بازخوانی رشد یک نوجوان در بستر تاریخ
سادات حمیدی
کتاب «همهفنحریف» نوشته مهدی کاظمی که توسط انتشارات شهید کاظمی در ۲۹۶ صفحه به چاپ رسیده، روایتی داستانی و در عین حال واقعی از زیست یک نوجوان در سالهای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس است.
ادبیات داستانی دفاع مقدس در سالهای اخیر با تحولی مبارک در حوزه روایت زیست نوجوانان روبهرو شده است. اگر در دهههای گذشته، تصویر ارائهشده از نوجوانان جنگ اغلب به قهرمانانی شکستناپذیر، آرمانی و عاری از هرگونه خطای انسانی محدود میشد، اثر جدید مهدی کاظمی رویکردی واقعگرایانه، انسانشناسانه و تربیتیتر را برگزیده است تا مسیر رشد و شکلگیری شخصیت یک فرد را در دل حوادث بزرگ تاریخ معاصر به تصویر بکشد.
شخصیت اصلی این داستان نوجوانی به نام «مهدی» است؛ فردی پرجنبوجوش، پرادعا و سرشار از شیطنتهای ویژه سنین نوجوانی که اشتیاق فراوانی برای حضور در جبهههای جنگ دارد. نویسنده هوشمندانه از ارائه یک چهره دستنیافتنی فاصله گرفته و نشان میدهد که رسیدن به آرزوی حضور در میدان نبرد آنقدرها هم ساده نیست. مهدی در مسیر خود با موانع فراوانی روبهرو میشود، اشتباه میکند، از تجربیات تلخ و شیرین درس میگیرد و قدمبهقدم به سمت مسئولیتپذیری حرکت میکند. همین سیر آزمون و خطا باعث میشود مخاطب نوجوان امروز بهراحتی با او همذاتپنداری کند و حس کند با شخصیتی از جنس خود روبهرو است که با محدودیتها و دغدغههای ملموسی دستوپنجه نرم میکند.
یکی از محوریترین مفاهیم کتاب، بازتعریف هوشمندانه مفهوم «قهرمانی» است. داستان با گذار از سالهای انقلاب به دوران دفاع مقدس و حتی سالهای پس از آن، به مخاطب یادآور میشود که قهرمان شدن منحصراً به شلیک گلوله یا شجاعت در خط مقدم نبرد خلاصه نمیشود. مسئولیتپذیری در وظایف روزمره، تلاش، همراهی با خانواده و ایستادگی در سنگر پشت جبهه، بخشهای حیاتی و مغفولمانده از مسیر قهرمانی هستند. داستان با به تصویر کشیدن فضای اجتماعی شهر نجفآباد، نقش کانونهایی چون خانه، مدرسه، محله و پشتیبانی مردمی را پررنگ میکند و نشان میدهد که خیمه مقاومت و پرورش قهرمانان، پیش از میدان نبرد، در همین بسترهای ساده اجتماعی بنا میشود.
از دیگر ویژگیهای برجسته کتاب «همهفنحریف»، پیوند ماهرانه میان شخصیتهای داستانی و چهرههای واقعی و تاریخی است. حضور شخصیتهای برجستهای همچون شهید حاج احمد کاظمی و دیگر رزمندگان و شهدای آن دوران، علاوه بر اعتباربخشی به روایت، فضایی کاملاً واقعی به داستان میبخشد. این پیوند هوشمندانه به خواننده اجازه میدهد تا در جریان دنبال کردن ماجراهای هیجانانگیز مهدی، با سیره و منش قهرمانان واقعی کشورش بدون مواجهه با لحن خشک کتابهای تاریخی آشنا شود و تصویری روشن از آن دوران به دست آورد.
مهدی کاظمی در مقام نویسنده، برای انتقال مفاهیم ارزشی نظیر توکل، توسل، فداکاری و خانوادهدوستی، دست به دامن شعار و اندرزهای مستقیم نشده است. نثر روان، استفاده از تعلیقهای مناسب در روند داستانی و بهکارگیری رگههایی از طنز لطیف در شیطنتهای مهدی، باعث شده مفاهیم اخلاقی و تربیتی به شکلی عینی و قابل لمس در لایههای پنهان متن جای بگیرند. این رویکرد ساختاری نهتنها از سنگینی فضای جنگ میکاهد، بلکه جذابیت اثر را برای نسل جدید به حداکثر میرساند.
در نهایت، کتاب «همهفنحریف» فراتر از یک قصه تاریخی، یک علامت سؤال بزرگ و سازنده در ذهن مخاطب نوجوان میکارد که «اگر من در آن روزها بودم، چه میکردم؟». این اثر با ارائه یک الگوی ملموس و رشدیافته، ثابت میکند که نوجوانان در هیچ برههای از تاریخ تماشاگر محض نبوده و نیستند. این کتاب اثری موفق در حوزه ادبیات پایداری است که نشان میدهد برای تبدیل شدن به یک فرد «همهفنحریف» در جامعه، باید نقطه آغاز را پذیرش مسئولیتهای کوچک روزمره و رشد در بستر خانواده و محله قرار داد.