بازار لوازم خانگی زیر سایه قیمت‌ها
بازار لوازم خانگی در شرایطی با افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها مواجه است که تقاضا برای خرید این کالاها نیز تحت‌تأثیر شرایط اقتصادی کاهش یافته است؛ وضعیتی که این پرسش را مطرح می‌کند: «چرا با وجود افت تقاضا، قیمت لوازم خانگی همچنان افزایش می‌یابد و چه عواملی موجب شده خانوارها خرید این کالاها را به تعویق بیندازند؟»
در نخستین گزارش این پرونده، به سراغ فروشندگان و فعالان مراکز عرضه لوازم خانگی رفته‌ایم تا از نگاه آنان، وضعیت فروش، تغییر رفتار مشتریان، نوسان قیمت‌ها و چالش‌های تأمین و فروش کالا را بررسی کنیم.
در ادامه این پرونده، دیدگاه تولیدکنندگان درباره هزینه‌های تولید، مواد اولیه و عوامل مؤثر بر قیمت نهائی کالا و همچنین روایت خریداران از کاهش قدرت خرید، تغییر اولویت‌های مصرفی و دلایل به تعویق انداختن خرید لوازم خانگی منتشر خواهد شد تا ابعاد مختلف این بازار از نگاه سه ضلع اصلی آن، یعنی فروشنده، تولیدکننده و مصرف‌کننده، مورد بررسی قرار گیرد.
در بازار لوازم خانگی امین‌حضور، ویترین‌ها همچنان پر از کالاهایی است که روزگاری خرید آن‌ها برای بسیاری از خانواده‌ها چندان دور از دسترس نبود؛ اما حالا افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید، فاصله میان تمایل به خرید و توان پرداخت را بیشتر کرده است. مشتریان به فروشگاه‌ها مراجعه می‌کنند، قیمت مدل‌های مختلف را می‌پرسند و گاهی پس از چند بار مقایسه، بدون خرید از مغازه خارج می‌شوند؛ اتفاقی که به گفته فروشندگان، بیش از گذشته تکرار می‌شود.
قیمت‌ها؛ از روزانه تا لحظه‌ای
یکی از فروشندگان لوازم خانگی، وضعیت قیمت‌ها را بی‌ثبات توصیف می‌کند. به گفته وی، برخلاف گذشته که قیمت یک کالا برای چند روز مشخص بود، اکنون در برخی موارد فروشنده هنگام مراجعه مشتری مجبور است قیمت را دوباره از شرکت یا تأمین‌کننده استعلام کند.
نوسانات نرخ ارز و تغییر قیمت خرید از شرکت‌ها باعث شده فروشندگان علاوه‌بر قیمت کالای موجود در انبار، نگران هزینه جایگزینی آن نیز باشند؛ به بیان دیگر، مسئله فقط قیمت فروش کالای موجود نیست، بلکه این است که فروشنده پس از فروش آن، با چه هزینه‌ای می‌تواند کالای مشابهی را جایگزین کند. در برخی موارد ممکن است مشتری صبح قیمت کالایی را بپرسد اما هنگام بازگشت در همان روز، فروشنده ناچار باشد قیمت را دوباره استعلام کند.
بررسی روند قیمتی لوازم خانگی ایرانی
بررسی روند قیمت دو مدل از لوازم خانگی ایرانی در فاصله شهریور تا مهر ۱۴۰۵، افزایش محسوس قیمت‌ها را نشان می‌دهد. میانگین قیمت ماشین لباسشویی هشت کیلویی یک برند داخلی در نیمه شهریور حدود ۷۰ میلیون و ۳۴ هزار تومان بوده اما در ۱۸ مهر به حدود ۷۵ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی این مدل در مدت یک ماه بیش از پنج میلیون و ۳۵۶ هزار تومان گران شده که معادل رشد حدود هفت و شش دهم درصدی است.
افزایش قیمت در یخچال بیشتر بوده است. میانگین قیمت مدلی دیگری از یخچال‌فریزر تولید داخل در نیمه شهریور حدود ۱۴۵ میلیون و ۱۲۸ هزار تومان ثبت شده، در حالی که قیمت همین مدل در نیمه مهر به حدود ۱۶۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. به این ترتیب، این یخچال در مدت حدود یک ماه بیش از ۱۶ میلیون و ۳۷۱ هزار تومان افزایش قیمت داشته؛ رشدی معادل حدود 11 و سه دهم درصد.
بررسی تغییرات قیمت برخی لوازم خانگی خارجی نیز از افزایش قیمت‌ها حکایت دارد. برای نمونه، میانگین قیمت ماشین لباسشویی ۹ کیلویی یک برند خارجی در دهم شهریور ۱۴۰۵ حدود ۲۹۹ میلیون و ۹۳۴ هزار تومان بوده که این رقم در دهم مهر به حدود ۳۱۲ میلیون و ۲۶۹ هزار تومان رسیده است. بر این اساس، قیمت این کالا در فاصله حدود یک ماه، بیش از ۱۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان، معادل حدود چهار و یک دهم درصد، افزایش یافته است.
افزایش قیمت در برخی کالاهای گران‌تر محسوس‌تر بوده است. میانگین قیمت یک مدل یخچال‌فریزر سایدبای‌ساید اول شهریور حدود ۳۷۵ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان اعلام شده، در حالی که این رقم در دهم مهر به حدود ۴۵۲ میلیون و ۳۹۱ هزار تومان رسیده است. به این ترتیب، قیمت این کالا در فاصله حدود ۴۰ روز، نزدیک به ۷۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، معادل حدود ۲۰ و سه دهم درصد، افزایش
یافته است.
فشار افزایش هزینه‌ها تنها به سطح فروش محدود نمی‌شود. با استناد به معاملات بورس کالا، قیمت برخی مواد اولیه مورد استفاده در صنعت لوازم خانگی طی یک سال افزایش چشمگیری داشته است؛ به‌طوری‌که قیمت پلی‌پروپیلن 296 و سه دهم درصد، ورق رنگی 191 و سه دهم درصد و مواد اولیه ABS حدود 188 و نیم درصد افزایش یافته است.
افزایش قیمت مواد اولیه می‌تواند بر هزینه‌های تولید اثر بگذارد؛ هرچند میزان تاثیر آن بر قیمت نهائی هر محصول به عوامل دیگری از جمله هزینه تولید، واردات، نرخ ارز و شرایط عرضه و تقاضا نیز بستگی دارد.
ویترین‌های پر و خریدار کم
یکی دیگر از فروشندگان لوازم خانگی، کاهش قدرت خرید خانوارها را مهم‌ترین مشکل فعلی بازار می‌داند. او می‌گوید: «مشتریان همچنان به فروشگاه‌ها مراجعه می‌کنند و قیمت می‌گیرند، اما فاصله میان قیمت‌گیری و خرید قطعی نسبت به گذشته بیشتر شده است.»
بسیاری از مشتریان پس از اطلاع از قیمت‌ها، خرید خود را به تعویق می‌اندازند یا به سراغ مدل‌های ارزان‌تر می‌روند. این وضعیت در خرید جهیزیه نیز دیده می‌شود؛ به‌طوری‌که برخی خانواده‌ها به‌جای تهیه همزمان چند قلم کالای اصلی، خرید را به مراحل مختلف تقسیم می‌کنند و ابتدا وسایل ضروری‌تر را در اولویت قرار می‌دهند.
یکی از فروشندگان بازار نیز می‌گوید: «فروش روزانه به حدود یک‌چهارم تا یک‌پنجم سطح معمول گذشته رسیده است.» این آمار به تجربه یک فروشنده مربوط می‌شود و نمی‌توان آن را به کل بازار تعمیم داد، اما در کنار روایت دیگر فعالان صنفی، تصویری از دشوارتر شدن فروش در شرایط فعلی ارائه می‌کند.
افزایش تقاضای خرید اقساطی
افزایش قیمت‌ها، شیوه تقاضای مشتریان را نیز تغییر داده است. یکی دیگر از فروشندگان می‌گوید: «تعداد مشتریانی که درباره شرایط خرید اقساطی سؤال می‌کنند؛ افزایش یافته است. برخی خریداران حتی پیش از پرسیدن مشخصات کالا، درباره میزان پیش‌پرداخت و تعداد اقساط سؤال می‌کنند.»
با این حال، فروش اقساطی در شرایط بی‌ثباتی قیمت‌ها برای همه فروشندگان امکان‌پذیر نیست. یکی از فعالان بازار در این باره توضیح می‌دهد فروشنده‌ای که امروز کالا را تحویل می‌دهد و قرار است بهای آن را طی چند ماه دریافت کند، نمی‌تواند با اطمینان پیش‌بینی کند که در زمان وصول اقساط، با مبلغ دریافتی تا چه اندازه قادر به جایگزینی کالای فروخته‌شده خواهد بود.
به گفته برخی فروشندگان، همین نگرانی باعث شده فروش اقساطی را محدود کنند یا موقتاً کنار بگذارند؛ چراکه ممکن است تا زمان دریافت کامل وجه، قیمت تأمین مجدد کالا به میزان قابل‌توجهی افزایش پیدا کند. به این ترتیب، خرید اقساطی که برای بخشی از خانوارها راهی برای جبران کاهش قدرت خرید محسوب می‌شود، خود با مانعی جدی روبه‌رو شده است؛ از یکسو مشتری توان خرید نقدی ندارد و از سوی دیگر، فروشنده نیز در شرایط نوسان قیمت‌ها تمایل کمتری به فروش اقساطی نشان می‌دهد.
مسئله؛ کاهش قدرت خرید
مجموع اظهارات فروشندگان و داده‌های منتشرشده، تصویری از بازاری ارائه می‌کند که در آن، مسئله اصلی صرفاً کمبود کالا نیست؛ بلکه کاهش قدرت خرید خانوارها و بی‌ثباتی قیمت‌ها نیز بر معاملات تأثیر گذاشته است.
در چنین شرایطی، افزایش مراجعه برای استعلام قیمت لزوما به افزایش فروش منجر نمی‌شود. برخی مشتریان خرید را به تعویق می‌اندازند، برخی به سراغ کالاهای ارزان‌تر می‌روند و گروهی نیز برای تأمین هزینه خرید، به دنبال شرایط اقساطی هستند؛ راهکاری که خود به دلیل نگرانی فروشندگان از افزایش قیمت‌ها با محدودیت مواجه شده است.
بازار لوازم خانگی در شرایطی قرار گرفته که از یکسو هزینه تأمین کالا و مواد اولیه افزایش یافته و از سوی دیگر، قدرت خرید مصرف‌کننده با همان سرعت رشد نکرده است. ادامه این وضعیت می‌تواند فاصله میان قیمت‌های پیشنهادی فروشندگان و توان مالی خریداران را بیشتر کند؛ فاصله‌ای که نتیجه آن، به گفته فعالان بازار، کاهش معاملات و دشوارتر شدن فروش در یکی از بازارهای مهم مصرفی خانوارهاست.
ایسنا