آغاز فصل سرما و هشدار درباره تشدید مسمومیت با لوازم گرمایشی گازسوز
هر سال با فرارسیدن فصول سرد و هم‌زمان با روشن‌شدن بخاری‌ها در منازل، قاتل خاموش هم فعالیت خود را آغاز می‌کند و قصه پرغصه و تکراری مرگ‌های خاموش با وجود هشدارهای مکرر شروع می‌شود.
به گزارش ایرنا، گاز منواکسیدکربن یا همان قاتل خاموش (خائن بی‌رنگ و بو) در هر مکانی که ایمنی کمتری باشد جولان می‌دهد و بدون سروصدا شهروندان بی‌احتیاط را مسموم یا به کام مرگ می‌‌کشاند.
آمارهای تکان‌دهنده‌ای که همواره از سوی متولیان اعلام می‌شود نشان از آن دارد که این قاتل خاموش بی‌وقفه به کار خود ادامه می‌دهد.
امید محترمی سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور اخیراً از جان‌باختن ۸۳۰ نفر بر اثر مسمومیت با گاز مونواکسیدکربن در سال گذشته خبر داد.
اما مهم‌ترین نقطه‌ای که سرآغاز فعالیت قاتل خاموش است همان بخاری‌های گازی فرسوده و با بازدهی کم است.
ولی‌الله دینی مدیرعامل شرکت بازرگانی گاز ایران چندی پیش از فعالیت حدود ۲۲ میلیون دستگاه بخاری در کشور خبر داد و گفته بود که بخاری‌های موجود در کشور به‌طور میانگین کمتر از ۵۰ درصد راندمان دارند.
این راندمان پایین و نیز بی‌توجهی به وضعیت راه‌های تخلیه گاز منواکسیدکربن که ناشی از فعالیت نامناسب بخاری‌های فرسوده است و انسان‌ها را دچار گازگرفتگی می‌کند.
گازگرفتگی چیست؟
گازگرفتگی که به آن مسمومیت با گاز مونواکسیدکربن نیز می‌گویند، زمانی رخ می‌دهد که شما گازی سمی را تنفس کنید و این گاز وارد جریان خون شما شود، مهم‌ترین و رایج‌ترین این گازها، مونواکسیدکربن (CO) است.
مرجان کریمی قوانلو مدیر گروه پایش ایمنی مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو این گاز را یک «قاتل بی‌صدا» توصیف کرد و گفت که منواکسیدکربن گازی سمی، بی‌رنگ، بی‌بو و بدون مزه است که بر اثر احتراق ناقص سوخت‌های فسیلی همچون گاز، نفت، بنزین و زغال تولید می‌شود، به‌دلیل نداشتن ویژگی‌های فیزیکی قابل تشخیص، تجمع این گاز در محیط‌های بسته بدون هیچ هشدار آشکاری، می‌تواند به مسمومیت شدید یا مرگ فوری منجر شود.
مونواکسیدکربن در اثر سوختن ناقص مواد سوختی مانند گاز طبیعی، نفت، بنزین، چوب و زغال چوب تولید می‌شود، این یعنی هر وسیله‌ای که با سوخت کار می‌کند و شعله دارد، در صورت نقص فنی یا نبود تهویه مناسب، می‌تواند منبع تولید این گاز باشد.
گرچه فعالیت این وسایل تنها محدود به فصل سرد نیست اما بیشترین کشتار آن در این فصل صورت می‌گیرد و نیاز است به آن بیشتر توجه کرد.
رعایت اصول فنی و ایمنی در نصب، راه‌اندازی و نگهداری وسایل گازسوز از جمله بخاری، آبگرمکن و پکیج، نقش مهمی در پیشگیری از حوادث مرگبار دارد و شهروندان باید این موضوع را جدی بگیرند.
نکات ایمنی برای پیشگیری از نشت گاز
برای اتصال وسایل گازسوز باید از شیلنگ‌های استاندارد و مناسب گاز و بست‌های فلزی سالم و محکم استفاده شود. طول شیلنگ نیز نباید از یک متر و نیم بیشتر باشد. پس از نصب باید اتصالات با کف صابون از نظر نشت گاز بررسی شوند و استفاده از شعله کبریت یا فندک برای تشخیص نشتی به‌هیچ‌وجه مجاز نیست.
رنگ شعله وسایل گازسوز یکی از نشانه‌های مهم عملکرد صحیح دستگاه است شعله باید آبی و پایدار باشد. زرد یا نارنجی‌شدن شعله می‌تواند نشانه احتراق ناقص یا اختلال در تأمین هوا باشد و بررسی دستگاه توسط متخصص را ضروری می‌کند.
اهمیت سلامت دودکش‌ها
پیش از استفاده از وسایل گرمایشی باید از باز بودن مسیر دودکش تا پشت‌بام اطمینان حاصل شود، زیرا انسداد مسیر خروج محصولات احتراق، از جمله بر اثر لانه‌سازی پرندگان، می‌تواند موجب تجمع گازهای خطرناک در فضای داخلی ساختمان شود.
استفاده از لوله‌های دودکش آکاردئونی و فنری به‌دلیل احتمال افتادگی، کاهش استحکام و ایجاد نشتی توصیه نمی‌شود و باید از دودکش‌های مناسب و استاندارد استفاده کرد، همچنین نصب کلاهک استاندارد H در انتهای دودکش روی پشت‌بام و رعایت ارتفاع مناسب آن ضروری است.
تهویه مناسب را جدی بگیرید
شهروندان باید از مسدودکردن کامل منافذ و دریچه‌های تأمین هوا در منازل خودداری کنند، زیرا کاهش جریان هوا می‌تواند خطر احتراق ناقص و مسمومیت را افزایش دهد.
وضعیت دودکش‌ها و اتصالات به‌صورت دوره‌ای بررسی شود و در صورت مشاهده هرگونه نقص، تعمیر وسایل گازسوز به افراد متخصص سپرده شود.
سردرد و سرگیجه را دست‌کم نگیرید
سردرد، سرگیجه، تهوع، خواب‌آلودگی و کاهش سطح هوشیاری از جمله علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند در صورت مشاهده فرد مشکوک به مسمومیت، باید بدون به خطر انداختن جان خود، او را به هوای آزاد منتقل کرد و با شماره ۱۱۵ اورژانس تماس گرفت. در صورت نیاز به کمک برای ایمن‌سازی محیط نیز باید با آتش‌نشانی به شماره ۱۲۵ تماس گرفته شود.
افراد نباید برای نجات مصدوم بدون رعایت نکات ایمنی وارد فضای آلوده شوند، زیرا مونواکسیدکربن می‌تواند امدادگران و افراد حاضر در محل را نیز مسموم کند، همچنین نباید به فردی که هوشیاری کامل ندارد، آب، غذا یا داروی خوراکی داده شود.
خطاهای مرگبار در خانه و خودرو
کارشناسان ایمنی، رفتارهای رایجی را که منجر به این فاجعه‌ها می‌شود، شناسایی کرده‌اند. از جمله این موارد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
نصب غیراصولی وسایل: عدم رعایت استانداردهای نصب بخاری و انسداد دودکش‌ها.
استفاده از تجهیزات در مکان‌های نامناسب: استفاده از آبگرمکن یا پکیج در فضای بسته و فاقد تهویه (به‌ویژه داخل حمام).
خطرات خودرو: روشن گذاشتن خودرو در گاراژ بسته یا خوابیدن داخل خودرو با موتور روشن.
وسایل مسافرتی: استفاده از اجاق‌های پیک‌نیکی برای گرم‌کردن خودرو یا محیط‌های بسته.
یک نشانه حیاتی که نباید از آن غافل شد، «سرد بودن لوله دودکش» هنگام کارکرد وسیله گرمایشی است که نشان‌دهنده اختلال در خروج محصولات احتراق و تجمع گاز در محیط است.
پروتکل نجات؛ در لحظه بحران چه کنیم؟
در مواجهه با احتمال مسمومیت، زمان، تعیین‌کننده مرگ و زندگی است که کریمی قوانلو مدیر گروه پایش ایمنی مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو در این‌باره توصیه کرد: در صورت بروز هرگونه علامت، افراد باید در سریع‌ترین زمان ممکن به هوای آزاد منتقل شده و با اورژانس تماس بگیرند.
وی با هشدار جدی به امدادگران گفت: ورود مجدد به محیط آلوده بدون تجهیزات و آموزش تخصصی، می‌تواند جان نجات‌دهندگان را نیز به خطر بیندازد، همچنین تأکید کرد که حتی در صورت بهبود موقت علائم پس از خروج از محیط، فرد مشکوک حتماً باید توسط پزشک ارزیابی شود، زیرا مسمومیت ممکن است اثرات پنهانی داشته باشد.
تنها رعایت دقیق پروتکل‌های ایمنی و بازرسی دوره‌ای تجهیزات می‌تواند از تبدیل‌شدن خانه‌های گرم، به صحنه‌های دیگری از این تراژدی جلوگیری کند.