مشکلات یافتن محلی برای توقف خودرو و عوارض ناشی از آن (بخش نخست)
کمبود پارکینگ سرآغازی بر ترافیک شهری
صدیقه توانا
روزی، روزگاری در زمانهای نه خیلی دور تابلویی به شکل دایره با حاشیه قرمز و زمینه سورمهای با ضربدر قرمز با مفهوم توقف ممنوع برای خود اجر و قربی نزد افراد داشت و رانندگان با دیدن این تابلو در هر نقطهای از گوشه و کنار خیابان یا جلوی درب یک منزل یا پارکینگ هرگز به خود اجازه نمیدادند قانون را نادیده گرفته و چشمهایشان را بر روی این تابلوهای بعضاً ریز و درشت ببندند و وارد حریم ممنوعه شوند. اما گویا امروزه در عصر دود و ماشین و تکنولوژی که کوچه و خیابان و پیادهرو به یک پارکینگ بزرگی از خودروها تبدیل شده است، رنگ از روی این تابلوها پریده و کسی آنها را نمیبیند، هرکس هرجایی گیر بیاورد، ماشینش را پارک میکند. البته اگر جایی پیدا کند!
یکی از اشتغالات ذهنی شهروندان در شهرهای بزرگ و البته در شهرستانها جای پارک خودرو در اوج ساعات کاری است. داشتن خودروی گران قیمت دیگر امروز مشکل آمد و رفت را حل نمیکند، مهمترین دغدغه رانندگان الان پیدا کردن جای پارکی برای خودرویشان است.
درعین حال از پرداخت جریمه و دیدن برگه جریمه زیر برف پاککن ابایی ندارند و یکه نمیخورند، فقط آنچه برایشان مهم است پیدا کردن جایی برای پارک خودرو است!
در گزارش امروز و فردا در باب دشواریهای یافتن محلی برای توقف خودرو و عوارض و عواقب آن خواهیم نوشت و گفتوگوهایی هم که با رانندگان و کارشناسان ترافیک و حملونقل شهری انجام شده است را میخوانیم. با ما باشید.
موتورسواران در حاشیه پیادهروها!
ساعت 2/30 بعدازظهر، پیاده به اتفاق عکاس آقای کامیار حیدرخطیبی راهی یکی از خیابانهای مرکزی شهر، لالهزار میشویم. آنقدر موتور در پیادهرو و کنار خیابان پارک شده است که رفتوآمد حتی برای یک نفر در پیادهرو را دشوار کرده است. باید آنقدر بدن انعطافپذیری داشته باشی تا بتوانی با پیچ و تابهای فراوان از لابهلای موتور و ماشین رد شوی.
اولین سوژه گزارش نیسان آبی رنگی است که تمام عرض خیابان را گرفته و راننده آن که جوانی 30-29 ساله به نظر میرسد مشغول خالی کردن بار آن جلوی یک مغازه الکتریکی است. نظرش را درمورد تخلفی که کرده زیر تابلوی پارک ممنوع ایستاده میپرسم، میگوید: «چارهای ندارم. تمام این خیابان پر از موتورسیکلت است که یا درحال تردد هستند یا دوبله و سوبله پارک کردهاند.»
آقای عامری، دو سالی است که در لالهزار کار میکند و روزانه مجبور میشود از 15 تا 30 هزار تومان بابت توقف ممنوع جریمه بدهد، وی در ادامه توجیحات تخلفات رانندگی خود میگوید: «مشکل ما از موتوریهاست اگر ورود آنها به این خیابان کنترل شود یا حداقل پارکینگی اختصاصی داشته باشند، کار ما راحت میشود. ما هم دوست نداریم در کوچه و خیابان پارک کنیم، اگر امکانات پارکینگی فراهم شود، خلافی هم صورت نمیگیرد.»
در همین حین یک عابر پیادهای که با حرکات مارپیچی و حرفهای سعی میکند از لابهلای ماشینها و موتورهای پارک شده رد شود، نایلون به دست به سوی ما میآید و صحبتهای این جوان راننده را قطع کرده و میگوید: «زمانی لالهزار یکی از بهترین خیابانهای تهران بود، اما متأسفانه امروز فقط به پارکینگ موتور و محل تردد وانتبار و خودروهای شخصی مغازهداران تبدیل شده است. این خیابان و خیابانهای پرتردد در شهرهای شلوغ و کلانشهرها ظرفیت این همه خودرو را ندارد، مسئولان باید تدابیری برای پارک خودروها و ساخت پارکینگهای چند طبقه بیندیشند.»
رستمی، که در نقش یک کارشناس خبره راهنمایی و رانندگی ظاهر شده است در ادامه صحبتهای تا حدودی منطقی و قابل قبول خود به بحث فرهنگسازی و استفاده از وسایل حملونقل عمومی هم اشاراتی میکند.
خیابانها باریک است، مشکل
موتورسواران نیستند!
صحبت را با این شهروند کوتاه میکنیم مچ موتورسواری که در حال چرخاندن سوئیچ برای خاموش کردن موتورش است را میگیریم. کلاه ایمنیاش را از سرش درنیاورده از او اجازه میخواهیم که در یک فرصتی کوتاه نظرش را درمورد این حرکت غیرحرفهای بیان کند.
دستی بر چتری موهایش که جلوی پیشانی ریخته میکشد و آنها را بالا میزند و برخلاف نظر راننده وانتنیسان که تیر اتهام را به سمت موتورسواران نشانه رفته بود میگوید: «این خیابان و خیابانهای اطراف ظرفیت این همه ماشین را ندارد، با موتور راحتتر میتوان رفت و آمد کرد و صدالبته اگر با وسیله حملونقل عمومی در مکانهای شلوغ و مرکز شهر تردد کنیم بهتر است ولی معضل ما فقط موتوریها نیستند. بلکه فضای کم و خیابانهای باریک است.»
او که خود را محمدی معرفی میکند که در سیستم حفاظتی مشغول به کار میباشد در ادامه با قیافهای کاملاً حق به جانب میگوید: «موتور مشکل ایجاد نمیکند، اتومبیل است که روبهروی خیابان، زیر تابلوی پارک ممنوع و حمل با جرثقیل پارک میکند، همچنین اتومبیلها و خودروهای شخصی مشکلساز هستند.»
امان از این رانندگان بیمبالات
ترجیح میدهم از خیابان شلوغ و پرسرو صدای لالهزار خارج شده و سری به خیابان سعدی بزنم، جایی که ماشینها دوبله و سوبله زیر تابلوی درصورت توقف محل با جرثقیل، پارک کردهاند. چند قدمی جلوتر میرویم، یک تاکسی پژو سبز رنگ که در پیادهرو پارک کرده است توجهم را جلب میکند، کمی منتظر میایستم تا شاید سر و کله رانندهاش پیدا شود و دلیل این تخلف وی را در روز روشن بپرسم. انتظار فایدهای ندارد. راهمان را کج میکنیم و به آن طرف خیابان میرویم. وانتباری در خط ویژه اتوبوس پارک کرده است متأسفانه داخل این خودرو هم کسی نیست که بپرسیم آیا معنی احترام به قانون و حقوق شهروندان این است؟! واقعاً امان از این همه بیمبالاتی و نادیده گرفتن علائم راهنمایی و رانندگی.
کمبود پارکینگ، ترافیک شهری
رشد و توسعه شهرنشینی باعث افزایش مهاجرت افراد و بالارفتن تعداد ماشینها در کلان شهرها شده که با روند ورود خودروهای خارجی، میل زیاد شهروندان به تردد با خودروی شخصی و افزایش عمر خودروهای فرسوده سبب شده تا شاهد کمبود پارکینگ در کلان شهرها باشیم و در این میان آپارتمانها و مجتمعهای تجاری بدون پارکینگ، خودروها را به فضای کوچه و خیابانها رانده و دور از انتظار نیست که تمامی خیابانهای کلانشهرها بزودی تبدیل به پارکینگ دائمی خودرو شوند کما اینکه این وضعیت در حال حاضر در برخی از کوچه و خیابانها کاملا مشهود است.
علیاصغر وحدتی، کارشناس مدیریت شهری در این زمینه در گفتوگو با گزارشگر کیهان با تأیید معضل کمبود پارکینگ در شهرها، علت آن را به دلیل ظرفیت محدود معابر، کمبود زمین در شهرها، عرض کم خیابان و عدم احداث پارکینگ در بسیاری از ساختمانها میداند.
وی مشکلات ناشی از کمبود پارکینگ را پارک دوبله و غیرمجاز در خیابانها، به وجود آمدن ترافیک شهری، معضل پارک حاشیهای خودرو، خطر برای عابران پیاده و در یک کلام آشفتگی چهره شهر برمیشمرد و خاطرنشان میسازد: «در این بین علت بخش اعظمی از مشکلات ترافیک تهران توقف خودروها برای یافتن جای پارک است. همچنین نبود پارکینگ کافی درمراکز تجاری کلان شهرها باعث شده تا شهروندان در جستوجوی پارکینگ دچار تصادف یا جریمه شوند و از سوی دیگر به گرهکور ترافیکی درشهرها دامن زنند.»
این کارشناس حمل و نقل ترافیک میگوید: «شهرداری اقدام به صدور مجوز مجتمعهای تجاری میکند که بسیاری از این مجتمعها به نیازهای رفاهی مردم توجهی نمیکنند، برخی مجتمعها هم با داشتن پارکینگ، از ظرفیت لازم برخوردار نیستند و مشتریان مجبورند مدتها در انتظار خالیشدن جای پارک باشند.»
وحدتی به راهکارهایی جهت رفع این مشکل اشاره کرده و میگوید: «با الزام واحدهای تجاری به اختصاص چند طبقه اولیه به پارکینگ، حمایت از سرمایهگذاران برای ساخت پارکینگهای طبقاتی، توسعه مراکز تجاری متمرکز و تجهیز آنها به پارکینگهای بزرگ و ادغام آنها با ایستگاههای مترو میتوان تا حدی مشکل تامین پارکینگ و درنتیجه ترافیک کلان شهرها را حل کرد.»
توسعه شهری و معضل ترافیکی
وقتی صحبت از حمل و نقل و جابهجایی میشود، قطعا یک طرف آن خودرو و طرف دیگر آن پارکینگ قرار دارد. یا وقتی پای سفرهای درون شهری و برون شهری به میان میآید یکپای آن خانه است و پای ثابت آن پارکینگ است. و اینکه میبینیم کوچه و خیابانها روز به روز به محل پارک خودروها تبدیل شده است و گره گور ترافیکی در مواقع خاص هر روز کورتر میشود دلایل متعددی دارد که مهندس حسین شهیدزاده کارشناس ارشد حمل و نقل و قائممقام شرکت کنترل کیفیت هوا در گفتوگو با گزارشگر کیهان به چند مورد از آنها اشاره میکند.
وی میگوید: «شاید یکی از دلایل این معضل این باشد که رشد شهری متناسب با رشد ترافیک نبوده است. مثلا اگر قبل از ساختن مراکز تجاری و مجتمعهای فروشگاهی به فکر ساخت پارکینگ به میزان کافی بودیم امروز با این مشکل در کلان شهرها روبهرو نمیشدیم. سازندگان مجتمعها تنها به فکر مالکان فروشگاهها بودند که تازه آنها هم از پارکینگ خود به جای انباری استفاده کرده و خودروی خود را جلوی مغازه و جلوی چشم خود پارک میکنند و بخشی از خیابان را ملک مطلق خود میدانند حال آنکه در کمتر جایی از کشورهای دنیا این وضعیت مشاهده میشود.»
مهندس شهیدزاده استفاده از حمل و نقل عمومی و توسعه این ناوگان را بهترین و کارسازترین رفع مشکل پیش روی کلان شهرها و بخصوص پایتختنشینان میداند و میگوید: «البته ناگفته نماند که ساخت و افزایش پارکینگ حکم تیغ دولبه را دارد. اگر چنانچه پارکینگ زیادی در سطح شهرها ساخته شود، قطعا متقاضیان و رانندگان خودروهای شخصی بیشتری به سطح شهر روانه میشوند، در چنین شرایطی به نظرم اگر هزینه پارکینگهای شهری بیش از آنچه در حال حاضر تعیین شده بیشتر باشد شاید به این مشکل تا حدودی کمک کند.
تاکید بر استفاده از حمل و نقل عمومی
این کارشناس ارشد حمل و نقل تشویق مردم به استفاده از حمل و نقل عمومی را یکی دیگر از راهکارهای مشکلات کمبود پارکینگ بیان کرده و میگوید: «متاسفانه گاهی دیده شده است که شهروندان برای گرفتن جای پارک با یکدیگر به نزاع پرداخته یا با نصب برچسبهای پارک ممنوع در جلوی در منازل خود مانع پارک کردن خودروی افراد میشوند یا حتی اقدام به تهدید میکنند مثلا پارک=پنجری که این کار از نظر قانونی قابل پیگیری است. چون نصب تابلوی توقف ممنوع جلوی درب منزل نه درب پارکینگ و ماشینرو خلاف قانون است و این نوع تهدیدات هم جرم مشهود است.»
سرهنگ عینالله جهانی معاون آموزش و فرهنگ ترافیک پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ هم در گفتوگو با گزارشگر کیهان با اشاره به این نکته افزایش بیرویه پارکینگ میتواند استفاده بیش از پیش وسایل نقلیه شخصی را فراهم کند میگوید: «نگاه ما نباید صرفا به افزایش تعداد پارکینگ برای رفع مشکل و کمبود جای پارک در کلانشهرها باشد.»
نظر سرهنگ جهانی را در خصوص برخی رفتارهای خلاف قانون از سوی برخی شهروندان از جمله نصب برچسب یا تابلوی در صورت توقف ماشین شما پنچر میشود، در جلوی درب بعضی منازل میپرسم، میگوید: نصب این تابلوها برابر آئیننامه راهنمایی و رانندگی یکی از مواردی است که توقف در آنجا ممنوع است و دارای ضمانت اجرایی است. (جریمه است). وی در توضیح بیشتر این مسئله مهم میگوید: «توقف خودرو مقابل درب اتومبیل رو ساختمانها جریمه دارد و هیچ وسیله نقلیه دیگری اجازه توقف در مقابل درب ساختمانی که مخصوص تردد خودرو است را ندارد. حتی ساکنان آن مجتمع، چون این پیشبینی شده که اگر کسی دچار وضعیت اورژانسی شد و نیاز به خروج خودرو از منزل را داشت سریع و بدون مانع بتواند خودروی خود را خارج کند و اگر کسی این تابلو را نادیده بگیرد در واقع به حقوق و آزادی دیگران تعرض کرده است و این کار طبق آئیننامه ممنوع است. بنابراین نصب تابلوی توقف ممنوع مقابل پارکینگ منزل یا درب اتومبیل رومغایر با قانون نیست و صرفا جهت یادآوری است.»
سرهنگ جهانی در ادامه با اشاره به اینکه در برخی مواقع شاهد نصب تابلوهایی با این عنوان هستیم که در صورت توقف پنچری چهارچرخ یا مواردی مشابه آن، میگوید: «قانون اجازه این کار را به کسی نمیدهد، اگر کسی اقدام به چنین کاری کند در قالب قوانین جزایی تحت عنوان تخریب باید مجازات شود و البته فردی که اقدام به چنین کاری کند در صورت داشتن شاکی خصوصی قابل تعقیب است.»
معاون آموزش و فرهنگ ترافیک پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ در ادامه خاطرنشان میکند: «آنچه مسلم است این است که عقل، شرع و قانون همه ایجاب میکنند که توقف مقابل درب (پارکینگ و اتومبیلرو) ممنوع است و در صورت بروز تخلف از سوی پلیس جریمهای که در قانون پیشبینی شده اعمال خواهد شد ولی نصب تابلو بر روی درب منزل (غیر اتومبیلرو) از روی عدم آگاهی است. نصب تابلو رو به روی درب مخصوص تردد ساکنان ممنوع است. چرا که راه اعم از کوچه و خیابان به عنوان شارع عام تلقی شده و همه به صورت یکسان و مساوی حق استفاده از آن را دارند و در تملک شخص یا فرد خاصی نیست.»
سرهنگ جهانی تاکید میکند: «علامتگذاریهای، کسی هم نمیتواند راه را برای دیگران ببندد. مثلا دیده شده فردی با گذاشتن میله و زنجیر و سنگ جلوی مغازه یا در خانه خود آن فضا را ملک شخصی خود میداند. این برداشت غلط و سوءاستفاده از عدم آگاهی برخی شهروندان نسبت به حق و حقوق خود است.»
وی میگوید: «خیابان شارع عمومی است و متعلق به همه شهروندان میباشد و در اختیار مالکیت فرد خاصی نیست و هیچگونه امتیازی به دلیل نزدیک بودن منزل یا محل کار برای صاحب مغازه یا منزل از نظر قانونی ایجاد نمیکند.»