آموزش تاب‌آوری و مدیریت بحران به کودکان در «سپر رنگی»
مواجهه کودکان با موقعیت‌های بحرانی و اضطراب‌های ناشی از شرایط جنگی، از جمله مسائل پیچیده‌ای است که نیازمند مداخلات تخصصی و آموزش‌های روان‌شناختی است. پویانمایی «سپر رنگی» به کارگردانی زیبا معروفی و با مشارکت بنیاد ملی پویانمایی، با دست‌مایه قراردادن موضوع «تاب‌آوری کودکان ۶ تا ۱۰ سال»، تلاش کرده تا راهکارهای کنترل استرس و حل مسئله را در قالبی داستانی و جذاب به تصویر بکشد. این اثر که در بخش پویانمایی و هوش مصنوعی سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان حضور دارد، گامی مهم در جهت تقویت روحیه و مهارت‌های مواجهه با بحران در کودکان به‌شمار می‌رود. به همین مناسبت، با کارگردان این مجموعه به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
خانم معروفی! ابتدا درباره ساختار و ایده کلی مجموعه پویانمایی «سپر رنگی» و گروه سنی مخاطبان آن توضیح بفرمایید.
«سپر رنگی» یک مجموعه پویانمایی برای مخاطبان ۶ تا ۱۰ سال است که با موضوع تاب‌آوری کودکان در شرایط جنگی و کنترل استرس، با مشارکت بنیاد ملی پویانمایی درحال ساخت است. این مجموعه در قالب یک فصل ۱۳ قسمتی طراحی شده که تاکنون ۳ قسمت آن تولید شده است. تلاش ما در هر قسمت این بوده که یک موقعیت واقعی و قابل درک برای کودک در شرایط سخت را به تصویر بکشیم و برای مواجهه با آن موقعیت، یک راهکار، مهارت، نگرش یا دانش جدید به کودک ارائه دهیم.
در طراحی راهکارها و فرآیند آموزش تاب‌آوری در این اثر، از چه اصول روان‌شناختی بهره برده‌اید؟ نقش والدین و خودِ کودک در حل بحران چیست؟
در طراحی راهکارهای هر قسمت تلاش‌شده فرآیند حل مسئله با همراهی و حمایت والدین آغاز شود، اما در نهایت خودِ کودک با یک اقدام عملی از موقعیت بحرانی عبور کند. این راهکارها کاملاً بر مبنای اصول روان‌شناختی طراحی شده‌اند و در برخی قسمت‌ها از بازی و همراهی با دوستان نیز برای افزایش تاب‌آوری کودک استفاده می‌شود. نکته کلیدی و مهم برای ما این است که کودک، عامل اصلی حل مسئله باشد و والدین نقش حمایتی داشته باشند.
داستان هر قسمت چه موقعیت‌هایی از شرایط بحرانی یا جنگی را روایت می‌کند و چطور آموزش‌های عملی به مخاطب داده می‌شود؟
ما برای هر قسمت یک طراحی آموزشی مشخص داریم که در آن، موقعیت و مهارتی که قرار است کودک کسب کند تعیین می‌شود. برای مثال، کودک ممکن است با ترس ناشی از صداهای جنگ، از دست دادن خانه، خاموشی برق یا تمایل به کمک به دیگران مواجه شود و داستان براساس همان موقعیت، راهکاری برای تغییر دانش، مهارت، واکنش یا نگرش کودک ارائه می‌دهد.
برای نمونه، اگر کودک در شرایط جنگی چیزی را از دست بدهد، در داستان به او نشان داده می‌شود که امکان جایگزین کردن آن وجود دارد. این اقدام عملیِ کودک در داستان می‌تواند شامل مشارکت در یک بازی، جایگزین کردن یک عنصر محبوب یا قرار گرفتن در جمع دوستان باشد تا به ملموس‌ترین شکل ممکن، عبور از بحران را تمرین کند.
به‌عنوان کارگردانی که اثرش در بخش پویانمایی و هوش مصنوعی سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان حضور دارد، اهمیت این رویداد را در حوزه سینمای کودک چطور ارزیابی می‌کنید؟
حضور در این رویداد بین‌المللی از چند جهت اهمیت دارد؛ نخست اینکه نشان می‌دهد کودکان و نوجوانان به‌عنوان یک گروه مخاطب مهم، نیازمند توجه تخصصی هستند. همچنین این جشنواره فرصتی ارزشمند برای گردآوری و نمایش آثار مختلف با موضوعات گوناگون- به‌ویژه موضوع جنگ- فراهم می‌کند که می‌تواند به شکل‌گیری یک آرشیو ارزشمند و تخصصی از آثار مرتبط با کودکان منجر شود.
این جشنواره تا چه حد می‌تواند بر ارتقای کیفی آثار آینده و تعامل میان فیلم‌سازان این حوزه تأثیر بگذارد؟
یکی دیگر از کارکردهای بسیار مهم جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان، ایجاد فرصت تعامل میان فیلم‌سازان فعال در این حوزه است. این ارتباط و نشست‌های تخصصی می‌تواند به تبادل تجربیات فیلم‌سازان کمک کند و درنهایت به شکل‌گیری آثار بهتر و ماندگارتر در حوزه کودک و نوجوان منجر شود.