ایران برای جمعیت 25 تا 30 میلیونی سالمندان آماده نیست
معاون ستاد ملی جمعیت درباره روند کاهشی باروری در کشور هشدار داد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، حامد برکاتی در نشست هفته ملی کودک درباره موضوع آینده جمعیت و تکامل اوایل کودکی با اشاره به تغییر ساختار سنی جمعیت ایران اظهار داشت: در سال 1365 هرم جمعیتی کشور قاعده‌ای بسیار گسترده و رأس کوچکی داشت و این شرایط ضرورت سرمایه‌گذاری بر کودکان و نسل آینده را نشان می‌داد اما اکنون با تغییر این ساختار، کشور با چالش‌های جدی جمعیتی روبه‌رو است.
برکاتی افزود: برآوردها نشان می‌دهد در سال 1425 با جمعیتی بین 25 تا 30 میلیون سالمند مواجه خواهیم بود که کشور برای پاسخ‌گویی به نیازهای آن از جمله خدمات مراقبتی، بهداشتی و اجتماعی، آمادگی کافی ندارد.
کاهش باروری از ۱/۲ به 34/۱ فرزند
وی با اشاره به روند نزولی نرخ باروری در ایران گفت: نرخ باروری کل کشور که در سال 1395 به حدود 2.1 فرزند به ازای هر زن رسیده بود، در سال‌های بعد کاهش یافت و براساس آمار ارائه‌شده در سال 1403 به 1.44 و در سال 1404 به 1.34 رسید.
معاون ستاد ملی جمعیت با اشاره به پیامدهای تداوم باروری پایین اظهار داشت: تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد بازگرداندن نرخ باروری به سطح جایگزینی پس از رسیدن آن به سطوح بسیار پایین دشوار است و به همین دلیل، سیاست‌گذاری جمعیتی باید با نگاه بلندمدت و پیش از عمیق‌تر شدن روند کاهشی دنبال شود.
برکاتی با اشاره به وضعیت باروری در دهه‌های گذشته افزود: در سال 1365 نرخ باروری ایران در مقایسه با متوسط جهانی و آسیایی تفاوت قابل‌توجهی داشت و همین مسئله به اتخاذ سیاست‌هایی برای کنترل رشد جمعیت منجر شد اما امروز شرایط جمعیتی کشور تغییر کرده و نیازمند بازنگری در رویکردها و توجه جدی به حمایت از خانواده‌ها و فرزندآوری هستیم.
تأثیر سیاست‌های حمایتی و موانع فرزندآوری
وی با اشاره به روند موالید در سال‌های اخیر گفت: در تحلیل تغییرات جمعیتی باید میان تعداد تولدها و نرخ باروری تفاوت قائل شد چراکه تعداد زنان در سن باروری و ساختار سنی جمعیت نیز بر تعداد تولدها اثر می‌گذارد.
معاون ستاد ملی جمعیت با اشاره به تأثیر سیاست‌های حمایتی و مشوق‌های فرزندآوری ادامه داد: قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و مشوق‌های در نظر گرفته‌شده می‌توانند در تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری اثرگذار باشند اما تداوم و اثربخشی این حمایت‌ها اهمیت زیادی دارد.
برکاتی با اشاره به مشکلات متقاضیان تسهیلات ازدواج و فرزندآوری بیان داشت: براساس آمار مطرح‌شده حدود یک میلیون نفر در صف دریافت وام ازدواج و فرزندآوری قرار دارند. طولانی‌شدن فرآیند دریافت تسهیلات و دشواری‌های اقتصادی می‌تواند بر تصمیم خانواده‌ها برای ازدواج و فرزندآوری تأثیر بگذارد.
شرایط نه جنگ نه صلح و کاهش جمعیت
وی با اشاره به نوسانات موالید در ماه‌های اخیر گفت: شرایط اجتماعی و اقتصادی و احساس نااطمینانی نسبت به آینده می‌تواند بر تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری اثر بگذارد. به گفته وی، وضعیت نه جنگ و نه صلح و استمرار شرایط نامطمئن نیز می‌تواند آثار منفی بر روندهای جمعیتی داشته باشد.
معاون ستاد ملی جمعیت با اشاره به تغییرات ماهانه موالید افزود: در اسفند 1404 کمترین میزان موالید در مقایسه با سایر ماه‌ها ثبت شد و متولدین ماه‌های آذر، دی، بهمن و اسفند سال گذشته حدود 10 درصد کمتر از متوسط سال بودند. در اردیبهشت و خرداد سال جاری شرایط از این نظر بهتر شد.
3 سناریوی سازمان ملل برای آینده جمعیت ایران
برکاتی با اشاره به سناریوهای جمعیتی سازمان ملل گفت: برای آینده جمعیت ایران سه سناریو با نرخ‌های باروری 2.4، 1.9 و 1.4 در نظر گرفته شده است. در شرایطی که نرخ باروری کشور به حدود 1.3 رسیده، تداوم روند فعلی می‌تواند در بلندمدت به کاهش قابل‌توجه جمعیت منجر شود.
وی هشدار داد: در سناریوی باروری پایین، جمعیت ایران ممکن است طی حدود 70 سال آینده به
30 میلیون نفر برسد که پیامدهای گسترده‌ای برای ساختار نیروی کار، صنعت، توسعه اقتصادی و توان کشور در تأمین نیازهای جمعیت خواهد داشت.
معاون ستاد ملی جمعیت با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به کمیت و کیفیت جمعیت گفت: سیاست جمعیتی صرفاً به افزایش نرخ باروری محدود نمی‌شود بلکه کیفیت جمعیت و فراهم‌کردن زمینه رشد و شکوفایی کودکان نیز اهمیت اساسی دارد.
برکاتی افزود: فقر محیطی، غفلت از نیازهای رشدی کودک و تأخیر در تشخیص مشکلات می‌تواند بر روند رشد و کیفیت زندگی کودکان تأثیر منفی بگذارد. از این‌رو، توانمندسازی مادران و خانواده‌ها برای شناسایی بموقع مشکلات رشدی و دسترسی به خدمات موردنیاز باید در اولویت قرار گیرد.
وی با اشاره به اهمیت هزار روز نخست زندگی کودک اظهار داشت: این دوره از زمان لقاح تا پایان دو سالگی، یکی از مهم‌ترین مراحل رشد انسان است و مداخلات مناسب در این بازه می‌تواند زمینه رشد سالم‌تر و شکوفایی توانمندی‌های کودک را فراهم کند.
معاون ستاد ملی جمعیت تأکید کرد: برای مواجهه با چالش‌های آینده جمعیت باید در کنار حمایت از ازدواج و فرزندآوری، سرمایه‌گذاری بر سلامت، رشد و تکامل کودکان نیز جدی گرفته شود چراکه آینده جمعیت کشور تنها به تعداد متولدین وابسته نیست بلکه به کیفیت زندگی و توانمندی نسل آینده نیز بستگی دارد.