علت نامگذاری امام ششم(ع) به صادق
شبهه: چرا به امام ششم، صادق می‌گویند؟ مگر بقیه ائمه راستگو نبودند؟
پاسخ: هر یک از ائمه (ع) دارای صفات و القابی هستند که متمایز از دیگر امامان هستند. اکثر القابی که برای هر یک از ائمه به کار می‌رود، مانند باقر (شکافنده علم)، کاظم (فروبرنده خشم)، فضیلتی را برای آنان اثبات می‌کند و البته به معنای این نیست که بقیه ائمه دارای این خصوصیات نیستند.
همچنین لقب صادق (راستگو بودن) که برای امام جعفر صادق (ع) به کار رفته، نیز به معنای نبودن این صفت در بقیه ائمه نیست. اما اینکه چرا هر امامی دارای یک لقب خاص می‌باشد، بحثی است که در این متن به آن پرداخته خواهد شد و به‌صورت ویژه به علت نامگذاری و اختصاصاً لقب «صادق» به امام ششم (ع) پرداخته می‌شود.
۱- بروز و نمود داشتن صفات امامان و اختصاصی نبودن آن
القاب و صفاتی که برای ائمه (ع) به کار رفته است، بر دو گونه است. گاهی این صفات از سوی مردم به کار رفته که بر اثر کثرت مشاهده آن رفتار در امام، مشهور به آن صفت شده‌اند؛ مانند کریم بودن امام حسن (ع) که بر اثر بخشش‌های فراوان برای آن حضرت ثابت شده است.[۱]
گاهی نیز صفت و لقب ثابت‌شده برای امام، توسط پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) یا یکی از امامان (ع) به کار رفته است؛ مانند لقب امیرالمؤمنین برای امام علی (ع)[۲] و صفت باقر و صادق برای امام پنجم[۳] و ششم[۴] که همگی توسط پیامبر انتخاب شد.
صفات و ویژگی‌هایی که برای ائمه بیان شده، خواه توسط معصوم تعیین شده باشد و خواه مردم آن را برای امام به کار برده باشند، اختصاصی یک امام نیست، بلکه به تناسب موقعیت و شرایط یک امام، آن صفت در یکی از امامان بروز بیشتری دارد و به آن شناخته می‌شود؛ اما این به معنای بهره‌مند نبودن سایر امامان از آن صفت نیکو نیست؛ چنانکه در زیارت‌نامه‌های ارزشمندی مانند جامعه کبیره، صفات نیکو برای همه امامان برشمرده شده است.
۲- صفت صادق و علت به کار رفتن این نام برای امام جعفر صادق(ع)
چنانکه پیشتر گفته شد، صفت صادق از جمله صفاتی است که توسط معصومان برای امام جعفر (ع) به کار رفته است. در روایتی از ابوهریره به نقل از پیامبر اکرم (ص) چنین آمده است:
کُنْتُ عِنْدَ النَّبِیِّ ص وَ أَبُو بَکْرٍ وَ عُمَرُ وَ الْفَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ وَ زَیْدُ بْنُ حَارِثَهَ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ إِذْ دَخَلَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع فَأَخَذَهُ النَّبِیُّ ص وَ قَبَّلَهُ ثُمَّ قَالَ... وَ یُخْرِجُ اللَّهُ مِنْ صُلْبِهِ کَلِمَهَ الْحَقِّ وَ لِسَانَ الصِّدْقِ فَقَالَ لَهُ ابْنُ مَسْعُودٍ فَمَا اسْمُهُ یَا نَبِیَّ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ جَعْفَرٌ صَادِقٌ فِی قَوْلِهِ وَ فِعَالِهِ، الطَّاعِنُ عَلَیْهِ کَالطَّاعِنِ عَلَیَّ وَ الرَّادُّ عَلَیْهِ کَالرَّادِّ عَلَیَّ[۵]؛ ابوهریره گفت: نزد پیامبر اکرم (ص) بودم در حالی که ابوبکر، عمر، فضل بن عباس، زید بن حارثه و عبدالله بن مسعود
نیز بودند.
هنگامی که حسین بن علی (ع) وارد شد، پیامبر او را گرفت و بوسید، سپس فرمود: ... و خداوند از صلب وی، کلمه حق و زبان راستی را خارج می‌سازد؛ ابن مسعود پرسید: نامش چیست، ای پیامبر خدا؟ فرمود: جعفر؛ که راستگو در سخن و کردارش است.
کسی که بر او طعنه زند، مانند آن است که بر من طعنه زند و کسی که او را رد کند، مانند آن است که مرا رد کرده. در این روایت، تنها صداقت آن حضرت در گفتار و رفتار بیان شده و به سبب نامگذاری آن حضرت به این صفت اشاره‌ای نشده است؛ در حالی که در روایت دیگری از امام زین‌العابدین (ع) علت این نامگذاری چنین بیان شده است:
عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْکَابُلِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى سَیِّدِی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ زَیْنِ الْعَابِدِینَ ع فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ... فَمَنِ الْحُجَّهُ وَ الْإِمَامُ بَعْدَکَ قَالَ ابْنِی مُحَمَّدٌ وَ اسْمُهُ فِی التَّوْرَاهِ بَاقِرٌ یَبْقُرُ الْعِلْمَ بَقْراً هُوَ الْحُجَّهُ وَ الْإِمَامُ بَعْدِی وَ مِنْ بَعْدِ مُحَمَّدٍ ابْنُهُ جَعْفَرٌ وَ اسْمُهُ عِنْدَ أَهْلِ السَّمَاءِ الصَّادِقُ فَقُلْتُ لَهُ یَا سَیِّدِی فَکَیْفَ صَارَ اسْمُهُ الصَّادِقَ وَ کُلُّکُمْ صَادِقُونَ قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ إِذَا وُلِدَ ابْنِی جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع فَسَمُّوهُ الصَّادِقَ فَإِنَّ لِلْخَامِسِ مِنْ وُلْدِهِ وَلَداً اسْمُهُ جَعْفَرٌ یَدَّعِی الْإِمَامَهَ اجْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ وَ کَذِباً عَلَیْهِ فَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ جَعْفَرٌ الْکَذَّابُ الْمُفْتَرِی عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْمُدَّعِی لِمَا لَیْسَ لَهُ بِأَهْلٍ الْمُخَالِفُ عَلَى أَبِیهِ وَ الْحَاسِدُ لِأَخِیه[۶]؛ ابو خالد کابلی گوید: بر مولای خود امام زین‌العابدین علیه‌السّلام وارد شدم و به ایشان عرض کردم: یا ابن رسول‌الله... حجت و امام پس از شما کیست؟ فرمود: فرزندم محمد و نام او در تورات باقر است و علم را می‌شکافد، چه شکافتنی؛ او حجت و امام پس از من است و پس از محمد فرزندش جعفر و او را در آسمان‌ها صادق می‌گویند.
عرض کردم: ای سرورم! چرا نام او صادق شده است، در حالی که همه شما صادق هستید؟ فرمود: پدرم از پدرانش از رسول خدا- صلوات‌الله علیهم اجمعین- روایت فرموده است: آنگاه که فرزندم جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب متولد شد، نامش را صادق بگذارید که پنجمین سلاله او فرزندی دارد که نامش جعفر است که بر اثر جرأت نمودن بر خداوند متعال و دروغ بستن بر او، ادعای امامت می‌کند و او نزد خداوند، جعفر کذاب و افترا زننده بر خدای بلندمرتبه است و مدعی مقامی است که اهل آن نیست و مخالف پدر خویش و حسود بر برادر
خود است.
در این روایت ابوخالد کابلی نیز ضمن اشاره به صادق بودن همه امامان، از علت نامگذاری امام جعفر صادق (ع) به این صفت پرسش کرده است که امام زین‌العابدین، به نقل از پیامبر اکرم (ص)، سبب آن را تمایز میان آن حضرت با جعفر کذاب، فرزند امام حسن عسکری (ع)، دانست.
نتیجه‌گیری
ائمه (ع) همه نور واحد هستند و در بسیاری از کمالات از بهره یکسان برخوردارند؛ اما با این حال هر یک در صفت خاصی نسبت به دیگر امامان دارای برجستگی بیشتری هستند که این مانع از بهره‌مندی سایر امامان از آن صفت نمی‌شود؛ به همین جهت صفت صادق برای امام جعفر صادق(ع)، اختصاص به آن حضرت نداشته و این توصیف از سوی پیامبر اکرم و امام زین‌العابدین (ع) برای آن حضرت به کار رفته و علت به کار رفتن این ویژگی برای امام ششم، تمایز میان ایشان و جعفر
کذاب است.
پی‌نوشت‌ها:
۱. یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا. ج ۲، ص ۲۲۶.
۲. عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیّاشی، تحقیق: هاشم رسولی محلاتی، المطبعه العلمیه، تهران، ۱۳۸۰ ق. ج ۲، ص ۲۶۸.
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق. ج ۱، صص ۴۶۹ و ۴۷۰.
۴. ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال‌الدین، تحقیق: غفاری، علی‌اکبر، تهران، چاپ دوم، اسلامیه، ۱۳۹۵ ق. ص ۳۱۹.
۵. خزاز رازی، علی بن محمد، کفایه‌الأثر، قم، بیدار، ۱۴۰۱ ق. صص ۸۱-۸۳.
۶. ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال‌الدین و تمام النعمه، همان. ص ۳۱۹.
مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی