مقابله با هراس بیماری های واگیردار با تغذیه سالم و رعایت بهداشت عمومی- بخش پایانی
رنجور از بیماری ها در غفلت از بهداشت و تغذیه سالم
گالیا توانگر
یکی از مهم تریم مکانهای انتقال بیماریهای واگیردار، مکانهای عمومی و سرویس بهداشتی آنها مثل سرویسهای بهداشتی مدارس، ادارات و پارکها و...هستند. واقعا جای تعجب دارد که برخی تمیزی را تنها محدود به چهار دیواری خانه خود دانسته و نسبت به رعایت بهداشت در مکانهای عمومی شهرشان، هیچگونه مسئولتی را متوجه خود نمیدانند!
دومین عامل انتقال بیماریهای فراگیر، داشتن عادات بد معاشرت است؛ برای مثال در رویارویی با یک آشنا که سرماخوردگیاش محتمل است، چنانچه مصافحه نداشته باشیم، شاید به یک قهر طولانی مدت بیانجامد!
سومین عامل انتقال بیماریها، هراس از بیماریها بدون پیشگیری با تغذیه سالم و رعایت نکات بهداشت عمومی است.
امروزه کمتر کسی است که به مدد گسترش سرعت نشر اخبار، نکات بهداشت عمومی را نداند، اما نوعی تنبلی و سهلانگاری در برخی شهروندان نسبت به رعایت این نکات ساده، اما تاثیرگذار دیده میشود. بنابراین باید بدانیم رعایت نکردن همین مسائل به ظاهر ساده، نه تنها منجر به گسترش بیماریهای واگیردار در جامعه - به ویژه در فصول شیوع برخی بیماریهای واگیردار- میشود، بلکه سلامت خانواده مان را که جزیی از این جامعه است، نیز نشانه میرود.
تغذیه ناسالم و خطرات مرگ بار آن
تغذیه ناسالم پیامدش میتواند به اندازه خطر ابتلا به کرونا جدی و مرگ بار باشد. اگر مردم دنیا از نوشیدن نوشابه دست بردارند، تا پایان سال 2020 بیش از 30 میلیون دیابت پیشگیری خواهد شد. هر ایرانی سالانه به طور متوسط ۴۲ لیتر نوشابه مصرف میکند. در ۲۰ سال اخیر مصرف نوشابههای گازدار در کشور نزدیک به ۱۵ درصد افزایش داشته، ولی مصرف شیر و لبنیات تنها حدود یک دهم درصد رشد کرده است! سرانه مصرف نوشابه در جهان حدود 10 لیتر است و این یعنی میانگین مصرف نوشابه در ایرانیان 4 برابر میانگین جهان است.
لیلا همتی یک مربی بهداشت برایمان توضیح میدهد: «عادات غذایی بد ما حد و مرزی ندارد، برای مثال گلایه داریم که قیمت شیر و لبنیات بسیار بالاست، اما افرادی را میشناسم که روزشان را با نوشابه و کربوهیدراتها آغاز میکنند. اگر همین پول را برای خرید مقداری پنیر و نان و شیر صرف میکردند، بیشک روز را با سلامت بیشتر و با نشاطتر پشتسر میگذاشتند.»
وی به آمار غیر قابل باور دور ریز غذا در ایراناشاره کرده و میگوید: «بر اساس گزارش فائو ۸۷۰ میلیون نفر معادل یکهشتم جمعیت جهان غذای کافی برای خوردن ندارند. ایران با آن که تنها یک درصد جمعیت جهان را در خود جای داده است، اما میزان هدررفت غذاییاش به اندازه دو و هفتدهم درصد کل جهان است. میزان دور ریز غذا در ایران با ۱۰ کشور اروپایی برابری میکند، به طوری که ضایعات موادغذایی در ایران معادل ۳۵ میلیون تن در سال و در اتحادیه اروپا با ۲۷ کشور عضو، حدود ۹۰ میلیون تن است.»
نکاتی برای مقابله با
عفونتهای تنفسی ویروسی
عفونت تنفسی فوقانی که در حال حاضر نمونه وخیمش «کرونا» بر چین تأثیر گذاشته است، بسیار جدی است. ویروس ایجادکننده آن بسیار قدرتمند بوده و در برابر آنتی بیوتیکهای موجود مقاوم است. این ویروس عفونت باکتریایی نیست، بنابراین نمیتوان با آنتی بیوتیکها آن را درمان کرد.
دکتر روحالله محبی متخصص بیماریهای تنفسی درباره روش پیشگیری از عفونتهای ویروسی دستگاه تنفسی توضیح میدهد: «مرطوب نگه داشتن گلو مهم است. اجازه ندهید گلوی شما خشک شود، بنابراین عطش خود را حفظ نکنید، زیرا وقتی غشای گلوی شما خشک شد، ویروس در طی 10 دقیقه به بدن شما حمله میکند. با توجه به سن، آب ولرم 50-80 سی سی، 30-50 سی سی برای بچهها بنوشید. هر وقت احساس کردید گلوی شما خشک است، صبر نکنید، آب را در دست بگیرید و بنوشید. هر نوبت مقدار زیادی نوشیدن آب کمکی نمیکند. درعوض به طور مداوم همچنان به مرطوب نگه داشتن گلو ادامه دهید.»
وی در ادامه میگوید: «ماسک فیلتردار را مخصوصا در قطار یا وسایل حملونقل عمومی بزنید. به مکانهای شلوغ نروید. ازغذاهای سرخ شده یا تند خودداری کنید و ویتامین C مصرف کنید.»
این پزشک متخصص بیماریهای تنفسی درباره علایم عفونتهای ویروسی دستگاه تنفسی توضیح میدهد: «تب مداوم با درجه بالا، سرفه طولانی پس از تب، کودکان بیشتر مستعد این بیماری هستند. بزرگسالان معمولا احساس ناراحتی ، سردرد و عمدتا بیماریهای مرتبط با تنفس میکنند. این بیماری بسیار مسری است.»
رفتارهای نادرست و بیمسئولیتی
در قبال سلامت جامعه
عادات بد معاشرت را باید اصلاح کنیم تا در فصول شیوع بیماریهای واگیردار خود و خانوادهمان مصون بمانیم.
مرضیه حسینی یک شهروند تهرانی برایمان با ورق زدن خاطرات ذهنیاش میگوید: «در شلوغی مترو و ازدحام مسافران، راه باز کردم و خود را به داخل قطار هُل دادم. دخترجوانی روی صندلی نشسته و در حالی که سرفه امانش را بریده بود، با دست از نشستن مسافر در صندلی کناریاش جلوگیری میکرد. او میخواست به سایر مسافرین بفهماند که آنفلوانزای سختی دارد و کسی کنارش ننشیند، اما در کمال تعجب چندین مسافر داد و بیداد راه انداختند که نمیگذارد ما بنشینیم!»
علی رشیدی شهروند دیگری میگوید: «وقتی بیماری واگیردار داریم، باید در خانه بمانیم تا بهبودی حاصل شود و ضمنا در دوران نقاهت از ماسک استفاده کنیم؛ اما متاسفانه برای 5، 6 هزارتومان افراد بیمار ماسک خریداری نمیکنند و این گونه با سلامت گروههای سنی پر خطر- سلامت کودکان و سالمندان و افراد با بیماری زمینه ای- بازی میکنند. حقیقتا این رفتارها مصداق بارز حق الناس است.»
سودابه مهریزاد یک مادر میگوید: «باید آموزش رعایت نکات بهداشتی در اماکن عمومی از مدرسه شروع شود تا در آینده شهروندان مسئولیتپذیری را شاهد باشیم. اما متاسفانه نه تنها در این زمینه با عدم آموزش صحیح مواجه هستیم، بلکه برخی افراد، خودشان را چندان ملزم به رعایت این نکات و فرهنگسازی نمیدانند.»
قوانین بهداشتِ محیط داریم
اما اجراییاش نمیکنیم
شما خیال میکنید دستورالعملی در ارتباط با بهداشت محیط وجود ندارد و به اماکن ابلاغ نمیشود؟ سخت در اشتباهید. با سرچ کلمات «بهداشت محیط» متن بلند بالایی از نکات بهداشتی لازم الاجرا در اماکن عمومی متعلق به داخل کشورمان روبروی دیدگان ما قرار میگیرد، اما متاسفانه در بسیاری موارد یا این نکات نادیده گرفته میشوند و یا توسط برخی صاحبان اماکن متخلف قوانین و مقررات بهداشتی دور زده میشوند.
اکبرمحمدیان یک کارمند در مورد وضعیت غیر بهداشتی و زجرآور سرویس بهداشتی محل کارش میگوید: «شیلنگ آب همیشه روی زمین افتاده و تهویه که برای سالیان دور است، تنها صدای لقلق زدنش به گوش میرسد. در چنین مکانی بیماریهای عفونی به سرعت در بین کارکنان شیوع مییابد.»
فراموش نکنیم که تازه این وضعیت در مکانهایی چون محل کار است، وضعیت سرویسهای بهداشتی اماکنی چون پارکها و سرویسهای بهداشتی بینراهی (جادهای) بسی بغرنجتر است.
برای مثال در مورد سرویسهای بهداشتی اماکن عمومی رعایت این قبیل موارد پیشبینی و لازمالاجراست: «تهویه باید به نحوی صورت گیرد که همیشه هوای داخل توالت و دستشویی سالم و عاری از بو باشد. وسایل نو و روشنایی بدون نقص باشد.کف باید بدون فرو رفتگی، دارای شیب مناسب و تمیز باشد. سقف باید بدون شکاف و تمیز باشد.ساختمان دیوار باید از جنس مقاوم، قابل شستشو و تمیز باشد. در و پنجرهها و شیشهها سالم و مجهز به توری سیمی ضدزنگ باشد. شیرهای برداشت آب و شیلنگ باید سالم و بدون نقص باشد. از توالت و دستشویی صاف از جنس کاشی یا سرامیک که همواره تمیز و پاکیزه باشد استفاده شود. تعداد سرویسهای بهداشتی (توالت و دستشویی) متناسب با جمعیت ساکن باشد.
سیستم فاضلاب (از نظر گرفتگی لوله، سالم بودن لولههای فاضلاب، استفاده از سیفون و...) بهداشتی باشد و ضدعفونی روزانه انجام شود.
توالتها دارای سطل زباله درپوشدار، تمیز، مناسب و مجهز به کیسه زباله باشد.
سمپاشی به نحو مطلوب صورت گرفته و هیچگونه حشرهای نباید در سرویس بهداشتی دیده شود.»
راههای پیشگیری و درمان آنفلوانزا
کلمه آنفلوانزا از زبان ایتالیایی در قرن پانزدهم به معنای «تأثیر ستارگان» گرفته شده است.آنفلوانزا یک بیماری واگیردار ویروسی حاد و تبدار دستگاه تنفسی است. ویروسهای آنفلوانزای A در حیوانات بسیار مختلفی از جمله اردکها، جوجهها، خوکها، نهنگها، اسبها و شیرهای دریایی یافت میشوند. آنفلوانزا به شكل جهانگیر، همهگیریهای وسیع، كوچك، منطقهای و تكگیر مشاهده میگردد. در 100 سال گذشته جهانگیریهای بیماری در سالهای 1918، 1958، 1967 و 2009 میلادی گزارش شده است. اهمیت آنفلوانزا در سرعت انتشار همهگیریها، وسعت و تعداد مبتلایان وشدت عوارض آن به خصوص ذاتالریه ویروسی و باكتریایی میباشد که میتواند در صورت عدم توجه کافی به نحوه کنترل و انتشار بیماری، مخاطراتی در گروههای آسیبپذیر جامعه ایجاد کند.
آنفلوانزا یک بیماری واگیردار ویروسی حاد و تبدار دستگاه تنفسی است که با شروع ناگهانی تب، لرز، سردرد، بدن درد، تعریق، آبریزش بینی، گلودرد و سرفه تظاهر میکند. در بعضی موارد علائم گوارشی مانند تهوع، استفراغ و اسهال نیز وجود دارد.
از هادی محرابی یک پزشک عمومی سؤال میکنم: «دوره نهفتگی بیماری آنفلوانزا چگونه است؟» وی پاسخ میدهد: «مدت زمانی که از ورود ویروس به بدن تا شروع بیماری و مشخص شدن بیماری درفرد مبتلا در آنفلوانزا كوتاه مدت بوده و معمولاً بین 1 تا 3 روز است.»
- دوره واگیری یا انتقال یا سرایتپذیری از فرد بیمار به افراد سالم در بیماری آنفلوانزا چگونه است؟
- انتقال ویروس دربالغین بین3 تا 5 روز بعد از بروز نشانههای بالینی بیماری و دركودكان تا7 روز بعد از آن ادامه خواهد داشت.
راههای انتقال در بیماری آنفلوانزا کدامند؟
مهمترین راه انتقال ویروس از طریق هوا و تماس مستقیم با فرد بیمار و ترشحات آلوده به ویروس میباشد.
محرابی پزشک عمومی درباره راههای درمان آنفلوانزا پس از مراجعه به پزشک و تشخیص بیماری توضیح میدهد: «توصیه به پایین آوردن تب با پاشویه با آب ولرم و کم کردن میزان پوشش و لباسهای فرد؛ نکته مهم درخصوص پاشویه این است که به هیچوجه در پاشویه نباید از الکل استفاده نمود و استفاده از الکل هیچ جایگاه علمی در پاشویه در پزشکی ندارد. استفاده از داروهای مسكن يا تببر (مانند استامینوفن)؛ نکته بسیار مهم درخصوص داروهای تببر و یا مسکن این است که در صورت پاسخ نامناسب به کاهش تب و بدن درد به داروی استامینوفن، اجتناب از مصرف آسپرين در بيماران زير 18 سال میباشد که خانوادهها باید به آن دقت داشته باشند.
پس مصرف آسپرین در این محدوده سنی (زیر 18 سال) برای این بیماری جهت کاهش تب و برطرف نمودن درد عضلانی ممنوع است.
استراحت در منزل، مصرف مايعات فراوان، رعايت اصول پیشگیری، مانند شستن مرتب دستها، عدم حضور در محلهای پرجمعیت، استفاده از ماسک، رعایت فاصله یک تا یک و نیم متر از اطرافیان.
استفاده از هر گونه داروی دیگر مانند آنتیبیوتیکها در درمان بیماری آنفلوانزا اثربخش نبوده و فقط بر اساس معاینات پزشکی و امکان وجود بیماریهای باکتریایی یا میکروبی به همراه این بیماری و با تجویز و نسخه پزشک معالج میتوان از این دسته از داروها استفاده کرد.»