قافله علم منتظر نمیماند!(نگاه)
با انتشار متن جمعبندی مذاکرات هستهای و پس از اظهارنظر کارشناسان کارآزموده و مسلط به مبانی حقوق بینالملل و مسائل فنی هستهای و نظامی، امروز دیگر کمتر کسی میتواند منکر نقض مکرر خطوط قرمز ترسیم شده از سوی رهبر معظم انقلاب در متن برجام باشد. برخی از این خطوط قرمز بیشتر مورد توجه کارشناسان واقع شده و در خصوص آن مطالب بسیار بیان شده است. از این رو ما دیگربار متعرض آن نمیشویم، بل به موضوع بااهمیتی نظر داریم که در قیاس با تبیین محدودیتهای نظامی و حفرههای امنیتی برجام کمتر به دیده آمده و بسا مغفول واقع شده است.
بحث «تحقیق و توسعه» از جمله مواردی است که دستخوش فراموشی و سوء برداشت شده و ادعایی در مورد آن مطرح شده که از اساس نادرست است! آقای ظریف ضمن گزارشی که در نخستین حضورش در مجلس پس از حصول توافق به نمایندگان ملت داد گفت: «در بحث دوران محدودیتها، تاکید بر خط قرمز مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه محدودیت غنیسازی و به ویژه تحقیق و توسعه غنیسازی میبایست زیر ده سال باشد، اصلیترین محور مورد اختلاف و از دعواهای عمده در آخرین دور مذاکرات بود که تا لحظات آخر ادامه یافت. نهایتا همانطور که در متن برجام مشاهده میشود دوره هشت سال محدودیت برای برنامه غنیسازی و تحقیق و توسعه غنیسازی صراحتا ذکر شده است و پس از آن ایران برنامه طبیعی خود به سمت تجاری و صنعتی شدن را با یک شیب معقول و منطقی طی خواهد کرد.
گذشته از آنکه متن برجام حکایت از محدودیتهای به مراتب شدیدتر و گستردهتری نسبت به آنچه که آقای ظریف مدعی آن است، دارد، نگاهی حتی اجمالی به مواردی که رهبر انقلاب صراحتا ذیل عنوان «خطوط قرمز» مطرح فرمودند چیزی غیر از این را نشان میدهد.
حضرت ایشان در دیداری که در ماه مبارک رمضان با مسئولان و کارگزاران نظام داشتند صریحا فرمودند: «در همین مدت محدودیت هم که ما قبول میکنیم، کار «تحقیق و توسعه» و ساخت و ساز باید ادامه پیدا کند، که این هم از جمله «خطوط قرمز»ی است که مسئولین محترم روی آن تکیه کردند؛ گفتند ما حاضر نیستیم از تحقیق و توسعه دست برداریم؛ حق با اینها است. در طول این سالهای محدودیت هم، بایست تحقیق و توسعه ادامه داشته باشد. آنها حرف دیگری میزنند؛ آنها میگویند شما ده سال دوازده سال یا بیشتر هیچ کاری نکنید، بعد از آن شروع کنید به تولید، شروع کنید به ساخت! که این حرف زور مضاعفی است، حرف غلط مضاعفی است.»
دلیل آن هم کاملا روشن است؛ در دانش هستهای، ما امروز در سطحی قرار داریم که با سطح اول این دانش در دنیا برابری میکند و در واقع جمهوری اسلامی علیرغم بخل و خشکدستی صاحبان این دانش در دنیا امروز به برکت عزم والا و همت متعالی دانشمندان جوان و جهادگر خویش، خود را به صف نخست دارندگان این فناوری در دنیا تحمیل کرده و طبیعی است که حفظ این جایگاه منوط به حفظ و بسا افزایش شتاب کنونی پژوهش و دستیابی به سطوح نامکشوف این دانش است. حتی «کاستن» از این شتاب نیز موجب تهدید این جایگاه میشود، چه رسد به «تعطیلی» و «توقف» آن. این پژوهشها باید ادامه بیابد تا حتی اگر به دلایلی مجبور به پذیرش برخی «محدودیت»ها در مقیاس صنعتی «فعالیت»های هستهای شدیم، زمانی که این محدودیتها به پایان میرسد قرار نباشد از همین سطحی که امروز در آن هستیم آغاز کنیم و آن روز نیز بتوانیم به لطف دستاوردهای جدیدی که در همین مدت محدودیت ضمن این پژوهشها به آنها دست یافتهایم، همچنان با صاحبان مطرح این فناوری در دنیا همتراز و همسطح باشیم.
چه اینکه مسلم است دارندگان این دانش به یافتههای فعلی بسنده نکرده و همچنان سودای دست یازیدن به لایههای مستور و کشف کاربردهای جدیدتری از این صنعت مهم را در سر میپرورند، و به یقین اگر ما در سطحی که امروز هستیم متوقف شویم و بپذیریم که حتی از پژوهش در سطوح ناپیدا و گشودن افقهای ناپیداکرانه این فناوری راهبردی خودمان را محدود و محروم کنیم، رقبای ما معطل ما نمانده و بر سرعت گامهای خویش تا فتح قلل این دانش نیز همانند سایر علوم خواهند افزود. و آنجاست که اگر در چنان روزی ما تازه بخواهیم از نقطهای که امروز در آن قرار داریم شروع کنیم، شبیه تمام فاصلههای نابرابری که در برخی صنایع امروز میان ما و آنان که حرف اول آن صنعت را در دنیا میزنند وجود دارد، در این فناوری هم گسستی آنچنان عظیم میان ما و رقبای امروز ما خواهد بود که داشتههای ما در قیاس با یافتههای آنان چیزی هم به حساب نمیآید! آنها هفت شهر کشفیات و دستاوردهای جدید را گشتهاند و ما هنوز اندر خم یک کوچهایم!
این است که برای جلوگیری از تکرار داستان دنبالهروی مقلدانه ما در علوم و فنون استراتژیک، راهی جز حفظ جایگاه پیشتازانه فعلی در فناوری حیاتی هستهای نداریم، که این میسر نیست مگر به عدم پذیرش «هرگونه» محدودیتی در فرآیند «تحقیق و توسعه» به منظور «ضمانت حفظ شتاب کنونی» کشف و بهرهگیری از قابلیتهای بسیار این صنعت. جز این باشد، نتیجه به یقین فاصلهای پرناشدنی خواهد بود.
همین نکته است که سرّ حساسیت بیش از اندازه صهیونیستهای ملعون را بر این موضوع باز مینمایاند؛ این که در جریان مذاکرات به شرکای آمریکایی خود گفته بودند اگر لازم شد تمام امتیازاتی را که ایران میخواهد بدهید، به جز امکان «تحقیق و توسعه»!
سیده آزاده امامی