صعود به قله های پیشرفت با سلاح برنامه‌ریزی(گزارش روز)

صدیقه توانا
رمز موفقیت در هر کاری برنامه ریزی و داشتن هدفی مشخص  است . برای صعود به قله های سر بلندی و پیروزی داشتن، هدف مهم‌ترین و ضروری ترین وسایل  این راه پر پیچ و خم  و البته دشوار می باشد.
 بیاییم سال جدید را در حالی آغاز کنیم که از شکستها و ناکامی های سال گذشته درس عبرت بگیریم و با تلخ کامی های روزگار به راحتی بجنگیم و خود را برای شروع سالی پر از موفقیت مسلح به سلاح بر نامه ریزی و توکل کامل به خدای متعا ل کنیم.
الان که همه ی جان  طبیعت زنده به روح بهار گشته ونفسی تازه می کشد، بیاییم از طبیعت درس زندگی ،درس صبوری و درس زیستنی شاد و هدفدار بگیریم .
انسان در سه زمان گذشته، حال و آینده زندگی می كند. گذشته محمل تجارب است، حال منزلگاه تصمیم‏گیری ، و آینده سكوی رشد و ارتقاءاست. انسان با تجزیه و تحلیل رویدادهای گذشته، دست به برنامه ریزی زمان حال می زند و آینده را رقم می زند.
 به اعتقاد متخصصان برنامه ریزی، نگرش انسان نسبت به آینده باید از زاویه سه افق صورت گیرد: افق باز؛ افق دور و افق روشن .
افق باز ضامن مانور فكری آدمی نسبت به مصالح و مسائل پیرامونی و یكی از عوامل دوری  هر آدمی از اندیشه‏های محدود و برنامه‏های جزئی نگری در برابر معادلات زندگی است .
اولین قدم برای استفاده بهینه از فرصت ها و اوقات زندگی ،داشتن یک برنامه کارآمد و صحیح است . ولی چگونگی ریختن این برنامه ریزی نیاز به یک تعریف درست از نوع نگاه ما به برنامه ریزی دارد ،که محمد شریعت پناه استاد کارشناس و مشاور خانواده  به آن  پاسخ می دهد. وی در گفت وگو با گزارشگر کیهان  با اشاره به این که در حالی که تنها دو هفته ای از سال جدید گذشته است ،خاطر نشان  می کند:
"آشنایی با اصول برنامه ریزی کلی و اساسی برای یک زندگی موفق ضروری به نظر می رسد هر فردی برای رسیدن به موفقیت باید با اصول برنامه ریزی و آسیب های آن به طور کامل آشنا باشد. افراد با آگاهی از این اصول برنامه ریزی ،اجرای آن و توکل بر خدا می توانند زندگی خود را در سال جدید به خوبی و شاد کامی شروع کنند.  "
این کار شناس در ادامه می گوید:" من به جای این بگویم امیدوارم سال خوبی داشته باشید می گویم امیدوارم بتوانید سال خوبی برای خودتان بسازید."
شیوه های برنامه ریزی درست در سال جد ید
این مشاور همچنین توصیه هایی در مورد شیوه‌های بهتر برنامه ریزی برای ساختن سالی سر شار از موفقیت و شاد کامی دارد.که در این مورد  می‌افزاید:"قبل از انجام هرگامی برای داشتن یک برنامه منظم ،لازم است بدانید که یک برنامه ریزی  موفق  نیاز به یک بر نامه مکتوب دارد
 آمارها و پژوهش ها نشان مي دهد که تعداد بسيار کمي از افراد برنامه هاي شان را روي کاغذ ثبت مي‌کنند. افراد مي توانند براي برنامه ريزي هاي مکتوب شان از يک سالنامه استفاده و براي هر روزشان برنامه‌اي تنظيم کنند."
 این کارشناس در ادامه  می افزاید:"اولين قدم براي نوشتن يک برنامه موفق، دانستن اين نکته است که هدف ها دو نوع است، اهداف هرانساني شامل هدف هاي کلي و هدف هاي جزئي است. هدف هاي کلي مثل بالا بردن سطح اطلاعات عمومي، تصميم به بهتر زندگي کردن و هدف هاي جزئي هم مي تواند موفقيت در يک رشته خاص يا کم کردن 5 کيلو از وزن و... باشد. براي يک برنامه ريزي موفق، افراد بايد هر دو اين هدف ها را براي خودشان مشخص کنند و براي هر کدام برنامه ريزي جداگانه اي داشته باشند."
به او می گویم چگونه می توانیم اهدافمان را برای سال جدید تبیین کنیم ؟می گوید:"تبيين به معناي مشخص کردن چرايي و چگونگي رسيدن به هدف است. براي رسيدن به هدف دليل انتخاب آن و همچنين چگونگي اجراي آن بايد بررسي شود، اين مسئله از اهميت ويژه اي برخوردار است. چرا که تبيين هدف مهم تر از تعيين آن است، وقتي فرد چرايي کاري را پذيرفته  باشد با چگونگي اجراي آن کنار خواهد آمد. مثلا اگر فردي تصميم بگيرد که سطح مطالعاتش را بالا ببرد، بايد دليل آن را براي خودش مشخص کند تا احتمال موفقيتش بيشتر شود."
به اعتقاد وی" براي داشتن يک برنامه ريزي موفق بايد به ملزومات اجراي آن برنامه و امکانات مورد نياز هم توجه شود. اگر ملزومات اجراي يک برنامه در دسترس نباشد، انجام برنامه دشوار و گاهي غير ممکن خواهد شد.
همچنین براي انجام هرچه بهتر برنامه ها و تحقق اهداف، افراد بايد حتما يک فرصتي را در نظر بگيرند تا مشخص شود که چند روز در هفته يا ماه را براي رسيدن به هدف هايشان بايد اختصاص دهند. افراد معمولا در تعيين هدف و حتي تبيين آن مشکلي ندارند ولي چون تعيين زمان کافي براي رسيدن به هدف شان را به درستي در نظر نمي گيرند، به موفقيت نمي رسند."
طبقه بندي اهداف بر اساس اولويت
"هدف ها بايد بر اساس اضطرار و اهميت شان طبقه بندي شوند و  کارهایی که قرار است در سال جدید انجام دهیم حتما باید با توانمندی هایما ن تناسب داشته باشد در غیر این صورت برنامه موفقی نخواهیم داشت ."
این نقطه نظر یک استاد جامعه شناس است که در گفت و گوی تلفنی خود با گزارشگر کیهان مطرح می کند و می افزاید:" برنامه بايد در حد توان افراد باشد و از حد تعادل و توان خارج نباشد وگرنه افراد نمي توانند برنامه را به پايان برسانند."
استاد علی  اکبر مقدم در ادامه با اشاره به تقویت روحیه انعطاف پذیری افراد خاطر نشان می کند: "افراد بايد روحيه انعطاف پذيري را در خودشان تقويت کنند. البته هر فردي بايد تمام تلاشش را بکند که کارهايش را طبق برنامه ريزي انجام دهد ولي بايد به اين نکته هم توجه کند که گاهي ممکن است اتفاقاتي بيفتد که پيش‌بيني نشده است و کنترل آن ها در دست او نيست. در نتيجه بايد هميشه، آمادگي تغيير در برنامه را داشته باشد و از ايجاد تغيير در برنامه ريزي، نااميد و ناراحت نشود."
وی می افزاید:"بعد از اين که مدتي از اجراي برنامه گذ شت، بايد با ارزيابي فعاليت هاي خودمان ببينيم که چقدر به هدف مان نزديک شده ايم. اين باز خورد گرفتن و بررسي برنامه باعث مي شود که ضعف هاي برنامه مان زودتر مشخص شود."
آسيب شناسي برنامه ها
چرا برخی افراد در برنامه ریزی های خود موفق نمی شوند و همیشه آیه یاس می خوانند و به قول معروف از اول فاز منفی می گیر ند و پالس ناکامی می فرستند؟ و اصولا چه آفتی بيشتر برنامه ريزي ها را تحت تاثير قرار مي‌دهد؟ این استاد جامعه شناس نداشتن پشتکار را یکی از این آفت ها می داند و در تو‌ضیح بیشتر این  موضوع تصریح می کند:"
يکي از مسائلي که باعث مي شود برنامه ‌ريزي‌ها به سرانجام مورد نظر نرسد، نداشتن تلاش کافي و پشتکار است. افراد نبايد به صرف داشتن برنامه، توقع موفقيت داشته باشند.
هرچند که داشتن يک برنامه مناسب، اولين گام براي موفقيت است ولي تلاش و پشتکار هم لازمه آن است. توصيه من به افرادي که برنامه ريزي اصولي انجام دادند، کار، کار و کار است."
 ناامیدی هم یکی دیگر از سر فصل های عدم موفقیت در کارها و برنامه های زندگی و روزمره است که دکتر مقدم به خوبی به این مبحث می پردازد و در ادامه  چنین می گوید :"ممکن است افراد در روزهاي اوليه به خاطر ميزان دسترسي پايين به هدف هاي شان، دست از ادامه آن بردارند. در روزهاي ابتدايي برنامه به کندي پيش مي رود ولي بايد توجه داشت که افراد به مرور زمان به برنامه عادت مي‌کنند. افراد به هيچ وجه نبايد فراموش کنند که سخت ترين گام براي رسيدن به موفقيت، گام اول يا همان روزهاي ابتدايي عمل به برنامه است. افراد به جاي اين که در اين مرحله نااميد شوند بايد به بررسي برنامه شان بپردازند تا راه حل‌هاي بهتري براي اجراي آن پيدا کنند."
بر نامه ریزی برای موفقیت در کنکور
مجتبی خرداد امسال قرار است درآزمون  کنکور که بزرگ‌ترین آزمون زندگی اش می باشد شرکت کند.
تازه از اردوی مطالعاتی که مدرسه برای آنها برنامه ریزی کرده بر گشته است. وقتی که نظرش را در مورد داشتن یک بر نامه ریزی ونظم در طول سال تحصیلی می پرسم ،نفسی از اعماق وجودش می کشد و انرژی های منفی را با دم و باز دمی بیرون می دهد و می گوید:"از سال گذشته مشاور تحصیلی مان به همراه مدیر مجتمع یک برنامه 8 ماهه دقیقی برای تمام بچه ها ریختند و ما هم طبق همان برنامه زمان بندی شده به تمام درسها و تست ها و کلاس های فو‌ق‌العاده رسیدیم.  الان هیچ نگرانی از کمبود وقت و زمان ندارم. کارها همه طبق یک بر نامه مکتوب پیش می رود.
به او می گوییم قبلاهم برنامه ریزی درسی داشتی؟ با صراحت می گویید :"برنامه داشتم ولی نه مکتوب بود و نه این قدر منظم . اما سال پیش دانشگاهی اصلا بدون بر نامه نمی توان موفق شد. از او می پرسم آیا این روند برنامه ریزی را در آینده و در تمام مراحل زندگی ادامه می‌دهی؟پاسخم را ابتدا با تکان دان سرش تایید می کند و در ادامه می گوید:"حتما چون تازه دارم معنی دقیق برنامه ،نظم و ترتیب و مشخص کردن هدف را می فهمم. "
 سازگار نشدن با برنامه
 انسان به خاطر کمبود وقت، خیلی نمی تواند به همه خواسته هايش برسد، بنابراين بي ترديد لازمه رسيدن به موفقيت چشم پوشي از بعضي تفريحات  یا خواسته های شخصی است. پس افراد اگر نتوانند خودشان را با چنين شرايطي سازگار کنند، موفقيت از آن ها دور خواهد شد. اين که افراد بخواهند بيش از اندازه به مسایل متفرقه بپردازند و هم متوقع باشند که به راحتی به نتیجه برسند و در تمام کارها  موفق باشند، خيالي واهي است.
 این که می بینیم در روزهایی که بوی گل  لاله و سنبل همه را سر مست می کند و گشت و گذار در طبیعت ، دشت و دمن  و رفتن به مسافرت دو هفته ای فرصت طلایی برای همه به خصوص بچه ها و دانش آ موزان است و با این حال آنها در این موقعیت با برنامه برای فتح قله های پیروزی تلاش می کنند و با برنامه پیش می روند ،نشان از اهمیت داشتن هدف با برنامه ریزی منسجم است .
به اعتقاد کارشناسان و مشاوران ، اگر افراد در عمل به برنامه ريزي هاي‌ شان دچار مشکل می‌شوند و متوجه شدند که برنامه ريزي هاي شان ايراد اساسي دارد، بايد به ياد داشته باشند که با بازنگري مي‌توانند در برنامه ريزي شان تغييراتي ايجاد کنند تا به موفقيت برسند.همچنین اگر دیدند قادر نیستند با برنامه کارهایشان را انجام دهند می توانند با مشورت کردن و نظر خواهی از اهل فن زندگی خود را از کلاف سردر گمی و ندانم کاری نجات دهند.
تهیه بهترین برنامه
برای تهیه یک برنامه خوب چه بایدکرد؟ و این برنامه چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
شریعت پناه مشاور خانواده در پاسخ به این سوالم می گوید:"یک برنامه خوب باید متناسب با ویژگیهای فرد واهداف او باشد.توانمندیها وشرایط افراد با هم متفاوت است،بنابراین هیچ برنامه ای را نمی توان پیدا کرد که برای همه افراد ودر همه حال مناسب باشد؛درست همان‌طور که هیچ نسخه واحدی  را نمی‌توان برای تمام بیماریها ودرمان آنها تجویز کرد."
وی با ذکر مثالی در این مورد خاطر نشان می‌کند: مثلا دانش  آموزی با یک‌بار خواندن درس فارسی یا تاریخ آن را بخوبی یاد می گیرد؛ولی دانش آموز دیگری بایستی چندین بار آن رابخواند تا یاد بگیرد، همچنین فردی که دروس خواندنی را خوب یاد می‌گیرد به این معنی نیست که او حافظه ای قوی برای تمام دروس دارد.
 نتیجه می گیریم بهترین برنامه وجود خارجی ندارد وهرفرد بایستی برمبنای تواناییها،اوقات فراغت،برنامه ی مخصوص خود را تنظیم نماید."
هدف برنامه را تعیین می کند
محبوبه فلاحتی نژاد مشاور خانواده ای است که سالها تجربه خدمت رسانی به همنوعان خود در امور تدبیر منزل و امور خانواده را دارد .بی هیچ چشم داشت مادی و کمترین توقعی وقت خود را وقف مردم کرده است . وی به داشتن بر نامه ریزی در زندگی خیلی اهمیت می دهد و می گوید :" وقتی برای هدفی برنامه‌ریزی می‌کنید وبه آن هدف می اندیشید مراحل مختلفی در مغز شما شروع به کار می کند این فرایند وتشعشعات مغزی ناخودآگاه وبی درنگ ، اوضاع  شرایط وفرصت‌ها را برای عملی شدن هدفتان به سوی شما جذب می کند اما درصورتی که برای کارهایتان بدون برنامه ریزی اقدام می کنید بخش عظیمی از نیروی غیر ارادی وناخودآگاه رابه فراموشی سپرده اید وخودتان رااز وجود آنها محروم نموده اید.
درنظر داشته باشید برنامه ریزی مانند ترسیم یک نقشه است. شماباید بدانید که از کجا بایدآغاز کنید وبه کجا باید بروید وکجا باید کار را تمام کنید."
 این مشاور فعال می افزاید:"اگرشما برای اینکه یکی از ارزشهای خود راتبدیل به یک هدف عینی ومشخصی نمایید درباره سه ویژ گی تصمیم گرفته اید اما باید قبول کنیدکه برای عملی شدن برنامه خودباید مراحل زیر را پشت سر گذاشت ."
این مراحل از نظر وی ، شامل بیان هدف‌ها ، شناسایی مسیرها و روشهای گوناگون برای رسیدن به هدف ،سنجیدن هر یک از روشها،انتخاب بهترین روش،به اجرا گذاشتن روش انتخابی و ارزیابی پیشرفت و آمادگی برای تجدید نظر در بعضی از قسمت هاست.