آمریکا اگر اهل منطق و مذاکره بود جنگ به راه نمی‌انداخت
سرویس سیاسی-
تروریست‌های کاخ سفید که با رؤیای تسلیم چندروزه ایران وارد میدان شده بودند، امروز پس از شکست مفتضحانه و غرق شدن در باتلاق بحران‌های اقتصادی و سیاسی، بار دیگر با بومرنگ «دروازه آهنین» بازگشته‌اند؛ زنهار که آمریکا اگر اهل منطق و مذاکره بود، هرگز آتش جنگ را برافروخته نمی‌کرد!
ترامپ که روزی با رؤیای تسلیم چندروزه ایران و ثبت یک پیروزی تاریخی پا به میدان گذاشته بود، حالا پس از ناکامی در تحمیل اراده خود، از یک‌سو چماق تهدید نظامی را بالا نگه داشته و از سوی دیگر با طراحی پروژه‌هایی نظیر «دروازه آهنین» به دنبال تشدید محاصره اقتصادی کشور است. رئیس رژیم تروریست آمریکا حالا با صورت‌حساب سنگین ماجراجویی خود روبه‌رو شده است؛ صورت‌حسابی که نه‌فقط در میدان نظامی، بلکه در اقتصاد آمریکا، افکار عمومی و معادلات سیاسی واشنگتن نیز خود را نشان داده است.
اما در شرایطی که دشمن پس از ناکامی در میدان نظامی، تمام ظرفیت خود را برای پیشبرد جنگ ترکیبی به میدان آورده، آیا دولت به‌عنوان مسئول اصلی اداره امور اجرائی کشور، آرایش اقتصادی و مدیریتی متناسب با شرایط جنگی گرفته است؟ آیا دستگاه اجرائی برای مقابله با جنگ اقتصادی و روانی دشمن برنامه‌ای عملیاتی دارد؟
اظهارات اخیر رئیس‌جمهور درباره پایان دادن به وضعیت «نه جنگ و نه صلح» و امکان گفت‌وگوی عزتمندانه، اگرچه در ظاهر بر ضرورت استفاده از دیپلماسی تأکید دارد، اما در شرایط فعلی یک سؤال اساسی را پیش روی همگان قرار می‌دهد: طرف مقابل تا چه اندازه اهل منطق و مذاکره است؟ مگر مسیر مذاکره را طی نکردیم که جنگ نشود؟ پس چرا درست در بزنگاه‌هایی که گفت‌وگو می‌توانست به نتیجه برسد، آمریکا میز مذاکره را بمباران کرد؟!
مسئله امروز ایران، مخالفت با ماهیت مذاکره نیست؛ مسئله این است که با چه کسی، بر سر چه چیزی و از چه موضعی مذاکره می‌کنیم. نمی‌توان از یک طرف شاهد تهدید مکرر به جنگ، محاصره و فشار حداکثری بود و از طرف دیگر چنان سخن گفت که گویی تنها مانع پایان بحران، اراده نکردن ایران برای مذاکره است!
مذاکره کردیم که جنگ نشود
اما جنگ به راه انداختند!
رئیس‌جمهور در مراسم هفتاد و دومین سالروز تأسیس شرکت صنایع شیر ایران با اشاره به دستور رهبر معظم انقلاب برای پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح گفت: «ما می‌توانیم با عزت گفت‌وگو کنیم و با عزت موضوع را تمام کنیم. ما اهل گفت‌وگو و مذاکره هستیم و منطق حکم می‌کند، اگر می‌توانیم حق خود را با گفت‌وگو بگیریم، خودمان را درگیر جنگ نکنیم.»
این سخنان در شرایطی مطرح می‌شود که تجربه چندین سال مذاکره با آمریکای تروریست، دست‌کم این واقعیت را اثبات کرده که طرف آمریکایی هرگاه احساس کند از مسیر فشار می‌تواند امتیاز بیشتری بگیرد، به تعهدات خود نیز پایبند
نمی‌ماند.
برجام را چه کسی زیر پا گذاشت؟ چه کسی از توافق خارج شد؟ چه کسی تحریم‌ها را بازگرداند؟ چه کسی در میانه‌روندهای دیپلماتیک، گزینه نظامی را روی میز گذاشت و چه کسی تصور کرد با حمله نظامی می‌تواند ایران را وادار به پذیرش خواسته‌های خود کند؟
این پرسش‌ها نقطه آغاز هرگونه تصمیم‌گیری درباره آینده روابط با آمریکای بدعهد و جنایتکار است. نمی‌توان سابقه عهدشکنی طرف مقابل را نادیده گرفت و دوباره همان نسخه‌ای را تجویز کرد که پیش‌تر هزینه‌های سنگینی بر کشور تحمیل کرده است!
آمریکایی‌ها مذاکره را زمانی می‌خواهند که بتوانند از آن به‌عنوان اهرمی برای افزایش فشار و باج‌گیری استفاده کنند. تجربه نشان داده است که در منطق واشنگتن، مذاکره الزاماً به معنای اراده برای تمام کردن موضوع جنگ و حصول صلح نیست! چه‌بسا میز مذاکره برای طرفی که به جنگ و تهدید عادت کرده، صرفاً فرصت دیگری برای سنجش میزان عقب‌نشینی طرف مقابل باشد.
«نه جنگ، نه صلح» را
درست بفهمیم!
اما پزشکیان پیش‌تر در نشست شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان گیلان نیز با اشاره به شرایط کشور تأکید کرد که ایران در وضعیت نه جنگ و نه صلح قرار ندارد، بلکه با جنگ تمام‌عیار اقتصادی روبه‌روست؛ جنگی که با مسدودسازی مسیرهای آبی و محدودیت در مسیرهای زمینی علیه کشور دنبال می‌شود.
این بخش از سخنان رئیس‌جمهور، اتفاقاً حاوی یک نکته مهم است؛ کشور درگیر جنگ اقتصادی است. اما سؤال اینجاست که اگر جنگ اقتصادی تمام‌عیار است، چرا آرایش اقتصادی دولت متناسب با این شرایط نیست و همچنان بخش مهمی از ادبیات رسمی دولت حول ضرورت «پرهیز از جنگ» و بازگشت به میز مذاکره می‌چرخد؟
وقتی دشمن در میدان نظامی به نتیجه مطلوب نرسیده و حالا با ابزار محاصره اقتصادی به میدان آمده است، طبیعی است که پاسخ نیز باید متناسب با همین تغییر میدان باشد. نمی‌توان محاصره اقتصادی را پذیرفت، از جنگ تمام‌عیار اقتصادی سخن گفت و در همان حال، به گونه‌ای موضع گرفت که گویا راه برون‌رفت از بحران صرفاً در یک توافق فوری- بخوانید تسلیم بی‌قید و شرط- خلاصه می‌شود.
قریب به 260 شب حضور و همراهی مردم در میدان، سرمایه‌ای نیست که بتوان به‌آسانی از کنار آن گذشت. اقتدار نیروهای مسلح، ظرفیت‌های راهبردی ایران، موقعیت منطقه‌ای کشور و جایگاه تنگه هرمز در معادلات بین‌المللی، مؤلفه‌هایی هستند که باید در هرگونه محاسبه سیاسی و دیپلماتیک لحاظ شوند. این ظرفیت‌ها حاصل مقاومت یک ملت است و قرار نیست با هر بهائی از دست برود.
مخاطب اصلی برای پایان دادن به وضعیت موجود، خود دولت است. دولت باید از خود بپرسد برای تغییر معادله‌ای که دشمن طراحی کرده چه برنامه‌ای دارد؟ اگر جنگ اقتصادی است، نقشه جنگ اقتصادی کجاست؟ اگر محاصره است، برنامه شکستن محاصره چیست؟ اگر دشمن در پی فشار بر معیشت مردم است، برنامه عملیاتی دولت برای خنثی کردن این فشارها کدام است؟
توصیه رهبر شهید به دولت؛ راوی قدرت باشید، نه ضعف
در این میان، بازخوانی بیانات رهبر شهید انقلاب درباره نحوه سخن گفتن مسئولان با مردم، اهمیت ویژه‌ای دارد. ایشان ۱۲ شهریور ۱۴۰۴ در توصیه‌ای صریح به مسئولان فرمودند:
«دوستانی از مسئولان کشور که با مردم حرف می‌زنند، راوی قدرت و قوّت و امکانات کشور باشند ـ مثل این صحبتی که امروز ایشان کردند ـ راوی ضعف‌ها نباشند. بله، ما ضعف داریم، نقص داریم، کمبود داریم؛ کدام کشور ندارد؟ لکن قوّت‌هایی داریم، توانایی‌هایی داریم، کارهایی شده، تلاش‌هایی شده؛ اینها را روایت کنیم و به مردم بگوییم.»
این تذکر را باید جدی گرفت. در میانه جنگ ترکیبی، نطق‌های مسئولان بخشی از معادله روانی و محاسباتی دشمن است. دشمن دقیقاً به دنبال آن است که از زبان مسئولان کشور، تصویری از فرسودگی، بن‌بست، ناامیدی و ناتوانی مخابره شود و از این طریق، اراده ملی را هدف قرار دهد.
البته هیچ‌کس منکر مشکلات اقتصادی و فشارهای معیشتی نیست. مردم با مشکلات زندگی می‌کنند و دولت نیز باید درباره آنها پاسخگو باشد. اما میان بیان مشکلات و برجسته‌سازی ضعف‌ها تفاوت وجود دارد. مسئولیت دولت این نیست که صرفاً فهرست دشواری‌ها را برای مردم بازگو کند؛ مسئولیتش این است که راه‌حل ارائه دهد، ظرفیت‌های کشور را فعال کند و نشان دهد برای عبور از شرایط دشوار برنامه دارد. وقتی دشمن در پی القای بن‌بست است، مسئولان نباید ناخواسته به بلندگوی همان روایت
تبدیل شوند.
کمترین گرایش تسلیم‌آمیز دشمن را جری‌تر می‌کند
این مسئله در پیام رهبر انقلاب به مناسبت هفته دولت نیز با صراحت مورد تأکید قرار گرفته است. ایشان روایت قدرت و پرهیز از دوگانه‌سازی‌های کاذب را از الزامات حرکت به سمت ایران قوی‌تر دانسته و فرموده‌اند:
«ضعف و نقص و کمبود، نیازمند روایت و برجسته‌سازی نیست؛ بلکه نیازمند برنامه‌ریزی و اقدام برای رفع و حل مشکل است.»
در بخش دیگری از این پیام آمده است: «هر سخن ناامیدکننده و تضعیف‌کننده انگیزه‌های ملی و هر نوع دوگانه‌سازی موهوم از قبیل جنگ یا مذاکره، وفاق یا تندروی، سازش یا جنگ‌طلبی که در گذشته به مردم عزیزمان خسارت‌هایی وارد ساخته، از این پس هم می‌تواند همان تأثیر را به‌جا بگذارد.»
و هشدار صریح ایشان در پیامی به مناسبت 13 آبان چنین است: «کمترین گرایش تسلیم‌آمیز، دشمن را برای جسارت‌های بعدی جری‌تر خواهد کرد.»
این فراز، یک هشدار راهبردی به همه مسئولان است. واقعیت آن است که دشمن، ضعف را علامت فرصت و عقب‌نشینی را چراغ سبز برای فشار بیشتر تلقی می‌کند. بنابراین، هرگونه دیپلماسی باید از موضع قدرت و با پشتوانه اراده ملی دنبال شود.
حالا نوبت «دروازه آهنین» است
اما در سوی دیگر ماجرا، واشنگتن نیز بیکار ننشسته است. ترامپ قمارباز که با وعده پایان سریع جنگ و نمایش اقتدار آمریکا وارد این ماجراجویی شده بود، اکنون با مجموعه‌ای از پیامدهای سیاسی، اقتصادی و نظامی مواجه است که به‌سادگی قابل جمع‌کردن نیست.
قرار بود جنگ، یک پیروزی بزرگ برای ترامپ باشد؛ برگ برنده‌ای برای نمایش قدرت آمریکا و دستاویزی برای تقویت موقعیت سیاسی او. اما طولانی شدن درگیری، افزایش هزینه‌های اقتصادی و نرسیدن به اهداف اعلامی، و از همه مهم‌تر شکست مفتضحانه او در برابر دموکرات در سنا و مجلس نمایندگان معادله را تغییر داد.
به بیان روشن‌تر، جنگی که قرار بود برگ برنده ترامپ باشد، به یکی از پرونده‌های پرهزینه دولت او تبدیل شده است. حالا او برای جبران ناکامی‌های گذشته، به دنبال باز کردن جبهه‌های جدید است؛ تشکیل کارگروه ویژه «دروازه آهنین» از سوی فرماندهی مرکزی آمریکا را باید در همین چارچوب بررسی کرد. این کارگروه بنابر گزارش‌های منتشرشده، مأموریت دارد جابه‌جایی سامانه‌های تسلیحاتی، فناوری‌های دومنظوره، مواد تحریم‌شده و جریان‌های درآمدی ایران را رصد و با آنها مقابله کند.
به عبارت دیگر، آمریکا که در تحمیل اراده خود از مسیر نظامی با محدودیت مواجه شده، اکنون می‌خواهد با فشار بر شبکه تجارت، حمل‌ونقل، بیمه و مبادلات مالی، عرصه را بر اقتصاد ایران تنگ‌تر کند. این یعنی تغییر ابزار جنگ، نه تغییر ماهیت دشمنی!
واشنگتن همچنان همان هدف قبلی را دنبال می‌کند؛ تغییر محاسبات ایران و وادار کردن کشور به عقب‌نشینی. تنها تفاوت آن است که این بار، به جای تکیه صرف بر جنگ، ابزارهای اقتصادی و شناختی را نیز با شدت بیشتری به میدان آورده است.
دولت آرایش تمام عیار اقتصادی بگیرد
سخن آخر اینکه، جنگ اقتصادی را با بخشنامه و سخنرانی نمی‌توان مدیریت کرد. وقتی دشمن پس از ناکامی در میدان، محاصره اقتصادی و فشار بر معیشت مردم را در دستور کار قرار داده، دولت نیز باید آرایش تمام‌عیار اقتصادی بگیرد؛ نه اینکه صرفاً از ضعف‌های موجود سخن بگوید.
ریچارد نفیو، از طراحان تحریم‌های آمریکا، در کتاب «هنر تحریم‌ها» شکستن استقامت ملی و تغییر محاسبات تصمیم‌گیران را از اهداف اصلی تحریم‌ها می‌داند. از همین رو، جنگ اقتصادی با جنگ شناختی پیوند خورده است. دولت باید با برنامه‌ای عملیاتی در حوزه تأمین کالاهای اساسی، مدیریت ارز، حمایت از تولید، تسهیل تجارت و مقابله با رانت و احتکار، نقشه دشمن را خنثی کند.
از سوی دیگر، نمی‌توان با طرفی که سابقه نقض توافق، تحریم و تجاوز نظامی علیه ایران در میانه مذاکرات را دارد، با خوش‌خیالی برخورد کرد. مذاکره فی‌نفسه مردود نیست، اما بدون تضمین معتبر و پشتوانه اقتدار ملی، می‌تواند به ابزار فشار بیشتر دشمن تبدیل شود.
مردم جنگ نمی‌خواهند ولی خواهان عزت هستند و تسلیم را نمی‌پذیرند؛ خروج از وضعیت نه جنگ و نه صلح نیز باید با تغییر محاسبات دشمن، حفظ دستاوردهای میدان و تقویت قدرت ملی محقق شود. آمریکا اگر اهل منطق و مذاکره بود، جنگ به راه نمی‌انداخت! صلح با اقتدار به دست می‌آید، نه با ارسال
سیگنال ضعف.