سریال‌های نوروزی و مسائل روز جامعه

  * احمد سیمای عراقی
نوروز امسال به مانند سال‌های گذشته رسانه ملی سریال‌ها و ویژه برنامه‌های مناسبتی را پخش کرد. تحلیل برنامه‌های ترکیبی را به زمان دیگری موکول می‌کنیم. در حال حاضر فقط به سریال‌های پخش شده می‌پردازیم.
نون خ
شبکه یک سریال نون خ را به روی آنتن فرستاد قصه سریال یک واسطه خرید محصول کشاورزی است که از قضا شریک تجاری و خریدار و تاجر طرف او مرحوم می‌شود و مدتی طلب کشاورزان عقب می‌افتد و نورالدین خانزاده برای احقاق حق و وصول طلب خود را به آب و آتش می‌زند. که این با خرده داستان‌ها و موضوعات فرعی همراه می‌شود. سعید آقاخانی ید طولایی در ساخت آثار کمدی دارد و اصولا او استعداد خود را شناخته است. چون در اغلب آثار طیف خاص کمدی ردپای او دیده می‌شود. چه به عنوان کارگردان چه بازیگر یا انتخاب بازیگر یا نویسنده آثار، سعید آقاخانی این بار طلسم شکنی کرده و کاری متفاوت است. اما او توانسته با استفاده از اصالت قومی خود که کرد است یک اثر بومی اما در سطح ملی بسازد. در بسیاری از بخش‌های این سریال هم به هویت ملی و هم به هویت قومی‌اشاره می‌شود و با تفرقه افکنی و قومیت گرایی مقابله می‌کند. در واقع این سریال با انتخاب لهجه کردی خود را از فیلم تهرانی و آپارتمانی بودن رها کرده و این خود به تنهایی یک امتیاز است.
زوج یا فرد
سریال «زوج یا فرد» از شبکه سه به خاطر نقد برخی کاستی‌های مدیریتی و دستگاه‌های اجرایی و همچنین پرداختن به آقازاده‌های رانت خوار، مورد توجه و استقبال مردم قرار گرفته است.
مثلا همان پلانی که دکتر شهری را تحویل نمی‌گیرند یا منشی و دستیار وی رئیس‌می‌شود یا از آن جالب‌تر دکتر شهری قیمت نان را نمی‌داند و می‌گوید بقیه‌اش برای خودت و یکی از مشتریان می‌گوید که او قیمت نان را نمی‌داند بعد می‌خواهد مشکل مردم را حل کند و این نشان دهنده فاصله بخشی از مدیران دولتی با مردم است. این سریال، به خوبی این موضوع را نشان می‌دهد. در واقع موضوع این سریال بسیاری از ضعف‌های آن ر ا پوشانده است. کاستی‌هایی مثل استفاده از فرمول تکراری کمدی کلامی در آن دیده می‌شود و این نکته سطح آثار کمدی تصویری را به رادیویی تقلیل می‌دهد. چون راحت‌ترین گزینه برای ایجاد موقعیت کمدی است.
سریال بر سر دوراهی
سریالی که نوروز امسال از شبکه دوم پخش شد بر سر دوراهی نام دارد. قصه سریال داستان پسری است که در جنوب شهر زندگی می‌کند و دارای اصالت خانوادگی و هویت فردی و محلی است. او سعی دارد یک شبه با پول مردم پولدار شود و در تلاطم دلار ورشکست می‌شود و روحیه جوانمردی خود را از دست نمی‌دهد اما بعد از اینکه یک پیرزن را نجات می‌دهد و بعد پیرزن تصمیمی می‌گیرد که او را امین اموال خود کند، آغاز دگرگونی حامد است که دیگر نه پدری می‌شناسد، نه نامزد، نه دوست و در یک کلمه هویت قبلی خود را از دست می‌دهد.
 موضوع سریال از این جهت قابل نقد و بررسی است که تم آن بسیار کلیشه‌ای و غیر قابل باور و بیشتر به فیلمفارسی شبیه است. این رویکرد را می‌توان در اغلب اجزای اثر و به قولی پلان به پلان مشاهده کرد. هدف سریال، نشان دادن این موضوع است که حامد بین حال و گذشته خود مانده است و او بین هویت فردی و خانوادگی و گذشته و پول و ثروت و مکنت بر سر دوراهی است. و او راه دوم را انتخاب می‌کند. حامد را می‌توان نماد بسیاری افراد دانست که حال ممکن است در شهرت و پول جایگاه اجتماعی یا حتی تخصص گم می‌شوند و گذشته خود را فراموش می‌کنند.
شش قهرمان و نصفی
سریال «شش قهرمان و نصفی» با موضوع حمایت از تولید ملی از شبکه پنج پخش شد و قصه آن در یک کارخانه می‌گذرد که با کارشکنی برخی از عوامل همراه می‌شود. تم داستانی سریال را می‌توان در آثاری مثل دور دست‌ها و گاهی به پشت سر نگاه کن نیز مشاهده کرد. عوامل کار شکنی که ردپای آنها در تمام صنایع وجود دارد و به قول یکی از کارشناسان لذت واردات برای آنها با هیچ چیز قابل مقایسه نیست. شخصیت منفی فیلم سعی دارد به هر روش کارخانه را نابود کند. حال این سریال با قصه خود قصد واکاوی و دراماتیزه کردن مشکلات ساختاری تولید را دارد. این سریال به خوبی عافیت طلبی مدیران و نظام بوروکراسی و کارشکنی‌های حاصل از آن را بیان کرده ولی گاهی به قدری گل درشت می‌شود که آن را به رپرتاژ آگهی و مستند تبدیل می‌کند. حتی در برخی بخش‌ها حرف‌های کارشناسی و فوق تخصصی را از یک کودک می‌شنویم! و فیلم را به یک فکاهی تبدیل می‌کند، مخصوصا آن شخصیت خیالی فیلم. در این سریال برای برون رفت از فانتزی و غیر واقعی بودن اثر از فرم رئالیسم جادویی استفاده شده است. اما اغراق و بزرگ‌نمایی از آفات این رویکرد است. مشکل دیگر این است که سریال دچار شعار زدگی است و به لحاظ ساختاری‌اشکال دارد؛ طوری که اجزای آن اعم از تم داستانی، فضا، پیرنگ و... ضعیف است.