عوامل حبط عمل و تکفیر سیئات

کد خبر: ۹۵۵۵۷

تاریخ: ۲۹ دی ۱۳۹۵ - ۱۹:۳۰

پرسش:
چه علل و عواملی سبب می‌شود اعمال نیک انسان باطل و اعمال زشت او از بین برود؟
پاسخ:
مفهوم حبط و کلمه حبط به معناى باطل شدن عمل، و از تأثیر افتادن آن است، در صحاح اللغة آمده است: «‌حبط عمله حبطا بطل ثوابه» ‌عملش حبط شد؛ یعنی ثواب آن از بین رفت، (الجوهری، اسماعیل بن‌حماد، الصحاح، ج 3، ص 1118) هم چنین در المصباح المنیر  آمده «‌حبط العمل حبطا... فسد و هدر» (الفیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ص 118)؛ عملش حبط شد؛ یعنی عمل فاسد و تباه شد.
احباط و تکفیر در قرآن و روایات از گناهانی که موجب از بین رفتن اعمال نیک و پسندیده می‌شود، تعبیر به حبط اعمال و بطلان آن شده است، از این رو، به بیان موارد و مصادیق آن در قرآن و روایات و در ادامه به بیان اهمیت حفظ اعمال نیک، می‌پردازیم.
در قرآن و روایات برخی از اعمال ناپسند سبب حبط و از بین رفتن اعمال پسندیده و خوب معرفی شده‌اند که به ترتیب در قرآن و روایات آن را بررسی می‌کنیم.
الف. حبط در قرآن:
واژه حبط و مشتقّات آن شانزده مورد در قرآن آمده است که در آنها اعمالی را که سبب تباهی و از بین رفتن عمل خوب می‌شود، ذکر شده است و ما به چند مورد آن اشاره می‌کنیم:
1ـ ارتداد پس از ایمان:
یعنى شخصى که مؤمن بوده، از عقاید خود دست بکشد و آنها را انکار کند. قرآن فرمود: «هر کسى راه ارتداد را پس از ایمان در پیش گیرد و در همان حال بمیرد، اعمال او در دنیا و آخرت باطل می‌شود و آنان براى همیشه در آتش خواهند بود». (بقره ـ 217)
2ـ کفر و شرک
الف. «مَنْ یَکْفُرْ بِالْإیمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرینَ»‌‌؛ (مائدهًْ ـ 5) «هر کس به ایمان (دین اسلام) کافر شود عمل او تباه شده و در آخرت از زیان کاران خواهد بود».
‌‌ب. «ما کانَ لِلْمُشْرِکینَ أَنْ یَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّهِ شاهِدینَ عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ بِالْکُفْرِ أُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ وَ فِی النَّارِ هُمْ خالِدُون‏»؛ (توبة ـ 17) «‌مشرکان را شایسته نیست که مسجدهاى خدا را آباد کنند در حالى که بر کفر خودشان شاهد هستند، آن گروه اعمالشان تباه شده و آنها در آتش ماندگارند»‌‌.
در این دو آیه به صراحت شرک و کفر را موجب تباه شدن اعمال مشرکین و کفار می‌داند.
3ـ نفاق
«‌وَ یَقُولُ الَّذینَ آمَنُوا أَ هؤُلاءِ الَّذینَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَیْمانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَکُمْ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خاسِرین‏»‌‌؛ (مائدة ـ 53) ‌آنها که ایمان آورده‏اند مى‏گویند: «‌آیا این (منافقان) همان‌ها هستند که با نهایت تأکید سوگند یاد کردند که با شما هستند؟!(چرا کارشان به این جا رسید؟!) (آرى،) اعمالشان نابود گشت، و زیان کار شدند»‌‌.
4ـ تکذیب آیات خداوند و روز قیامت
«‌وَ الَّذینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَهًِْ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ هَلْ یُجْزَوْنَ إِلاَّ ما کانُوا یَعْمَلُون‏»‌‌؛ (اعراف ـ 147) و کسانى که آیات، و دیدار رستاخیز را تکذیب (و انکار) کنند، اعمالشان نابود می‌گردد، آیا جز آنچه را عمل مى‏کردند پاداش داده مى‏شوند؟!»‌‌.
5ـ بى‌احترامى نسبت به پیامبر(ص)
از جمله عوامل احباط بى‌احترامى نسبت به شأن و مقام پیامبر است که از مظاهر آن با صداى بلند در مقابل حضرت سخن گفتن است، یعنى در برابر پیامبر ادب را رعایت ننموده و چون سایرین با ایشان برخورد کنند. قرآن فرمود: «اى افراد با ایمان! صداهاى خود را فراتر از صداى پیامبر نبرید و براى او داد و فریاد نکنید، آن گونه که برخى از شما با برخى دیگر سخن می‌گوید و فریاد می‌زند؛ مبادا اعمال شما باطل شود و خود توجه نداشته باشید». (حجرات ـ 2)
ادامه دارد