عوامل حبط عمل و تکفیر سیئات
پرسش:
چه علل و عواملی سبب میشود اعمال نیک انسان باطل و اعمال زشت او از بین برود؟
پاسخ:
مفهوم حبط و کلمه حبط به معناى باطل شدن عمل، و از تأثیر افتادن آن است، در صحاح اللغة آمده است: «حبط عمله حبطا بطل ثوابه» عملش حبط شد؛ یعنی ثواب آن از بین رفت، (الجوهری، اسماعیل بنحماد، الصحاح، ج 3، ص 1118) هم چنین در المصباح المنیر آمده «حبط العمل حبطا... فسد و هدر» (الفیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ص 118)؛ عملش حبط شد؛ یعنی عمل فاسد و تباه شد.
احباط و تکفیر در قرآن و روایات از گناهانی که موجب از بین رفتن اعمال نیک و پسندیده میشود، تعبیر به حبط اعمال و بطلان آن شده است، از این رو، به بیان موارد و مصادیق آن در قرآن و روایات و در ادامه به بیان اهمیت حفظ اعمال نیک، میپردازیم.
در قرآن و روایات برخی از اعمال ناپسند سبب حبط و از بین رفتن اعمال پسندیده و خوب معرفی شدهاند که به ترتیب در قرآن و روایات آن را بررسی میکنیم.
الف. حبط در قرآن:
واژه حبط و مشتقّات آن شانزده مورد در قرآن آمده است که در آنها اعمالی را که سبب تباهی و از بین رفتن عمل خوب میشود، ذکر شده است و ما به چند مورد آن اشاره میکنیم:
1ـ ارتداد پس از ایمان:
یعنى شخصى که مؤمن بوده، از عقاید خود دست بکشد و آنها را انکار کند. قرآن فرمود: «هر کسى راه ارتداد را پس از ایمان در پیش گیرد و در همان حال بمیرد، اعمال او در دنیا و آخرت باطل میشود و آنان براى همیشه در آتش خواهند بود». (بقره ـ 217)
2ـ کفر و شرک
الف. «مَنْ یَکْفُرْ بِالْإیمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرینَ»؛ (مائدهًْ ـ 5) «هر کس به ایمان (دین اسلام) کافر شود عمل او تباه شده و در آخرت از زیان کاران خواهد بود».
ب. «ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّهِ شاهِدینَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ وَ فِی النَّارِ هُمْ خالِدُون»؛ (توبة ـ 17) «مشرکان را شایسته نیست که مسجدهاى خدا را آباد کنند در حالى که بر کفر خودشان شاهد هستند، آن گروه اعمالشان تباه شده و آنها در آتش ماندگارند».
در این دو آیه به صراحت شرک و کفر را موجب تباه شدن اعمال مشرکین و کفار میداند.
3ـ نفاق
«وَ یَقُولُ الَّذینَ آمَنُوا أَ هؤُلاءِ الَّذینَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَیْمانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَکُمْ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خاسِرین»؛ (مائدة ـ 53) آنها که ایمان آوردهاند مىگویند: «آیا این (منافقان) همانها هستند که با نهایت تأکید سوگند یاد کردند که با شما هستند؟!(چرا کارشان به این جا رسید؟!) (آرى،) اعمالشان نابود گشت، و زیان کار شدند».
4ـ تکذیب آیات خداوند و روز قیامت
«وَ الَّذینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَهًِْ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ هَلْ یُجْزَوْنَ إِلاَّ ما کانُوا یَعْمَلُون»؛ (اعراف ـ 147) و کسانى که آیات، و دیدار رستاخیز را تکذیب (و انکار) کنند، اعمالشان نابود میگردد، آیا جز آنچه را عمل مىکردند پاداش داده مىشوند؟!».
5ـ بىاحترامى نسبت به پیامبر(ص)
از جمله عوامل احباط بىاحترامى نسبت به شأن و مقام پیامبر است که از مظاهر آن با صداى بلند در مقابل حضرت سخن گفتن است، یعنى در برابر پیامبر ادب را رعایت ننموده و چون سایرین با ایشان برخورد کنند. قرآن فرمود: «اى افراد با ایمان! صداهاى خود را فراتر از صداى پیامبر نبرید و براى او داد و فریاد نکنید، آن گونه که برخى از شما با برخى دیگر سخن میگوید و فریاد میزند؛ مبادا اعمال شما باطل شود و خود توجه نداشته باشید». (حجرات ـ 2)
ادامه دارد