انتظار مردم هدفمندی در عرضه سبدکالا ( گروه گزارش)

توزیع سبد کالا با نقص هایی که در مراحل مختلف توزیع داشت موجب نارضایتی مردم شد. این نارضایتی تغییرات هرچند دیرهنگام در سطوح مدیریتی توزیع سبدکالا را به همراه داشت.
 محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت پس از افزایش گلایه‌ها، گفت که رئیس جمهور با هدف سازماندهی به وضع موجود به آقای ربیعی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی مأموریت داده تا مسئولیت وحدت مدیریت توزیع سبد کالا را به عهده بگیرد. این مسئولیت پیش از این برعهده دو وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت و تعاون، کار و رفاه  اجتماعی بود ولی با این تغییرات نعمت زاده به عنوان وزیر صنعت کنار گذاشته شد و مسئولیت به وزارتخانه تعاون، کار و رفاه  اجتماعی سپرده شد.
رئیس جمهور هم با قبول نقصان موجود در گفت‌وگوی تلویزیونی خود رسما از مردم عذرخواهی کرد.
اما این که چه راهکاری مفید فایده خواهد بود موضوعی است که کارشناسان راجع به آن نظرات متفاوتی دارند.
رفتار رئیس جمهور در پذیرش ایراد و اشکال در توزیع سبدکالایی و سپس عذرخواهی از مردم قابل توجه بود؛ اما سبدکالایی چگونه اجرا شد؟ آیا تنها ضعف در اطلاع رسانی، ساعات طولانی صف در فصل سرما، برخورد ناشایست برخی ماموران توزیع با مردم، تعلق نگرفتن سبد کالا به بسیاری از اقشار ضعیف و . . .  همه مشکل توزیع سبدکالایی بود؟
از همه مهم‌تر آیا در توزیع دور دوم سبد کالا،نواقص دور اول بر طرف خواهد شد؟
نواقص باید بر طرف شود
جواد جهانگیرزاده، نماینده مردم ارومیه در مجلس، با اشاره به روند توزیع سبد کالا می گوید: نیت دولت مثبت بود اما ضعف های این نحوه توزیع، جایگاه دولت را در بین کارشناسان تضعیف کرد.صرف نظر از اینکه دولت در ایامی که اقشار ضعیف جامعه نیازمند به اقلام غذایی هستند این اقدام را انجام داد ولی در جهت کلی می توانست کار بسیار درخشانی باشد و بخشی از آسیب ها را مرتفع و در جهت کاهش فاصله ها کمک کند، هرچند رقم کالاها قابل توجه نبود ولی دولت می‌خواست علاقه­‌مندی خود را به مردم نشان دهد؛ رهبری هم فرمودند اگر نقد می‌کنید به دولت مجال بدهید که زمان بگذرد. فکر می‌کنم اگر بنا باشد چنین اقدامی انجام شود باید به چند موضوع توجه کرد.
جهانگیرزاده ادامه می دهد: افراد و اقشار مختلفی درباره نحوه توزیع سبد کالا به ما مراجعه می کنند،مثلا در یک مورد کارگران یک کارخانه مراجعه کرده بودند و می گفتند که ما سبد کالا نگرفته ایم اما صاحب کارخانه گرفته است! و این مشخص می کند که گروه های هدف به درستی شناسایی نشده اند.
وی در گفت و گو با گزارشگر کیهان می گوید: نکته دوم بحث عمومیت ماجراست که بر این اساس بسیاری از عشایر و روستاییان در این سبد جای ندارند و خیلی از کارگران روزمزد و کسانی که دارای مشکلات معیشتی هستند در گروه های دریافت کننده نبودند بنابراین این طرح عمومیت لازم را نداشت. نحوه توزیع هم موضوع دیگر نقد این سیستم است.مثلا در سرمای منفی 15 درجه ارومیه مردم از ساعت پنج صبح برای دریافت سبدکالا ساعت ها می نشستند که تصویر خوبی در ایام دهه فجر نداشت.
سوابق  توزیع کالاهای اساسی
دکتر حکیم پور، عضو هیات علمی دانشگاه تهران و کارشناس مسائل اقتصادی اظهار می دارد: دکتر حسن روحانی در گزارش 100 روزه به توزیع سبد کالا اشاره کرده و گفته بود که می خواهیم یک کار اقتصادی انجام بدهیم، با اینکه دولت یازدهم، دولت تدبیر است، ولی توزیع کالا و خدمات توسط این دولت، یکی از بی‌تدبیرترین کارهایی بود که طی این 35 سال بعد از انقلاب انجام شده است. به هر جهت کسانی که این کار را انجام داده اند، بدون پشتوانه فکری دقیق و کارشناسی شده دست به این کار زدند.
وی در گفت و گو با گزارشگر کیهان ادامه می دهد: ما طی این 35 سال که از انقلاب می گذرد، در توزیع کالاهای اساسی دچار مشکل بودیم. در دوره های قبل و دوره آقای احمدی نژاد هم این موضوع مطرح شد که باید این‌گونه توزیع ها را به بخش خصوصی واگذار کنیم چون دولت بوروکراسی خاص خودش را دارد و تجربه هم نشان داده که دولت نتوانسته در زمینه توزیع این گونه کالاها موفق عمل کند و در گذشته در موضوع توزیع کوپن هم عدم موفقیت هایی وجود داشته است.
حکیم پور با بیان مشکلات توزیع سبد کالا در دولت یازدهم تصریح می کند: توزیع سبد کالا، باعث شد که شان مردم زیر سؤال برود و این نحوه توزیع باعث تمسخر ما توسط برخی از کشورها شد، در حالت کلی در زمینه توزیع سبد کالا سوء مدیریت کاملاً مشهود است البته ما در مورد سوء مدیریت هنوز یک کار مطالعاتی درستی انجام نداده ایم اما همه کارشناسان در زمینه معتقدند که کشور ما از سوء مدیریت رنج برده است.
علی محمد احمدی، عضو کمیسیون برنامه و بودجه و نماینده ایلام در مجلس درباره عملکرد دولت یازدهم در توزیع سبد کالا معتقد است: روش های حمایتی ما چه در گذشته و چه حال، به علت اطلاعات محور نبودن همیشه با نقیصه هایی همراه بوده است. در همه دنیا وقتی دولتها برنامه حمایتی دارند اول جمعیت هدف شناسایی و تعریف شده و سپس یارانه و سبدهای اهدایی توزیع می شود. در اقدام اخیر هم دولت به منظور جبران کاهش قدرت خرید مردم در شرایط تورمی موجود اقدام به توزیع کالا نمود که نفس این قضیه خوب بوده است.
وی به گزارشگر کیهان می گوید: با این حال در هر برنامه حمایتی اول باید پایین ترین دهک ها و گروههای درآمدی به عنوان هدف شناسایی شوند که در توزیع سبد کالا چنین چیزی محقق نشد. اطلاعات این گروهها عمدتا در اختیار نهادهای حمایتی مانند کمیته امداد و بهزیستی وجود دارد، باید سبدهای حمایتی به این افراد تعلق بگیرد و سپس گروههای صنفی مثل کارگران دریافت کنند. البته طبیعی است که همه کارگران نیز تحت پوشش بیمه های اجتماعی نیستند که با ارائه دفترچه تامین اجتماعی از این سبد کالایی بهره مند شوند.
دکتر سید محمد هاشم یزدان پرست، عضو هیات علمی دانشگاه شیراز برخلاف دکتر حکیم پور با اشاره به نحوه توزیع سبد کالا توسط دولت یازدهم، می گوید: کشور ما 35 سال است که از این تجربیات دارد و به همین دلیل باید بنیان هایی هم برای آن در نظر گرفته شود. یعنی ما در توزیع کوپن و سایر کالا چنین تجربیاتی در ادارات دولتی و کارگری داشتیم و می شد که سبد کالا بهتر از این توزیع شود که صف های طویل به وجود نیاید و وقت زیادی تلف نشود. وی می گوید: نفس توزیع سبد کالا امر خوبی بود چون کالا ایجاد رشد قیمت نمی کند و قیمت‌ها را پایین می آورد. اگر به جای کالا پول می دادند، مشکلات عدیده ای به وجود می آمد مثلاً وجود نقدینگی در جامعه باعث رشد قیمت ها می شد که از طریق عده=‌ای هم سوء استفاده می کردند اما وقتی کالا عرضه می شود، شاید عده‌ای کالای خود را می فروشند که در این صورت قیمت برخی از کالاها هم پایین می آید اما بهتر بود که توزیع بدون عجله و با کار کارشناسی تر انجام می‌شد.
اعلام آمادگی مرکز پژوهش ها برای
کمک به دولت
ضعف های توزیع سبدکالایی را با برطرف کردن مشکلات و موانع آن می توان برطرف کرد و از تصاویری که چهره مطلوبی از کشور ارائه نمی دهد پرهیز داشت.
 قائم مقام مرکز پژوهش های مجلس با اعلام این خبر که مرکز پژوهش های مجلس این آمادگی را دارد تا در مسیر شناسایی کسانی که مستحق دریافت سبد کالایی و شناخت راه های مطلوب و توزیع سبدکالایی، قدم‌ها و کمک هایی را داشته باشد، اظهار می دارد: روش های پرداخت مستقیم یا دادن کوپن برای خرید از فروشگاه ها، همه راهکارهای مناسبی هستند  که به دولت در این مسیر کمک می کنند. اگر در توزیع سبد کالایی برای دفعات بعد این موضوع در نظر گرفته شود که برگه مشخصی به افراد داده شود و آنها بتوانند از فروشگاه‌های متعدد هر جنسی که لازم دارند را بخرند. این روش می‌تواند آثار مثبتی داشته باشد؛ باید این فرصت انتخاب را برای مردم قائل شویم و آنها تشخیص دهند که در مسیر نیازهای خودشان هزینه کنند.
مسئولان معجزه قرن نیستند
یزدان پرست با اشاره به نحوه صحیح توزیع سبد کالا بیان می دارد: فکر می کنم هر مسئولی که سرکار می آید، باید پای خود را روی دوش مسئول قبلی بگذارد. ما 35 سال تجربه در توزیع انواع کالاها از گوشت، پنیر، نفت، برنج، تخم مرغ و ... داریم و حداقل 8 سال مداوم تجربه توزیع کوپنی کالا را داریم و مسئولین امر فکر نکنند که معجزه قرن هستند بلکه باید از تجربیات دیگران استفاده شود. خداوند به پیامبراعظم(ص) هم می فرماید که مشورت کنید یعنی در امور حکومتی هم مشورت کنید. دولت باید از تجربیات دیگران استفاده می کرد، ما حتی بعد از جنگ هم کالا توزیع می کردیم اگر چه در آن دوران هم اشکالاتی دیده می شد.
وی ادامه می دهد: به نظر می رسد چون برای اولین بار دولت سبد کالا را این‌گونه توزیع کرد، اشتباهش کمی قابل توجیه است اما این اشتباه باید تجربه ای برای بعد باشد ممکن است شرایط این‌گونه نماند یا شاید تحریم ها تشدید شوند لذا هر اشتباهی که شده، باید تجربه ای باشد که دفعات آینده اتفاقاتی اینچنین رخ ندهد و همچنین باید طبقات پایین جامعه خوب شناسایی شوند چون یک شخص میلیاردر که نیازی به 80 هزار تومان دولت ندارد. مردم عادی، کارگران، بازنشسته ها و کارمندهای سطح پایین در توزیع سبد کالا مد نظر قرار بگیرند و در حالت کلی باید توزیع سبد کالا هدفمند باشد، نه هدرمند؛ یعنی باید اقشار پایین و دهک های پایین مثل روستائیان، مرز نشینان یا خانواده های بی سرپرست مورد هدف باشند.
شناسایی جمعیت هدف
احمدی، نماینده دهلران در مجلس شورای اسلامی در گفت و گو با گزارشگر کیهان به راهکارهای رفع مشکلات در توزیع سبد کالا اشاره می کند و می‌گوید:دولت در آینده، نخست باید جمعیت هدف را شناسایی کند؛ جمعیت هدف هم شامل شناسایی سه دهک آخر کم درآمدترین افراد جامعه است که عموما در کشور ما تحت پوشش نهادهای حمایتی هستند. پس از شناسایی این جمعیت هدف دولت می تواند سایر گروههای جامعه را شناسایی و مورد حمایت قرار دهد.
واگذاری توزیع به بخش خصوصی
حکیم پور با اشاره به نحوه صحیح توزیع سبد کالامعتقد است: اولاً به نظر من این کار خیلی زود انجام شد و بهتر بود توزیع سبد کالا به خود سازمان ها واگذار شود. مثلاً سیستم بانکی یا سازمان خاص، بین پرسنل خود، توزیع را به عهده می گرفت چون ما الان در مورد واجدین شرایط سبد کالا هم بحث داریم. یعنی ما هنوز روی نظریه به توافق نرسیده بودیم که به توزیع سبد کالا دست زدیم در حالی که هنوز قشر آسیب پذیر جامعه ما شناسایی نشده است و زمانی می توان قشر آسیب پذیر جامعه را شناسایی کرد که خط فقر تعریف شده باشد، در حالی که خط فقر را هنوز بانک مرکزی مشخص نکرده است. یعنی باید ابتدا مشخص می شد که سبد کالا باید به چه کسانی تعلق می گرفت. دولت می گوید که می‌خواهیم اصل 44 قانون اساسی را اجرایی کنیم، با وجود این اگر این کار را بخش خصوصی انجام می داد، به مراتب بهتر می شد.