شاخصهای الگوی سادهزیستی(پرسش و پاسخ)
پرسش:
شاخصهای الگوی سادهزیستی و سبک زندگی بیتکلف کدام است؟
پاسخ:
مفهوم سادهزیستی و تکلف
معنی لغوی
ساده واژهای فارسی و در لغت به معنای بینقش و نگار، بیآرایش، بیزینت، یکسان، هموار، آسان بیتکلف، خالص و بدون مخلفات آمده است.(فرهنگ معین، ج2، ص1787)
بنابراین به کسی که زندگی ساده، کمخرج و کمهزینه دارد، یعنی خوراک، پوشاک و مسکن و مرکب ساده داشته باشد، و از تجملات و دنیا دوری نماید، سادهزیست و بیپیرایه گویند. تکلف آن است که آدمی کاری را با مشقت یا تصنع انجام دهد.(مجمعالبحرین، طریحی، ج5، ص115)
معنی اصطلاحی
با توجه به معنای لغوی سادهزیستی مورد نظر اسلام عبارت است از: عدم دلبستگی به مظاهر دنیا، و رهایی از تجملات و تشریفات زائد زندگی و بیپیرایه بودن که در مقابل آن تجملگرایی و رفاهزدگی قرار دارد. لازم به ذکر است که این اطلاق بهدلیل نداشتن امکانات مادی نیست، زیرا به کسی که امکاناتی ندارد فقیر میگویند، ولی سادهزیست در عین اینکه از امکانات لازم برخوردار است، از آن صرفنظر میکند. واژههای زهد(بیرغبتی به دنیا)، قناعت(اکتفا کردن به مقدار لازم و زیادهطلبی نداشتن) و کفاف(کافی بودن و کفایت کردن) از جمله واژگانی هستند که رابطه تنگاتنگ و نزدیکی با سادهزیستی دارند.
شاخصهای سادهزیستی
در آموزههای وحیانی اسلام، دو شاخصه مهم برای سنجش این فضیلت اخلاقی بیان شده است که عبارتند از:
1- زندگی آسان و بدون تکلف
در زندگی آسان فرد سادهزیست به حداقل امکانات مورد نیازش اکتفا میکند، و نسبت به داشتن امکانات زائد دنیوی سختگیری نمیکند. بنابراین، نهتنها زندگیاش آسان و آسودهخاطر است، بلکه مرگش نیز اینچنین خواهد بود. امام علی(ع) میفرماید: «تخففوا تلحقوا» زندگی ساده و سبکبار داشته باشید تا به راحتی به مقصد برسید.(نهجالبلاغه، خطبه 167) بنابراین فرد سادهزیست خودش را بهدلیل به دست آوردن دنیا و یا از دست دادن آن، به تکلف نمیاندازد.
2- قناعت و کمخرج بودن
دومین شاخص سادهزیستی، قناعت و کمخرج بودن است. چنانکه یکی از اموری که در سیره پیامبر اکرم(ص) ذکر کردهاند، سادهزیستی و پرهیز از هرگونه اسراف و تبذیر است «کان رسول الله خفیف المؤونه» رسول خدا همیشه کمخرج بود.(وسائلالشیعه، ج5، ص54) حضرت نهتنها خفیف الموؤنه بودند، بلکه بازدهی حداکثری در کنار آن داشتند، درست عکس آنچه بسیاری از ما امروزه عمل میکنیم، یعنی مصرفمان حداکثری است اما بازدهیمان حداقلی. امام صادق(ع) در توصیف متقین میفرماید: «ان اهل التقوی، اخف اهل الدنیا مؤونه و اکثرهم معونه» همانا اهل تقوا کمخرجترین مردم دنیا وکارآمدترین آنانند.(تحفالعقول، ص282)
لزوم مراعات اصول و حدود سبک زندگی
شکی نیست که زندگی اصول و حدودی دارد و باید آنها را در سبک زندگی مراعات کرد. اگر بر زندگی اصول و حدود حکومت نکند، تبدیل میشود به زندگی جنگلی، قرآن کریم تصریح میکند که حدود الهی را محترم بشمارید و از آن تجاوز نکنید(بقره-229) بنابراین خیلی فرق است بین اصول زندگی و بین سلسله قیود و تکلفات و عادات بیدلیل که در میان مردم پیدا میشود و زندگی را بر آنها دشوار و ناگوار میسازد. اصول زندگی موجب گشایش و آسایش و رفاه است، ولی قیود و تکلفات و تجملات موجب سنگینی بار و ناراحتی است. بهطور کلی مقید شدن به زندگی متکلفانه ناشی از کوچکی روح و نداشتن شخصیت والای انسانی و کرامت است. بعضی افراد در خود احساس حقارت و کمبود میکنند، و بعد میخواهند این کمبود و حقارت را به شکلی جبران کند. لذا اینگونه افراد بیشتر خود را به تظاهر به یک سلسله قیود و رفتارهای تصنعی وادار میکنند، تا کمبود شخصیت و حقارت خود را جبران کنند.