فرهنگ‌سازی از طریق رسانه برای مقابله با مرگ خاموش
تارا وحیدی
سال گذشته ۸۳۰ نفر از هموطنانمان به دلیل مسمومیت با گاز منوکسیدکربن جان خود را از دست دادند. در همین ۲ تا ۳ هفته اخیر، با وجود اینکه هنوز وارد فصل سرد سال نشده‌ایم، ۱۶۷ مورد مسمومیت با گاز منوکسیدکربن در سطح کشور گزارش شده که متأسفانه ۸ نفر از هموطنانمان در این حوادث جان باخته‌اند.
منوکسیدکربن گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌صداست و همین ویژگی‌ها آن را به گازی بسیار خطرناک و کشنده تبدیل کرده است. از این رو، رعایت نکات ایمنی در استفاده از وسایل گرمایشی برای پیشگیری از حوادث ضروری است.
مرگ سه زن و ۱۲ مرد در استان البرز
بر اثر گازگرفتگی
با بالاگرفتن موج سرما در همه استان‌ها به ویژه در استان البرز شاهد بالارفتن آمار گازگرفتگی در کرج هستیم، به ویژه که امسال کرج یکی از سردترین شهرها نسبت به سنوات گذشته پیش‌بینی می‌شود.
ارتین کمالی، مدیرکل پزشکی قانونی استان البرز، از فوت ۱۵ نفر شامل سه زن و ۱۲ مرد بر اثر مسمومیت با گاز منوکسیدکربن در نیمه نخست سال جاری خبر داده و می‌گوید: «این آمار در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که ۲۰ نفر جان خود را بر اثر این مسمومیت از دست دادند، پنج نفر کاهش داشته است.»
وی با اشاره به افزایش خطر مسمومیت با منوکسیدکربن هم‌زمان با سردشدن هوا، می‌گوید: «استفاده نادرست از بخاری‌های گازی، آب‌گرمکن‌ها و دودکش‌های غیراستاندارد از مهم‌ترین عوامل بروز این حوادث است.»
مدیرکل پزشکی قانونی البرز از شهروندان می‌خواهد با اطمینان از نصب صحیح وسایل گازسوز، سلامت دودکش‌ها و تأمین تهویه مناسب، از وقوع حوادث ناشی از گازگرفتگی پیشگیری کنند.
تهران رتبه اول حوادث ناشی از گازگرفتگی
در بین کلان‌شهرها
در سال گذشته ۱۲۷ فوتی در کل استان تهران درباره گاز منوکسیدکربن داشته‌ایم و در کلان‌شهرها، تهران در رتبه اول بوده است.
قدرت‌الله محمدی مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران می‌گوید: «با شروع موج سرما، مراقبت‌های ویژه‌ای باید شهروندان برای خودشان انجام بدهند تا شاهد حوادث ناگوار نباشیم. یکی از مخاطراتی که این روز‌ها تا پایان فصل زمستان در معرض آن هستیم بحث گاز منوکسیدکربن است. آماری که در سال گذشته داشتیم و در سال ۱۴۰۳ که کمی بیشتر بوده است، با اقداماتی که انجام شده و فرهنگ‌سازی که انجام شده است، ۳۰ الی ۴۰ نفر فوتی کمتر داشتیم که برای ما یک نفر هم زیاد است.
اقداماتی که لازم است با کمک شما و دستگاه‌های مکلف در این امر اطلاع‌رسانی کنیم، باعث می‌شود که حتماً کاهش را در پی داشته باشیم و داریم و واقعاً مردم به توصیه‌های ایمنی گوش می‌دهند.
نکات ایمنی را شهروندان باید رعایت کنند. رعایت چند اصل ساده جان افراد را در مخاطرات نجات می‌دهد؛ مثلاً شهروندان توجه داشته باشند خانه‌هایی که متراژ زیر ۷۰ متر دارند، به دلیل اینکه اکسیژن به سرعت کم می‌شود، باعث می‌شود گازگرفتگی اتفاق بیفتد.»
وی در ادامه می‌افزاید: «اولین کار در خانه‌های جدید اینکه دریچه‌ای برای ورود و خروج و تهویه داخل خانه در گوشه‌ای از آشپزخانه ایجاد شود، یک پنجره کوچکی شاید در نمای ساختمان‌ها دیده باشید؛ این پنجره از گازگرفتگی جلوگیری می‌کند. مسئله دوم بازدید از بخاری و دودکش‌ها باید انجام شود که در دودکش پرنده‌ای لانه نکرده باشد.»
مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران درباره خانه‌ها و بافت‌های فرسوده شهر تهران هم می‌گوید: «برخی از این منازل دارای لوله‌های روکار هستند، به ویژه لوله‌هایی که برای بخاری است. آنها در فصلی که از بخاری استفاده نکرده‌اند شاید این لوله‌ها تکان خورده باشد و لوله دررفته باشد؛ ولی متوجه نمی‌شوند و بخاری را روشن می‌کنند و گاز به جای اینکه بالا برود به خانه وارد می‌شود.»
وی توصیه دارد: «این لوله‌ها را بازدید کنند که کیپ باشند و در هم قفل شده باشند. در مرحله آخر اینکه شاید برخی سؤال داشته باشند که چه کار کنند، ما یک تیم استقرار از امروز تا پایان فصل زمستان با شماره ۶۴۳۲۳۲۳۲ پاسخگویی تا ساعت ۱۲ شب برای شهروندان کل کشور است که مشاوره می‌دهند، سؤالات مختلف در حوزه گاز منوکسیدکربن و اتفاقاتی که شاید برای شهروندان بیفتد، کارشناسان خبره در این حوزه هستند و به شهروندان پاسخ می‌دهند و راهنمایی می‌کنند.»
محمدی در ادامه با بیان اینکه آماری که بنده دارم داخل خودرو ۲ درصد حادثه فوتی ناشی از گازگرفتگی، مراکز تجاری ۲ درصد، مراکز صنعتی و کارگاهی نیز ۳ درصد داشته‌ایم. توضیح می‌دهد: «راننده‌ای که پیک‌نیک در خودرو روشن می‌کند، همان‌جا جان خودش را از دست داده است. در چادر‌های مسافرتی هم پیک‌نیک روشن کرده‌اند که این کار بسیار خطرناک است.»
مسمومیت ۱۱ نفر در شیراز و صفاشهر بر اثر گازگرفتگی
در دو حادثه جداگانه ناشی از مسمومیت با گاز منوکسیدکربن در شیراز و صفاشهر، ۱۱ نفر دچار مصدومیت شدند.
مسعود عابد رئیس مرکز اورژانس فارس با اعلام این خبر اظهار می‌دارد: «حادثه نخست شب گذشته (۱۶ آبان ۱۴۰۵) در مظفرآباد صفاشهر رخ داد و ۷ مصدوم پس از دریافت خدمات پیش‌بیمارستانی توسط دو دستگاه آمبولانس به بیمارستان سیدالشهدا قادرآباد منتقل شدند.»
وی می‌افزاید: «همچنین حادثه دوم بامداد امروز در شهرک گل‌های شیراز رخ داد که طی آن ۴ نفر دچار گازگرفتگی شدند؛ این مصدومان با اقدام به موقع تیم عملیاتی اورژانس در محل درمان شدند و نیازی به اعزام به بیمارستان پیدا نکردند.»
رئیس اورژانس فارس با اشاره به آغاز فصل سرما، بر لزوم بررسی دقیق و رعایت اصول ایمنی در نصب و راه‌اندازی وسایل گرمایشی تأکید دارد.
فرهنگ‌سازی از طریق رسانه
برای مقابله با مرگ خاموش
قدرت‌الله محمدی مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران با تأکید بر لزوم استفاده از ظرفیت رسانه‌ای دستگاه‌های مختلف درباره حوادث گازگرفتگی می‌گوید: «این حوادث در فصل سرما بیشتر است و مردم باید در خصوص این حادثه مرگبار آشنایی کامل داشته باشند. باید حوادث منجر به فوت را از نظر محل وقوع موقعیت جغرافیایی و علت حادثه بررسی کنیم تا مشخص شود این حوادث در کدام نقاط تهران رخ داده و منشأ آنها چه بوده آیا دودکش، آب‌گرم‌کن، بخاری یا سایر تجهیزات گرمایشی عامل حادثه بوده است؟ همه این اطلاعات باید در قالب مستندات قابل‌استفاده جمع‌آوری شود.»
وی با بیان اینکه تولید محتوای کوتاه و جذاب برای انتقال این تجربیات به مردم ضروری است، می‌گوید: «مردم فرصت و حوصله زیادی برای خواندن مطالب طولانی ندارند؛ اما یک کلیپ دو تا سه دقیقه‌ای با استفاده از ظرفیت‌های خلاقانه و حتی هوش مصنوعی می‌تواند بارها در شبکه‌های اجتماعی دیده شود و تأثیرگذاری بیشتری داشته باشد.»
به گفته مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، نباید در مستندسازی و تولید محتوا تعلل کنیم، زیرا حوادث به سرعت از حافظه جامعه فراموش می‌شوند. لازم است از حوالی ابتدای آذرماه تولید و انتشار این مستندهای کوتاه در دستور کار قرار گیرد. هزینه‌های این کار را نیز تقبل می‌کنم؛ اما باید مجموعه‌ای برای انجام و پیگیری آن پای‌کار بیاید. سازمان آتش‌نشانی، جمعیت هلال‌احمر، شرکت گاز، سازمان نظام‌مهندسی و مجموعه اورژانس هرکدام ظرفیت‌های رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی دارند و باید محتوای تولیدشده در صفحات و شبکه‌های اجتماعی این مجموعه‌ها منتشر شود تا دامنه مخاطبان آن افزایش یابد.
وی با انتقاد از کم‌توجهی به موضوعات آموزشی و پیشگیرانه در فضای عمومی و رسانه‌ای می‌گوید: «متأسفانه گاهی موضوعات کم‌اهمیت برای مدت طولانی در فضای مجازی و رسانه‌ها موردتوجه قرار می‌گیرند، اما موضوعی که مستقیماً با جان مردم و سرنوشت خانواده‌ها ارتباط دارد، آن‌طور که باید بازتاب پیدا نمی‌کند. حتی در سطح شهر تهران نیز در زمینه اطلاع‌رسانی درباره خطرات گاز منوکسیدکربن، از ظرفیت‌هایی مانند بیلبوردهای شهری به‌اندازه کافی استفاده نشده است.»
محمدی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت جمع‌آوری اطلاعات دقیق از حوادث توضیح می‌دهد: «باید اطلاعات حوادث را از طریق اورژانس، پزشکان و سایر دستگاه‌های مرتبط دریافت کنیم و با بررسی و مستندسازی آنها، نقاط پرخطر و عوامل اصلی وقوع حوادث را شناسایی کنیم. نتیجه این اقدامات باید در برنامه‌ریزی‌های سال آینده مورد استفاده قرار گیرد؛ به عنوان مثال، اگر مشخص شود در منطقه‌ای بیشترین حوادث ناشی از نقص دودکش یا استفاده نادرست از بخاری رخ داده است، باید آموزش و اقدامات پیشگیرانه را در همان منطقه متمرکز کنیم.»
وی خاطرنشان می‌کند: «بدون داشتن آمار و اطلاعات نمی‌توان هدف‌گذاری درستی انجام داد. باید بدانیم مخاطبان ما چه نیازهایی دارند و چه حوادثی برای آنها اتفاق افتاده است. آمار زمانی ارزشمند است که بتوانیم از آن برای اصلاح شرایط و کاهش حوادث استفاده کنیم؛ متأسفانه در نظام آموزشی کشور، از دبستان و دبیرستان تا دانشگاه، آموزش‌های کافی و منسجمی در حوزه ایمنی وجود ندارد. بسیاری از حوادث نیز نتیجه رفتارهای نادرست در زندگی روزمره است؛ بنابراین باید فرهنگ ایمنی و اصلاح سبک زندگی را از سنین پایین آموزش دهیم.»
محمدی با بیان اینکه فرهنگ‌سازی نیازمند تداوم و تکرار است، تأکید دارد: «نباید از تکرار پیام‌های آموزشی خسته شویم. ممکن است در کوتاه‌مدت نتیجه ملموسی مشاهده نکنیم، اما اگر حتی یک نفر با این آموزش‌ها از حادثه نجات پیدا کند یا یک خانواده از آسیب مصون بماند، این تلاش ارزشمند بوده است. حتی ثابت ماندن آمار حوادث با وجود افزایش جمعیت نیز می‌تواند نشانه اثرگذاری اقدامات پیشگیرانه باشد و کاهش این آمار، نتیجه مثبت‌تری خواهد داشت.»
وی با اشاره به‌ضرورت توجه به سایر حوادث پرتکرار اظهار می‌دارد: «حوادث رانندگی از جمله موضوعاتی است که باید با جدیت بیشتری بررسی شود. بسیاری از تصادفات شدید در ساعات پایانی شب رخ می‌دهد و عواملی مانند سرعت غیرمجاز و خواب‌آلودگی رانندگان در وقوع آنها نقش دارند. باید حوادث را دسته‌بندی کنیم و برای هرکدام راهکار مشخص داشته باشیم؛ همان‌طور که در شناسایی نقاط حادثه‌خیز جاده‌ای می‌توان با اصلاح یک نقطه، از تکرار تعداد زیادی تصادف جلوگیری کرد.»
محمدی با اشاره به ظرفیت مرکز مشاوره و پاسخگویی این مجموعه از مردم خواست برای دریافت راهنمایی‌های ایمنی با شماره ۶۴۳۲۳۲۳۲ تماس بگیرند و هشدار می‌دهد: «با آغاز بارندگی‌ها و کاهش دمای هوا، تعداد تماس‌های مردم با این مرکز افزایش پیدا کرده است و کارشناسان نیز با حوصله به پرسش‌های شهروندان درباره نحوه استفاده ایمن از وسایل گرمایشی و بررسی دودکش‌ها پاسخ می‌دهند. اطلاع‌رسانی درباره این شماره می‌تواند به آگاهی‌بخشی بیشتر و پیشگیری از حوادث کمک کند.»