افق های جدید در برنامه سازی کودک و نوجوان

یکی از مهم ترین عرصه های رویارویی و تقابل نرم فرهنگی کشورها و تمدن ها در جهان امروز، برنامه های کودک و نوجوان شبکه های تلویزیونی است. با توجه به روی کار آمدن مدیران جدید صداوسیما، با محمد میرکیانی،  نویسنده‌،کارشناس و فعال رسانه‌ای کودک و نوجوان درباره آسیب شناسی این برنامه‌ها و آنچه توسط مدیران باید اصلاح و اجرا شود، گفت‌وگو کردیم.میرکیانی پیش از این مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه‌های یک و دو بود و هم اکنون مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه جام جم است. وی همچنین نویسنده 70 جلد کتاب است که کتاب «قصه ما مثل شد» او برنده جایزه کتاب سال ایران شده است.
تصویرروز

*مدیریت جدید صداوسیما برای ارتقای کیفیت و وضعیت برنامه های کودک و نوجوان صداوسیما باید چه کنند؟
تجربه بنده در گروه های کودک و نوجوان شبکه های گوناگون و بیش از 30 سال قلم زدن در عرصه ادبیات کودک نشان می دهد که ما باید به دنبال ایجاد افق های جدید و فضاهای تازه در برنامه سازی برای این طیف های سنی باشیم. به ویژه اکنون که با مدیریت جدید، رسانه ملی در راه تغییرات مثبت است. منظورم این است که با توجه به تعدد شبکه ها در سپهر رسانه ای دنیا و همچنین در جمهوری اسلامی ایران، برنامه های کودک و نوجوان به صرف مخاطب پذیر بودن نمی توانند موج ایجاد کرده و تأثیرگذار باشند.
* یعنی چگونه برنامه هایی؟
یعنی برنامه هایی که با استفاده از ظرفیت رسانه، در مدتی کوتاه یک مفهوم را به شکل گسترده تبلیغ و بیان کنند، به طوری که تمهیداتی به کار برود که در زمانی محدود، مخاطب تحت تأثیر قرار بگیرد.
* از نظر مضمون و محتوا چطور؟ چه چیزی باید در اولویت برنامه های کودک و نوجوان قرار گیرد؟
من فکر می کنم یکی از افق های برنامه سازی برای کودکان و نوجوانان در رسانه ملی باید تولید برنامه های دینی و ارزشی با هدف معرفی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس باشد. یعنی برنامه هایی که بتوانند نسل جدید را به این گونه مفاهیم علاقه مند کنند و ذهن کنجکاو آن ها را از آنچه نمی دانند سیراب کرده و موجب رسیدن کودکان و نوجوانان به خودآگاهی بشوند.
* نسبت مضامین ارزشی با برنامه‌های موج آفرین چیست؟
آگاهی بخشی، از تأثیرات برنامه‌های موج آفرین است. یعنی برنامه ها به گونه‌ای طراحی می شوند که بتوانند در مدت زمان کوتاهی بر مخاطب تأثیر بگذارند، راه درست را به آن ها نشان دهند، فضای ذهنی آن ها را متحول کنند، قدرت تصمیم گیری و اعتماد به نفس را ارتقا دهند و در حوزه دین، ارزش ها، فرهنگ و انقلاب، شناخت بالاتری ایجاد کنند. *نمونه هایی از برنامه های موج آفرین برای کودکان و نوجوانان داشته ایم؟
بله؛ برنامه «بچه های غزه، بچه های ایران» شبکه جهانی جام جم، نمونه چنین برنامه هایی است. این برنامه در اوج کشتار کودکان بی دفاع توسط صهیونیست ها تولید و روی آنتن رفت که مصداق بارز یک برنامه موج آفرین است. چون در مدت کوتاهی توانست تأثیر بالایی بگذارد.
* شما از برنامه های موج آفرین تعریفی کلی ارائه دادید. لطفا به طور جزئی بفرمایید که شاخصه ها و ویژگی های این نوع برنامه ها چیست و با چه روش هایی می توان برنامه موج آفرین برای کودکان و نوجوانان تولید کرد؟
ببینید، برنامه های موج آفرین برنامه‌هایی با طرح تازه هستند؛ مجریان متفاوت و تازه و ساختار تصویری جدید. در چنین برنامه هایی، تنوع و تازگی و توجه به نیازهای روز، حرف اول را می زند. یعنی برنامه  هایی که متناسب با شرایط روز می توانند شکل تازه ای به خودشان بگیرند. یکی از ویژگی های نوجوانان این است که در لحظه باید نیازهایشان تأمین شود و آنچه می خواهند در اسرع وقت در دسترشان قرار بگیرد. برای گروه های سنی کودک و نوجوان، یکی از بهترین برنامه ها که می تواند به نیازهای آن ها پاسخ بگوید و به بصیرت و آگاهی آن ها هم کمک کند، برنامه های زنده آنلاین و موج آفرین است. این گونه برنامه ها متناسب با نیازهای نوجوانان مجری های گسترده‌ای هم دارند. یعنی از تک محوری و تک گو بودن به شدت گریزان هستند. برای هر بخشی یک مجری جدا دارند و هر روز نیز مجری ها تغییر می کنند. به گونه ای که برای مخاطب قابل پیش بینی نباشد که در برنامه چه اتفاقاتی می افتد. رسانه ها و برنامه های قابل پیش بینی، عمر کوتاهی دارند و نمی توانند موج ایجاد کنند. ویژگی دیگر برنامه موج آفرین، همراه بودن است. این گونه برنامه ها با اتفاقات فرهنگی و اجتماعی و سیاسی کشور مماس هستند. یعنی متناسب با حوادثی که در کشور و در جهان رخ می دهد، این برنامه ها نیز منعطف می شود. ویژگی دیگر، آگاهی بخشی است؛ دانش کودکان و نوجوانان با این برنامه ها باید افزایش یابد. آنچه سبب گرایش بالای نوجوانان به شبکه های مجازی شده همین نیاز به کسب دانش نسبت به دنیای پیرامون خود است. حالا اگر ما به شکل جذاب و با استفاده از جلوه های بصری و تلویزیونی بتوانیم این دانش را در اختیار مخاطب قرار بدهیم، نوجوانان به شدت جذب ما می شوند. ایجاد فضای عاطفی و پاسخگویی به مشکلات روحی و روانی نوجوانان در برنامه های موج آفرین کودک و نوجوان بسیار اهمیت دارد؛ این مهم هم با مجری هایی صمیمی، نزدیک و دوست داشتنی که از صحبت کردن با مخاطب از موضع معلم و آموزش پرهیز می کنند پدید می آید.
* برنامه های فعلی را چطور ارزیابی می کنید؟ مثل کلاه قرمزی و عموپورنگ به عنوان شاخص‌ترین برنامه های کودک و نوجوان صداوسیما با افق آرمانی چه نسبتی دارند؟
نظر ما نفی این گونه برنامه ها نیست، بلکه معتقدیم که در کنار برنامه هایی که الان در حال پخش هستند، فضایی ایجاد کنیم که به نیازهای متنوع کودکان و نوجوانان پاسخ بدهیم و گسترش مخاطب پذیری خود را افزایش دهیم. اگر در رسانه ملی به سمت افق های جدیدتر نرویم، دیگران برای کودکان و نوجوانان ما تصمیم خواهند گرفت. ما باید بتوانیم حتی فراتر از مرزها موج ایجاد کنیم.