تفکر سلفیگری(پرسش و پاسخ)
پرسش:
سلفیه به چه معنا است و سلفیون به نحواجمال چه دیدگاه و تفکراتی دارند؟
پاسخ:
سلفیه در لغت و اصطلاح
سلفیگری در معنای لغوی به معنی تقلید از گذشتگان، کهنه پرستی یا تقلید کورکورانه از مردگان است، اما سلفیه در معنای اصطلاحی آن، نام فرقهای است که تمسک به دین اسلام جسته، خود را پیرو سلف صالح میدانند و در اعمال، رفتار و اعتقادات خود، سعی بر تابعیت از پیامبر اسلام (ص)، صحابه و تابعین دارند. آنان معتقدند که عقاید اسلامی باید به همان نحو بیان شوند که در عصر صحابه و تابعین مطرح بوده است؛ یعنی عقاید اسلامی را باید از کتاب و سنت فراگرفت و علما نباید به طرح ادلهای غیر از آنچه قرآن در اختیار میگذارد، بپردازند. در اندیشه سلفیون، اسلوبهای عقلی و منطقی جایگاهی ندارد و تنها نصوص قرآن، احادیث و نیز ادله مفهومی از نص قرآن برای آنان حجیت دارد.
خاستگاه فکری سلفیه
محمد ابوزهره در بیان عقاید این نحله در کتاب تاریخ المذاهب الاسلامیه مینویسد: «هر عملی که در زمان پیامبر (ص) وجود نداشته و انجام نمیشده است، بعدا نیز نباید انجام شود». ابن تیمیه (۶۶۱-۷۲۸.ق)- فقیه و متکلم حنبلی- از این اصل کلی سه قاعده دیگر استخراج و استنتاج کرده است:
۱- هیچ فرد نیکوکاری یا دوستی از دوستان خدا را نباید وسیلهای برای نزدیک شدن به خدا قرار داد.
۲- به هیچ زنده یا مردهای پناه نباید برد و از هیچ کس نباید یاری خواست.
۳- به قبر هیچ پیغمبر یا فرد نیکوکاری نباید تبرک جست یا تعظیم کرد.
معتقدان به سلف صالح، عقاید خود را به احمدبن حنبل (۲۴۱-۱۶۴.ق) نسبت میدادند، اما پارهای از فضلای حنبلی در این خصوص، یعنی در نسبت آن سخنان به احمدبن حنبل، با آنان به مناقشه پرداختند. در آن زمان، میان این گروه و اشاعره جدالها و مناقشات شدیدی جریان داشت و هر کدام از آن دو فرقه ادعا میکرد که دعوت آنها براساس مذهب سلف صالح است. سلفیها خود را پیرو مکتب «اهل حدیث» میدانند.
مسئله مهم، آگاهی از روش فکری آنهاست، آنها دو روش دارند که به هم نزدیک است: گروهی فقط کتاب و سنت را حجت دانسته و از داوریهای عقل کمک نمیگیرند؛ گروهی دیگر میگویند قرآن و سنت وقتی برای ما حجت است که با فهم «سلف» همراه باشد، زیرا ما آیین خود را از آنها گرفتهایم. آنان در تعبد به نص (کتاب و سنت)، بین خبر واحد و خبر متواتر فرق نمیگذارند؛ حتی خبر واحد را در تبیین عقاید و معارف، حجت میدانند و اخیرا در سمینار عربستان سعودی درباره «حجیت خبر واحد در عقاید»، همگان تصریح کردند که قول ثقه در عقاید برای ما حجت است. روی همین اساس است که خدا را با صفات بشری توصیف میکنند.