کشتیرانی جهان در سراشیبی سقوط!
سرویس خارجی-
کارشناسان میگویند حماقت دولت ترامپ در آغاز جنگ با ایران در کنار تحولات یمن و اوکراین اکنون کشتیرانی جهان را هم در سراشیبی سقوط قرار داده است.
صنعت حملونقل دریایی که بهشدت تحت تأثیر محدودیتهای تردد در آبراههای کلیدی مانند تنگه هرمز قرار دارد، اکنون با چالش تازهای دست به گریبان است که ریشه در جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران و جنگ روسیه علیه اوکراین دارد: «کمبود نفتکوره برای کشتیها و نیروگاهها.»
در حقیقت «نفتکوره»، سوختی است که کشتیها از آن استفاده میکنند. هرگونه کمبود در این سوخت، میتواند هزینههای حملونقل دریایی را افزایش دهد و این امر میتواند بر قیمت تمامشده کالاها و مواد اولیه برای مصرفکنندگان و تولیدکنندگان تأثیر بگذارد. بیشتر کشتیها و نفتکشها عمدتا از نفتکوره سنگین (HFO) که به سوخت بانکر نیز معروف است، استفاده میکنند. به گفته تحلیلگران، جنگهای غرب آسیا و اروپا، همراه با رویکرد پالایشگاهها به تولید سوختهای سودآورتر، از عوامل اصلی این کمبود هستند. براساس دادههای شرکت تحلیل انرژی کپلر (Kpler)، صادرات نفتکوره خاورمیانه از مارس تا اوت (اسفند تا شهریور) نسبت به سال گذشته ۴۵ درصد کاهش یافته و به میانگین ۴۴۷ هزار بشکه در روز رسیده است.
شرکت مشاوره انرژی «انرژی اسپکتس» (Energy Aspects)
در اینباره به رویترز گفت که انتظار میرود بازار نفتکوره در سهماهه سوم سال جاری میلادی با کسری ۲۱۸ هزار بشکهای در روز مواجه شود. اکنون جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، مسیرهای کلیدی تجارت دریایی مانند تنگه هرمز را فلج کرده است؛ تنگهای که پیش از آغاز جنگ حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز جهان از آن عبور میکرد. همچنین ایران در پاسخ به تجاوزات و حملات آمریکا، تأسیسات نفتی و کشتیها در خلیجفارس را بارها هدف قرار داده است. حملات جنبش انصارالله یمن به کشتیهای سعودی در دریای سرخ و اطراف تنگه راهبردی بابالمندب که از مهمترین مسیرهای دریایی جهان بهشمار میرود نیز اختلال گستردهای در کشتیرانی ایجاد کرده و مسیرهای تأمین را محدود ساخته است.
استراتژی هوشمندانه تهران
«رویستون هوآن»، تحلیلگر ارشد محصولات نفتی در «انرژی اسپکتس»، در اینباره میگوید: از ماه آوریل(فروردین) به بعد، شرکت وی کاهش فروش ۴۰۰ هزار بشکهای سوخت کشتیها را نسبت به سال قبل ثبت کرده است. این امر بدان معناست که اکنون به طور میانگین بازار شاهد کاهش دو میلیون تنی نفتکوره در هر ماه است... برای درک بهتر موضوع باید بدانید این میزان کاهش عرضه، تقریباً برابر با کل حجم فروش سوخت کشتی در چین است. چین یکی از بزرگترین پالایشگران نفت در جهان بهشمار میرود. در واقع ایران علاوهبر بستن تنگه هرمز، پالایشگاههای جهان را مجبور ساخته است به جای تولید نفتکوره به عنوان سوخت کشتیها، تمرکز خود را بر تولید بنزین و گازوئیل معطوف کنند. استراتژی هوشمندانه تهران سبب شده است صنعت کشتیرانی جهان بهشدت با کمبود جدی سوخت مواجه شده و هزینه جابهجایی کالا به صورت جهشی بالا رود.
جنگ اوکراین
علاوهبر جنگ علیه ایران، ادامه جنگ روسیه علیه اوکراین نیز بر عرضه نفت تأثیر گذاشته است. اوکراین در هفتههای اخیر چندین پالایشگاه بزرگ روسیه را بمباران کرده است. روسیه دومین صادرکننده بزرگ نفت خام جهان است. حملات پهپادی اوکراین، تولید پالایشگاههای روسیه را تحت تأثیر قرار داده و براساس دادههای کپلر صادرات نفتکوره این کشور در ماه اوت (مرداد) به پایینترین سطح تاریخی خود یعنی ۵۹۱ هزار بشکه در روز رسید که نسبت به میانگین بیش از ۸۶۰ هزار بشکهای سال ۲۰۲۵ کاهش چشمگیری دارد. نتیجه اینکه، استراتژی هوشمندان تهران و ادامه جنگ اوکراین باعث شد نفت خام کمتری از مناطق کلیدی تولیدکننده، بهویژه خلیجفارس و روسیه صادر شود. این امر به کمبود کلی عرضه نفت خام انجامیده است و شرکتهای نفتی نیز اولویت چندانی به تولید نفتکوره نمیدهند.
اولویت پالایشگاهها؟
بنزین، گازوئیل و سوخت جت که همگی از پالایش نفت خام به دست میآیند اکنون بهشدت تحت تأثیر تجاوز آمریکا به ایران و پاسخ هوشمندانه ایران به این تجاوز قرار گرفتهاند. محصولاتی مانند گازوئیل بهدلیل آنکه حاشیه سود بیشتری برای تأمینکنندگان دارند، در صدر اولویتهای پالایشگاهها قرار داشته و بر نفتکوره ارجحیت دارند. برای مثال، مؤسسه کپلر اعلام کرده است پالایشگاه دانگوت در نیجریه با ظرفیت ۶۵۰ هزار بشکه در روز، صادرات گازوئیل، بنزین و سوخت جت خود را افزایش داده، درحالیکه صادرات نفتکوره آن کاهش یافته است. این بدان معناست که گرچه عرضه سوخت خودرو و هواپیما در بازار ادامه دارد اما عرضه نفتکوره مورد استفاده کشتیها بهشدت تحت تأثیر قرار گرفته است. تحلیلگران بر این باورند که، یکی از دلایل کلیدی کمبود جهانی سوخت کشتیها، سودآوری فوقالعاده گازوئیل است. با افزایش قیمت سوخت در آمریکا، پالایشگاهها انگیزه بیشتری پیدا کردند تا از هر بشکه نفت خام، حداکثر گازوئیل و بنزین ممکن را استخراج کنند. این موضوع، خود به معنای کاهش تولید سوختهای ارزانقیمتتر همانند سوخت کشتی است. اکنون در فرآیند پالایش، به جای آنکه بخش بیشتری از باقیمانده سنگین نفت به صورت نفتکوره برای کشتیها مورد استفاده قرار گیرد، پالایشگاهها آن را به واحدهای فرآوری ثانویه میفرستند و به محصولات باارزشتر مانند گازوئیل ارتقا
میدهند.
با این حال، طی هفتههای اخیر بحران کمبود سوخت تنها به کشتیها محدود نمانده و صنعت هوانوردی جهان را نیز دربر گرفته است. بستهشدن تنگه هرمز اکنون جریان نفت خام از خلیجفارس را مختل کرده و پالایشگاههای جهان را ناچار به کاهش تولید سوخت جت و نفتسفید کرده است. تجاوز احمقانه به ایران باعث شده اکنون خاورمیانه که بهطور معمول بیش از ۱۰ درصد از سوخت جت و نفتسفید جهان را تولید میکند، عملاً از ارسال محمولهها به خریداران خارج از منطقه ناتوان باشد. در حال حاضر، قیمت سوخت جت در بازارهای جهانی از زمان آغاز جنگ بیش از دو برابر شده و در اروپا به رکوردی بیسابقه یعنی بیش از ۲۰۰ دلار در هر بشکه رسیده است. انجمن بینالمللی حملونقل هوائی اعلام کرده است بهبود عرضه سوخت جت حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز، ماهها زمان خواهد برد. در پی این بحران، شرکتهای هواپیمایی در سراسر جهان ناچار به لغو هزاران پرواز، افزایش بلیتها و زمینگیر کردن هواپیماهای کمبازده شدهاند.
کدام مناطق بیشتر تحت تأثیر قرار خواهند گرفت؟
اگرچه کاهش سوخت کشتیها تأثیری گسترده بر حملونقل دریایی جهان خواهد داشت، اما منطقه آسیا بهدلیل وابستگی شدید به نفت خلیجفارس، ممکن است بهطور خاص آسیبپذیرتر باشد. براساس دادههای کپلر، سنگاپور، بزرگترین مرکز سوخترسانی کشتیها در جهان بیش از نیمی از حدود یک میلیون بشکه در روز نفتکوره مصرفی خود را وارد میکند. کاهش عرضه نفتکوره همچنین به افزایش قیمت سوختهای دریایی انجامیده است. در سنگاپور، قیمت برخی اقلام سوخت کشتیها از زمان آغاز جنگ علیه ایران، ۷۶ درصد افزایش یافته و تا تاریخ ۱ سپتامبر (۱۰ شهریور) به نزدیک
۸۲۵ دلار در هر تن (معادل ۱۳۰ دلار در هر بشکه) رسیده
است.
رویترز گزارش میدهد: علاوهبر سنگاپور ذخایر نفتکوره در مراکز آمستردام-روتردام-آنتروپ در هلند و فجیره در امارات نیز حدود ۳۰ درصد پایینتر از میانگین فصلی سهساله خود قرار دارد. کاهش ذخایر نفتکوره به معنای کاهش عرضه بوده و این امر جهش بهای سوخت کشتیها را به همراه خواهد داشت. بازار آمریکا دیگر بازنده بزرگ افزایش قیمت سوخت کشتی است زیرا این مسئله به افزایش بهای کالاهای وارداتی منجر میشود. «سنیل ردی»، یکی از کارشناسان اقتصادی در اینباره میگوید: اقتصاد جهان بر روی هزاران زنجیره تأمین بههمپیوسته بنا شده است. وقتی سوخت کشتیها کمیاب یا بسیار گران شود، بسیاری از کالاها فقط گرانتر نمیشوند؛ بلکه با ادامه این روند به نقطهای خواهیم رسید که برخی مبادلات تجاری دیگر از لحاظ اقتصادی توجیه نخواهند داشت.
بنابراین، ایران با درک عمیق از شکنندگی اقتصاد جهانی و وابستگی آن به گذرگاههای حیاتی، نشان داد قدرت واقعی در میدان نبرد اقتصادی، به موشکها و ناوهای جنگی نیست، بلکه به فهم دقیق از نقاط آسیبپذیر زنجیره تأمین جهانی است. اکنون روشن شده که ایران در این میدان نهتنها شکست نخورده، بلکه با موفقیتی بیسابقه، کاخسفید را در دامی گرفتار ساخته که خود طراحی کرده بود. تا زمانی که واشنگتن بر جنگافروزی اصرار دارد، نه ایران که اقتصاد شکننده غرب، هزینه آن را خواهد پرداخت.