سوژه‌شناسی لانه جاسوسی برای ساخت فیلم
رسول شمالی‌ورزنده
۱۳ آبان سال ۱۳۵۸ در تهران، سفارت که نه، بلکه «لانه جاسوسی آمریکا» برخلاف مخالفت‌های دولت وقت به تسخیر دانشجویان پیرو خط امام درآمد؛ رویدادی که امام خمینی(ره) آن را «انقلاب بزرگ‌تر از انقلاب اول» نامیدند و به دانشجویان توصیه کردند آنجا را محکم نگه دارند. ماجرای این لانه مخوف جاسوسان آمریکایی تا ۴۴۴ روز ادامه یافت و همین اقدام انقلابی دانشجویان موجب شد تا آمریکا، شاه فراری را اخراج کند و محمدرضا پهلوی بزدل تا لحظه مرگش آواره این دیار و آن دیار باشد. آمریکا در آن مقطع تاریخی نیز همچون امروز برای توطئه علیه جمهوری اسلامی تلاش می‌کرد و حتی برای آزاد کردن جاسوسان خود دست به حمله نظامی زد، اما شن‌های صحرای طبس به فرمان الهی درس عبرتی بزرگ به آن‌ها داد تا برای نخستین‌بار شکستی تلخ را از نظام تازه‌تأسیس ایران متحمل شوند.
این حماسه می‌تواند به سوژه‌ها و قصه‌های متنوع و جذابی تبدیل شود تا نسل‌های امروز و آینده به اهمیت کار بزرگ انقلابیون آن مقطع پی ببرند. از این‌رو، می‌طلبد که امروز فیلم‌سازان و سینماگران ما با دستیابی به اسناد و مدارک به‌دست‌آمده از لانه جاسوسی درباره فعالیت‌های غیردیپلماتیک مأموران و کارکنان سفارت آمریکا در تهران، اقدام به تولید فیلم‌های سینمایی و آثار داستانی کنند. اگرچه طی ۴۷ سالی که از این واقعه گذشته، برخی آثار با موضوعات خاص ساخته و نمایش داده شده است (ازجمله فیلم «طوفان شن» و سریال «روزهای ابدی»، هر دو به کارگردانی جواد شمقدری)، اما به‌نظر می‌رسد کارهای بهتر و غنی‌تری را می‌توان با تکیه بر اسناد کشف‌شده انجام داد؛ اسنادی که پرده از معماهای زیادی برمی‌دارد و نشان می‌دهد کدام شخصیت‌ها روابط پنهانی با مقامات آمریکایی داشتند. یقیناً این اسناد حاوی سوژه‌های دست‌اول و ناگفته‌ای از عملیات جاسوسی آمریکایی‌ها در ایران و نفوذ آن‌ها در ارکان دولت موقت برای ساقط کردن نظام نوپای اسلامی است که ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به فیلم‌نامه دارد.
بنابراین، بسیاری از تهیه‌کنندگان و کارگردانان سینما و تلویزیون می‌توانند با مطالعه دقیق ابعاد این «انقلاب دوم»، سوژه‌های فراوانی را از دل این رویداد جهانی بیرون بکشند؛ قصه‌هایی از حال‌وهوای آن روزهای فضای دانشجویی، داستان زندگی و فراز و نشیب‌های دانشجویان پیرو خط امام، خیانت دولتمردان وقت و همچنین حضور پرشور مردم در خیابان‌ها و میادین شهرها برای صیانت از این کار انقلابی، همگی می‌توانند پایه‌گذار آثار فاخری باشند. هنرمندان متعهد و انقلابی ما باید دست به قلم و دوربین شوند، چرا که واقعه عظیمی همچون تسخیر لانه جاسوسی باید با زبان هنر سینما و تلویزیون به نسل‌های آینده و مردم آزاده جهان معرفی شود. ما باید جنایات آمریکا علیه کشورمان، به‌ویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن، را به جهانیان معرفی کنیم و خوی ددمنشانه ایالات متحده را به‌گونه‌ای به تصویر بکشیم که برای دنیا باورپذیر باشد. چه ابزاری بهتر از سینما و تلویزیون می‌تواند خوی سلطه‌گری و جنایات واشنگتن را به‌صراحت نشان دهد؟ سینما همواره یکی از ابزارهای اثربخش برای به تصویر کشیدن شاخصه‌های استعمار بوده است؛ همان‌گونه که در اوایل انقلاب شاهد اکران آثار ضدآمریکایی و ضداستعماری شاخصی چون فیلم «ضد»، «نبرد الجزایر» و آثار مشابه بوده‌ایم. بنابراین، با روایت‌هایی که از دل اسناد لانه جاسوسی و تلاش شبانه‌روزی دانشجویان مسلمان پیرو خط امام به‌دست‌آمده است، می‌توان آثار سینمایی و تلویزیونی فاخری ساخت تا دنیا به واقعیت‌های سلطه‌گری آمریکا و ماهیت یانکی‌ها پی ببرد و نقاب از چهره دولت‌های وابسته برداشته شود.
اگرچه سال‌ها از آن واقعه می‌گذرد، رویدادی که جمهوری اسلامی را در برابر بسیاری از فتنه‌ها بیمه و ایمن ساخت، اما ما هنوز نتوانسته‌ایم بسیاری از زوایای آن مقطع تاریخی را به‌درستی برای نسل خودمان روایت کنیم. لازمه این حرکت، ورود جدی سینماگران و حمایت نهادهای فرهنگی و هنری متولی همچون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صداوسیما است. با وجود گذشت ۴۷ سال و تولید چند اثر محدود، تاکنون اثری با کیفیت مطلوب و در حد استانداردهای جهانی و بین‌المللی درباره عمق جنایات کشف‌شده در لانه جاسوسی ساخته نشده است؛ اسنادی که بعدها پرده از چهره بسیاری از خیانت‌کاران داخلی برداشت. نسل‌های آینده باید بدانند که پدران و بزرگان‌شان چه تلاش‌های سترگی برای پایداری این انقلاب انجام دادند؛ پایداری و «انقلاب دومی» که بعد از نیم قرن یکی از نتایجش این شده که دشمنان آمریکایی و صهیونیستی ما در بدترین شرایط نظامی، اقتصادی و سیاسی قرار بگیرند و جمهوری اسلامی ایران پیروز نبردهای رودررو با آن‌ها باشد.
امیدواریم سازندگان آثار سینمایی و تلویزیونی، تهیه‌کنندگان و کارگردانان کشورمان با ورود جدی به این عرصه، روایت‌های تکان‌دهنده و عبرت‌آموز لانه جاسوسی را که برای بسیاری از مردم جهان مجهول مانده است، به زبان تصویر و هنر ترجمه کنند تا عمق فجایع و جنایاتی که آمریکا پیش از انقلاب به واسطه رژیم منحوس پهلوی بر ملت ایران روا داشته بود، بیش از پیش برای نسل جوان و جهانیان تبیین شود.