آیا آمریکا با ترکیه بازی می‌کند؟

در همین خصوص می‌توان گفت که آمریکا در سطح اعلانی ترکیه را مهم‌ترین کشور منطقه و هم‌پیمان استراتژیک خود در منطقه معرفی می‌کند؛ و از دیگر سو، در بسیاری از چالش‌هایی که ترکیه با آنها روبه رو است، از این کشور حمایت نمی‌کند. برای مثال، آمریکا و اتحادیه اروپا خواستار مذاکره ترکیه با پ.ک.ک و حل مسائل کردها هستند، و از سوی دیگر پ.ک.ک را گروهی تروریستی می‌نامند و نام این گروه را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار می‌دهند. این در حالی است که از طرف دیگر، سران شاخه‌های سیاسی پ.ک.ک اقدام به افتتاح دفتر نمایندگی در آمریکا می‌کنند. به این ترتیب می‌توان گفت که آمریکا در قبال کشور هم پیمان خود در منطقه یعنی ترکیه نیز همچون کشورهای دیگر منطقه، سیاست دوگانه‌ای را در پیش گرفته است.
اگر به موارد اتفاق و اختلاف آمریکا و ترکیه در قبال منطقه توجه کنیم از موارد قابل ذکر در این خصوص می‌توان به همکاری‌های دو جانبه، گسترش همکاری‌های نظامی علیه داعش در عراق و سوریه و همچنین مسائل شمال عراق و منطقه کردستان عراق اشاره کرد.
در خصوص مسئله شمال عراق، ترکیه به رغم اینکه با حکومت مرکزی یعنی بغداد ارتباط دارد، با به کار بردن سیاست یک جانبه، عمده ارتباطش با کردستان عراق یعنی بارزانی است؛ به طوری که بیش از 9 میلیارد دلار در شمال سرمایه گذاری کرده و شرکت‌های ترک در این منطقه در بخش نفت و گاز و بخش‌های تجاری فعال هستند. در این بین فعالیت اقتصادی ترکیه در شمال عراق نگرانی حکومت مرکزی عراق را در پی داشته است. در این حوزه آمریکا با هشدار به ترکیه در این خصوص، از آنکارا خواسته است دولت مرکزی عراق را دچار نگرانی نکند و با بغداد ارتباط داشته باشد. این در حالی است که آمریکا خود نیز در خصوص عراق دوگانه عمل می‌کند؛ به طوری که از یک سو شرکت‌های آمریکایی در شمال عراق سرمایه گذاری کرده؛ و از سوی دیگر از ترکیه می‌خواهد تمایلی به شمال عراق نشان ندهد. در واقع تشابهات نگاه آمریکا و ترکیه به تجزیه عراق به گونه‌ای است که آمریکا و ترکیه هردو به ظاهر حامی تمامیت ارضی عراق و حاکمیت ملی هستند؛ اما در عمل از تجزیه عراق حمایت می‌کنند.
داعش
موضوع دیگر همکاری‌ها و اختلافات ترکیه و آمریکا در خاورمیانه حضور داعش در سوریه و عراق است. در این مورد دولت آمریکا درباره داعش دوگانه عمل می‌کند؛ به طوری که از یک سو از این گروه حمایت می‌کند؛ و از دیگر سو با آن مبارزه می‌کند. در مقابل ترکیه نیز مبارزه با داعش در عراق و سوریه را مشروط کرده و از ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا خواسته است در شمال عراق و حتی در شمال سوریه مناطق امن و پرواز ممنوع ایجاد کند و براندازی بشار اسد را بپذیرد.
به این ترتیب، ترکیه و آمریکا تا حدودی و عملا در قبال سوریه متفاوت هستند. در واقع، ترکیه و آمریکا به لحاظ اعلانی در براندازی بشار اسد هماهنگی دارند؛ اما ترکیه مایل به عملیاتی شدن این موضوع است و اعلام کرده که آمریکا و ائتلاف بین‌المللی همکاری چندانی نسبت به آموزش و تجهیز نیروهای میانه روی سوری نشان نمی‌دهد.
وجوه اشتراک و اختلاف نگاه آمریکا و ترکیه در مسائل مصر، اسرائیل، عربستان و فلسطین
می‌توان گفت که رویکرد آمریکا و ترکیه به مسائل سیاسی از جمله مسائل کشورهایی همچون مصر، اسرائیل، عربستان و فلسطین هم مشابه و هم متفاوت است. به عنوان مثال، عربستان و آمریکا از کودتای مصر حمایت کردند؛ اما ترکیه به رغم اینکه هم‌پیمان آمریکا محسوب می‌شود، با این کودتا مخالفت کرد. از دیگر سو در مصر، ترکیه از حزب اخوان المسلمین حمایت می‌کنند؛ اما عربستان و آمریکا از رژیم کودتای مصر حمایت می‌کنند. در این بین ترکیه و عربستان هر دو متحد آمریکا در منطقه بوده و موضع متحدی در قبال مسئله سوریه اتخاذ کرده‌اند.
در بعد دیگر در این خصوص، موضع ترکیه در قبال مسئله هسته‌ای ایران است. در واقع در سایه مقاومت هسته‌ای ایران و به رغم نارضایتی آمریکا، ترکیه اقدام به عقد قرارداد بیست میلیاردی با روسیه کرده است.
گذشته از این از دیگر موارد اتفاق و اختلاف آمریکا و ترکیه در قبال منطقه، موضع آنکارا در قبال اسرائیل است؛ به گونه‌ای که آمریکا خواستار برگرداندن روابط ترکیه با متحد صد در صدی خود یعنی اسرائیل به سطح سابق است؛ اما ترکیه به رغم اینکه تا حدودی قراردادهای خود را با اسرائیل در حوزه‌های اقتصادی و تجاری و تا حدودی امنیتی و نظامی ادامه می‌دهد، اما روابط سیاسی اش با این رژیم دچار تنش است. به طوری که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه در سخنان خود صریحا بر وجود اختلاف و مشکل میان دولت آنکارا و مسئولان فعلی رژیم اسرائیل تاکید می‌کند.
اکنون نیز در اختلافات ترکیه و اسرائیل بر سر حمله به کشتی مرمره آمریکا با اتخاذ رویکردی که در واقع به نفع اسرائیل است، بر عادی‌سازی روابط میان دو طرف تاکید دارد. همچنین، ترکیه با حمایت از فلسطین، بر لزوم رفع محاصره غزه تاکید دارد. از طرف دیگر، به رغم عذرخواهی ظاهری اسرائیل و پیشنهاد پرداخت غرامت از سوی این رژیم مذاکرات در این خصوص در یک سال گذشته بی‌نتیجه بوده و ترکیه هنوز اقدامی در جهت عادی‌سازی روابط با اسرائیل انجام نداده است؛ اما روابط  در حوزه اقتصاد و توریسم همچنان ادامه دارد.
مهم‌ترین اختلاف‌های ترکیه و آمریکا
در کردستان سوریه
عدم وجود منطق یکپارچه ترکیه در کردستان سوریه، اظهار نظر در این خصوص را مشکل می‌کند. در واقع کردهای سوریه در سه منطقه از جمله عفرین و کوبانی و ...  اعلام خودمختاری کرده‌اند. در واقع حاکمیت این مناطق به نوعی ترکیبی از خودمختاری و فدرالیسم است، ترکیه در این امر مجبور به اطاعت از آمریکا شده است؛ اما موضع ملایم آمریکا در قبال حزب خلق دمکراتیک با مخالفت ترکیه رو به رو شده است. در این بین آمریکا در مقابله با داعش، به نفع حزب خلق دموکراتیک (که شاخه‌ای از پ.ک.ک در سوریه است،) کنار آمده و تصمیم به تجهیز اعضای آن برای مبارزه با داعش و دفع حملات این گروه گرفته است. در مقابل ترکیه با بیان اینکه هر دو طرف تروریست هستند، با این تصمیم مخالفت کرده است. در خصوص کوبانی نیز ترکیه با بیان اینکه بیش از دویست هزار نفر از مردم این شهر تخلیه شده و به ترکیه پناهنده شده‌اند، اصرار غرب و آمریکا برای نجات کوبانی‌ها را بی‌مورد دانسته است.
اتحاد غرب گرای 14 مارس لبنان که از سوی آمریکا و فرانسه حمایت می‌شود، تا حدودی حمایت ترکیه را نیز با خود دارد. از سوی دیگر، ترکیه حزب‌الله لبنان را به دخالت در مسائل سوریه متهم و محکوم می‌کند؛ از طرف دیگر آمریکا نیز به خاطر ضربات سختی که اسرائیل از حزب‌الله متحمل شده و این حزب را مانعی بزرگ بر سر زیاده‌خواهی خود می‌داند تمام تلاش خود را در تروریست نشان دادن عوامل حزب‌الله انجام داده است.
ترکیه از مدت‌ها قبل از جبهه النصره و ارتش به اصطلاح آزاد سوریه حمایت کرده و می‌کند؛ به طوریکه تمام پایگاه‌های نظامی ترکیه، ناتو و آمریکا در ترکیه محل آموزش و تجهیز انتقال نیرو برای این گروه‌ها بوده است. ترکیه مدعی بوده که اعضای داعش و جبهه النصره را مردم سوریه تشکیل می‌دهند؛ و نیروهای خارجی که در صفوف جبهه النصره هستند از سوریه خارج شده‌اند. در این بین ترکیه تحت فشار آمریکا، گروه داعش و جبهه النصره را تروریست اعلام کرد؛ اما عملا با این گروه‌ها مبارزه نمی‌کند. در کنار این ترکیه ارتش آزاد سوریه را نیروی مخالف میانه رو نامیده و با بیان اینکه اعضای آن مانند داعش و جبهه النصره تکفیری نیستند، با امضای قرارداد با آمریکا، نیروهای آن را آموزش می‌دهد.
همچنین فرماندهی ارتش آزاد سوریه تا حدود سه ماه پیش به عهده عربستان سعودی بود؛ اما اکنون فرماندهی آن به مرکزیت و ستادکلی ترکیه به قطر واگذار شده است. در بعد دیگری اختلافات آمریکا و ترکیه بر سر دولت بشار اسد ادامه دارد. چنانچه آمریکا و ترکیه هردو بر سر برکناری بشار اسد توافق دارند؛ اما ترکیه معتقد است، بقای بشار اسد و مبارزه صرف با داعش به جایگزینی یک نیروی دیگر به جای این گروه و در نتیجه اوج‌گیری جنگ مذهبی در سوریه منجر می‌شود.
آمریکا اما از عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا حمایت می‌کند؛ و به مذاکره با رهبران اتحادیه اروپا برای پذیرش عضویت ترکیه در این اتحادیه را با رهبران اروپایی ادامه می‌دهد؛ اما کادر جدید رهبران اروپایی عضویت ترکیه و هر کشور دیگر را حداقل تا سال 2019 غیرممکن دانسته اند.
آینده روابط آمریکا و ترکیه
وجود 29 پایگاه ناتو در ترکیه که به گفته کارشناسان امنیتی و اطلاعاتی، 16 پایگاه متعلق به خود آمریکا است، این کشور را به حفظ ترکیه ترغیب می‌کند. در واقع علاوه بر سپر دفاع موشکی در مالاکیای ترکیه، نیروهای پدافند موشکی ناتو نیز در این کشور  و در مرزهای سوریه و ترکیه مستقر هستند. از سوی دیگر، هیچ کشور عضو ناتو قادر به خروج از این سازمان نیست و مخالفین ناتو در کشورهای عضو ناتو از بین می‌روند. در حقیقت ناتو هم یک سازمان نظامی- امنیتی  و هم یک سازمان فرهنگی- سیاسی است. ناتو با تربیت کادر وابسته به خود در هر کشور عضو، برای به قدرت رسیدن این کادر در کشور مربوط تلاش می‌کند. به این ترتیب، کشورهای عضو ناتو در سیاست داخلی دارای استقلال هستند؛ اما سیاست خارجی آنها تا حد بسیار زیادی تحت نظر ناتو است؛ و در واقع، ناتو تعیین می‌کند که این کشورها چه سیاست‌هایی را دنبال کنند. رویکرد ترکیه نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. چنانچه هم اردوغان و هم دیگر مقامات ترکیه با اعلام حمایت از گسترش ناتو در همه کشورها، ناتو را یک سازمان دموکرات نامیده اند.
منبع: فارس