمانها و داروهای جدید برگزار میکند.»
وی میافزاید: «بیش از ۷۰ سخنران از سراسر کشور و ۵۰ شرکت دارویی و تجهیزات در حوزه ریه در کنگره حضور دارند.»
این فوقتخصص ریه در ادامه با عنوان این مطلب که بیماریهای ریوی به علت آلودگی هوا و دخانیات در کشور ما روزبهروز بدتر میشود و همه باید برای حل مشکل کمک کنند، میگوید: «آلودگی هوا و سیگار مهمترین عامل مراجعه به مطب پزشکان ریه است.» وی میافزاید: «اگر سوخت مازوت دوباره استفاده شود، در شهرهای بزرگ قطعاً بار مراجعه بیماران ریوی به مطبها و اورژانسها افزایش خواهد یافت.»