ضرورت مهار جانوران موذی و مدیریت پسماند زباله
گالیا‌توانگر
علی‌رغم اینکه ساعت جابه‌جایی زباله ساعت ۲۱ شب است، در طول روز هر وقت حوصله‌اش شد، کیسه‌زباله تفکیک‌نشده را از راه‌پله مجتمع کشان‌کشان سمت سطل زباله محله می‌آورد و از همان لحظه جشن خوراکی برای موجودات موذی اطراف سطل آغاز می‌شود. از بد حادثه در همین زمان و موقعیت یک زباله‌دزد هم از راه می‌رسد، دست می‌برد و کیسه زباله را پاره می‌کند و محتویات و آشغال‌ها همه‌جا در اطراف سطل پخش‌وپلا می‌گردند.
مجامع بین‌المللی گزارش داده‌اند تا سال ۲۰۵۰ حجم پسماند شهری در جهان حدود ۷۰ درصد افزایش خواهد یافت. در کشورهایی که زیرساخت مناسب و سیستم مدیریت کارآمدی ندارند، این افزایش می‌تواند منجر به بحران‌های زیست‌محیطی جدی شود. اثرات نامطلوب پسماند مدیریت‌نشده شامل آلودگی خاک، آلودگی منابع آب سطحی و زیرزمینی، انتشار گازهای گلخانه‌ای، افزایش شیوع بیماری‌های واگیر، و تهدید امنیت غذایی است. مدیریت پسماند علاوه بر بعد زیست‌محیطی، اهمیت اقتصادی هم دارد. بازیافت و استفاده مجدد از مواد، هزینه‌های تولید محصولات جدید را کاهش می‌دهد، فرصت‌های شغلی ایجاد می‌کند و باعث کاهش وابستگی به منابع طبیعی می‌شود. در بسیاری از کشورها، صنعت بازیافت یک بخش اقتصادی مهم محسوب می‌شود که حتی به صادرات مواد بازیافتی می‌پردازد.
مصائب مردم در مواجهه با موش‌ها
هنوز راه‌حل قطعی در مبارزه با موش‌های شهری وجود ندارد. بعضی می‌گویند: اگر مردم زباله‌هایشان را بیرون نگذارند، موش‌ها هم از تهران خواهند رفت، درحالی‌که در مورد هر برنامه سم‌ریزی که در تهران اجرا شود، انتقادهایی وجود دارد. به نظر می‌رسد مردم هم سعی می‌کنند با فراموش‌کردن خطر طاعون و سایر بیماری‌های مشترک با انسان، با زندگی مسالمت‌آمیز با موش‌ها کنار بیایند.
در برخی مناطق شهرداری تهران طعمه‌گذاری هنوز انجام می‌شود و در برخی مناطق دیگر طرح‌های شبانه موش‌گیری انجام می‌شود.
آقای حدوداً چهل‌ساله‌ای که در خیابان انقلاب سبزی‌فروشی دارد، می‌گوید: «موش‌ها بیشتر شب‌ها بیرون می‌آیند و برای کاسبی ما خطری ندارند، اما خب اگر ما هم آخر شب، آت‌وآشغال سبزی و میوه‌های واخورده را توی جوی بریزیم، فردا دوباره جمع می‌شوند که غذایشان را بردارند، ولی این‌طور نیست که بیایند توی مغازه یا حتی نزدیک مردم شوند، خوشبختانه موش‌ها هنوز از مردم می‌ترسند.»
خانم جوانی که پسربچه‌اش را به پارک آورده، می‌گوید: «در محله‌های وسط شهر و پایین‌تر موش‌ها بیشتر هستند، در خانه خودمان در شریعتی یک‌بار موش از کانال فاضلاب بالا آمده بود و تا سال‌ها این را برای همه تعریف می‌کردیم که خانه ما موش آمده و این‌طور شده، اما اینجا دور و بر میدان ولی‌عصر خیلی عادی است، از در خانه که بیرون می‌آیی اگر موش نبینی عجیب
است.» با این حال، بیشتر از همه، موش بلای جان مغازه‌دارها و دکه‌دارهاست، یکی از دکه‌دارهای خیابان کریمخان در این باره می‌گوید: «چند سال پیش یک شایعه‌ای راه افتاده بود که یک نفر از یک دکه، رانی خریده که قبلش یک موش روی آن راه رفته بوده و این باعث مسمومیت و مرگ آن آقا شده است، بعد هر کسی می‌آمد از ما یک چیزی بخرد می‌گفت: آقا این را توی جوب نگذاشتی؟ آخر عقل هم خوب چیزی است، درست است که موش توی خیابان پر است، اما ما که این‌طوری نیستیم، من خودم هر سال می‌روم سم می‌خرم، تمام دور و اطراف دکه را سم می‌زنم که موش این دور و اطراف نیاید، اما به‌هرحال موش هست دیگر، حالا طرف این دکه نمی‌آید، طرف دکه آن طرف خیابان می‌رود، مردم به‌تنهایی که کاری نمی‌توانند بکنند.»
ظاهراً همان‌طور که بیشتر مردم اصرار دارند، موش در مناطق مختلف شهر، معنی‌های مختلفی دارد، آقایی که می‌گوید: خانه‌اش در خیابان آزادی است، در این باره می‌گوید: «در محله ما موش مثل تیر چراغ‌برق است! یا مثلاً مثل این درخت‌ها، همه آن‌ها را می‌بینند، اما انگار که نمی‌بینندشان، هستند، اما دیده نمی‌شوند، موش است دیگر، مثل همه چیزهای دیگر، آن‌قدر در آشغال‌ها لولیده است که اصلاً جزئی از شهر شده است.»
موش‌ها در بسیاری خیابان‌ها از مردم پیش افتاده‌اند، در یکی از خیابان‌های جنوب تهران، دو مرد ایستاده‌اند که موشی وسط خیابان را با دست نشان می‌دهند، یکی‌شان منقلب‌تر است، می‌گوید: «موشی که دوید زیر پایم را لگد کردم، بلند شد و واقعاً اگر می‌توانست گازم می‌گرفت. بعد هم دوید و رفت توی خیابان، حالا شانس آوردیم که نرفت زیر ماشین، وگرنه، تا شب که مأمورهای شهرداری بیایند، جلوی مغازه به کثافت کشیده می‌شد.»
آقای دیگری که آنجا ایستاده است، می‌گوید: «موش در تهران حکم سنجاب را پیدا کرده، همه ترجیح می‌دهند بگویند: چه باحال و بامزه و سعی می‌کنند دیگر از موش نترسند، ما هم به بچه‌هایمان می‌گوییم این‌ها مثل سنجاب هستند. بالاخره هر شهری یک چیزهایی دارد که باید با آن‌ها ساخت دیگر!»
ترسیدن از موش‌ها دیگر از یاد بیشتر مردم رفته است، خانم میان‌سالی که برای خرید بیرون آمده، می‌گوید: «یک زمانی صبح‌ها که بیرون می‌رفتم از ترس موش همه‌اش زیر پایم را نگاه می‌کردم تا به نانوایی بروم و برگردم، حالا دیگر این‌قدر عادی شده که همه می‌دانند توی باغچه موش هست و کاری هم به کار آدم ندارد.»
آقایی که فروشنده یک مغازه جگرکی است هم می‌گوید: «موش توی خیابان پر است، اما خوشبختانه فقط شب‌ها سروکله‌اش پیدا می‌شود. همین که مزاحم کار ما نیست، خوب است؛ اما شب‌ها که توی خیابان راه می‌روید موش‌ها سلطان شهر هستند.»
مبارزه تن‌به‌تن با موش‌ها
در جوی‌های تهران!
موش‌های تهران، سال‌هاست که در شهر ساکن شده‌اند و حضورشان به بازه زمانی خاصی محدود نمی‌شود، تنها در برخی از ماه‌های تابستان به واسطه افزایش زادوولد، شاهد افزایش این حیوانات موذی در شهر هستیم و در آن بازه زمانی نیز نیروهای شهرداری با عملیات بیشتر به جنگ با موش‌ها می‌روند.
شیوه‌های مختلفی برای مقابله با موش‌های شهر وجود دارد و در ادوار مختلف با استفاده از تله‌گذاری، سیمان‌کشی لانه‌ها و حتی تفنگ ساچمه‌ای تلاش کردند تا مانع حضور پررنگ موش‌ها در شهر شوند. باتوجه‌به شیوه زادوولد این حیوانات، به‌جرئت می‌توان گفت که حضور موش‌ها در سطح شهر هیچ‌گاه به صفر نرسیده است و نخواهد رسید، باوجوداین برخی در روزهای گذشته از حضور این حیوانات موذی در شهر گلایه کردند و خبر از افزایش جمعیت موش‌ها در پاییز دادند، نکته‌ای که از سوی مسئولان شهری رد شده
است.
اصل ماجرا این است که شهرداری تهران در هر فصل یک بازه زمانی را برای مقابله با موش‌ها انتخاب می‌کند تا فرصت افزایش جمعیت را از ساکنان زیرزمینی تهران بگیرد. گروه‌های مبارزه با موش بر اساس دسته‌بندی مناطق به کوچه و محلات سر می‌زنند و از طریق طعمه‌گذاری به مقابله با موش‌ها می‌پردازند.
مدیران این حوزه پیش‌بینی می‌کنند: «با استمرار طرح‌های ضربتی شرایط برای کاهش جمعیت موش‌ها بهتر خواهد شد. برای عملیات جمع‌آوری لاشه‌ها و طعمه‌های باقیمانده به مناطق بازمی‌گردیم. پس از اتمام عملیات نیز منافذ عبورومرور موش‌ها مسدود می‌شود. این لاشه‌ها به سلول دفن بهداشتی مرکز دفن آرادکوه منتقل می‌شوند. این سلول محل دفن زباله‌های بیمارستانی، لاشه حیوانات شهری مانند سگ و موش است.»
تک‌طعمه روش جدید مبارزه با جوندگان
در مشهد
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، ۶۰ درصد از بیماری‌های عفونی بین انسان و دام مشترک هستند که جوندگان اغلب نقش میزبان میانی را در انتقال این بیماری‌ها بازی می‌کنند. در عملیات مبارزه با جوندگان از محصولاتی نظیر «نانوپودر» اختصاصی جوندگان استفاده می‌شود که دارای حداقل اثرات منفی بر محیط‌زیست و سایر جانداران است.
محمد پذیرا رئیس اداره محیط‌زیست، سلامت و ایمنی شهرداری مشهد توضیح می‌دهد: «موش‌ها در به‌خاطرسپاری طعم و بو باهوش هستند، لذا برای مبارزه با آن‌ها از یک نوع سم نمی‌توان استفاده کرد. ازاین‌رو شهرداری مشهد در اقدامی پژوهشی با روش تک‌طعمه و تک‌مزه مبارزه با جوندگان را آغاز کرده
است.»
رئیس اداره محیط‌زیست، سلامت و ایمنی شهرداری مشهد می‌افزاید: «مبارزه با آفت موش‌ها در مشهد ادامه دارد و تعداد ۶۶ کانون تجمع موش در سال ۱۳۹۶ در شهر مشهد، هم‌اکنون به هفت کانون کاسته شده است.»
وی اضافه می‌کند: «طرحی پژوهشی با دانشگاه فردوسی مشهد در خصوص روش‌های مؤثر مبارزه با جوندگان و سموم مؤثر در دست اجرا است و خوشبختانه در مبارزه با این آفت وضعیت مطلوبی داریم.»
رئیس اداره محیط‌زیست، سلامت و ایمنی شهرداری مشهد ادامه می‌دهد: «تعداد جوندگان و موش‌ها به دلیل تکثیر زیاد به صفر نمی‌رسد و زیر پوست شهر زاد و ولد ادامه دارد؛ اما تلاش می‌شود این جمعیت کنترل شود.»
پذیرا می‌افزاید: «رهاسازی پسماند غذا در خیابان‌ها از دلایل تکثیر موش‌هاست، لذا دوره‌های آموزشی با همکاری اتحادیه‌ها و اتاق اصناف در حال برگزاری است تا آگاه‌سازی لازم دراین‌خصوص صورت گیرد.»
وی از شهروندان خواست در صورت مشاهده موش در معابر و خیابان‌ها موضوع را از طریق سامانه تلفنی ۱۳۷ اطلاع دهند تا پاک‌سازی و طعمه‌گذاری انجام شود.
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، ۶۰ درصد از بیماری‌های عفونی بین انسان و دام مشترک هستند که جوندگان اغلب نقش میزبان میانی را در انتقال این بیماری‌ها بازی
می‌کنند.
در عملیات مبارزه با جوندگان از محصولاتی نظیر «نانوپودر» اختصاصی جوندگان استفاده می‌شود که دارای حداقل اثرات منفی بر محیط‌زیست و سایر جانداران است.