گروسی، مردِ همیشه «دوپهلو»
اظهارات نامطمئن، دوپهلو و لغزنده رافائل گروسی در قبال برنامه هستهای، سیاستی است که همواره ایران را «بدهکار» و آژانس را «طلبکار» میکند؛ مدیرکل آژانس با تکیه بر همین ترفند، انتظارات فزاینده و زیادهخواهیهای خود را قانونی جلوه داده و مسیر تحریم، صدور قطعنامه و اقدام نظامی علیه ایران را هموار میکند.
رافائل گروسی روز دوشنبه (۱۶ شهریور ۱۴۰۵) باز هم میان «دسترسی بیشتر» و «نگرانیهای جدی» ایستاد و در نشست خبری پس از آغاز «نشست شورای حکام» گفت: «آژانس همچنان درباره وضعیت مواد هستهای اعلامشده، از جمله اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد، با ابهامهایی روبهروست... آژانس نه اطلاعاتی از ایران درباره وضعیت مواد هستهای یا تأسیسات هستهای اعلامشده این کشور دریافت کرده و نه به هیچیک از این تأسیسات دسترسی داشته است تا فعالیتهای راستیآزمایی را در محل انجام دهد.»
مدیرکل مدعی «بیطرفی» در گزارشی که ۴ روز قبل از جنگ ۱۲روزه
(۹ ژوئن ۲۰۲۵) برای شورای حکام تنظیم و ارسال کرد، با مواضع دوپهلو زمینه توجیه افکار عمومی را پس از جنایت رژیم صهیونی و آمریکا فراهم کرد و بسترساز اقدام نظامی علیه ایران شد.
در بند ۸۶ گزارشی که ۴ روز قبل از حمله ۱۲ اسفند توسط گروسی تنظیم شد، آمده است: «تا زمانی که ایران به آژانس در حلوفصل مسائل باقیمانده کمک نکند، آژانس در موقعیتی نخواهد بود که اطمینان دهد برنامه هستهای ایران منحصراً صلحآمیز است.»
این همان بازی قدیمی «نه تأیید، نه تکذیب» است؛ بازی با کلماتِ ابهام و نگرانی، به جای ارائه یک نتیجه روشن و قابل استناد؛ روایتی با پایان و برداشت باز که مانع شکلگیری یک نگاه قطعی و مستحکم شده و حق برداشت و تحلیل را به خواننده واگذار میکند. اظهارات دوپهلو و حرکت دائمی میان «ابهام» و «نگرانی» گریبانگیر گروسی شد و ادعای بیطرفی مدیرکل را بیش از پیش زیر سؤال برد؛ موضعگیریهایی که نشان داد مدیرکل آژانس، نهتنها بیرون از دایره تصمیمساز و میدان سیاسی نیست، بلکه بخشی از پازل اقدام نظامی علیه ایران و از بازیگران اصلی و تأثیرگذار در تنگنای اقتصادی است.
۱۸ فوریه ۲۰۲۶ (۲۹ بهمن ۱۴۰۴)، ده روز قبل از حمله مشترک آمریکا و اسرائیل، گروسی طی گفتوگو با نشریه آمریکایی «فارن پالیسی» در پاسخ به اینکه «چرا او از سوی ایرانیها به دلیل نقش داشتن در زمینهسازی این حملات متهم شده است»، برائتنامه خواند تا خود را از اتهامات موجود مبرا کند.
گروسی در این مصاحبه گفت: «ما نه نیت بدی داشتیم و نه با کسی برای به راه انداختن جنگ علیه کشوری تبانی کرده بودیم که از هر نظر ممکن کاملاً نامعقول است، چراکه آژانس باید بیطرف باشد و واقعیت را همانطور که هست بیان کند. ما میگفتیم که از یک سو، هیچ چیز نشاندهنده این نیست که آنها به سمت آن مسیر میروند، اما در عین حال عوامل نگرانکنندهای وجود دارد. ما از ایران میخواستیم که دسترسی کامل به ما بدهد.»
ادبیات «نگرانی» و «دسترسی بیشتر» همچنان در اعلام برائت گروسی دنبال شد و گفتوگو با نشریه آمریکایی فضا را برای تشدید فشار و اقدام نظامی باز کرد؛ ۱۰ روز پس از این مصاحبه، آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند دست به ماجراجویی تازه زدند. اما نقش گروسی در دوران جنگ نیز همچنان پررنگ بود.
۱۳ اسفند ۱۴۰۴، مدیرکل آژانس با انتشار توییتی افکار عمومی را برای توجیه جنایت جنگی آمادهتر کرد و نوشت: «اگرچه هیچگونه شواهدی مبنی بر ساخت بمب هستهای توسط ایران وجود ندارد، اما ذخایر عظیم اورانیوم غنیسازیشده با خلوص نزدیک به سطح تسلیحاتی و همچنین خودداری ایران از اعطای دسترسی کامل به بازرسان من، موجب نگرانیهای جدی است.»
باز هم همان ترکیب آشنا در پیام گروسی ملموس بود؛ اعتراف به نبود شواهد در کنار برجستهسازی «نگرانیهای جدی»؛ ادبیاتی که بهجای پایان دادن به ابهام، افکار عمومی را به پذیرش جنایت و ضرورت فشار بیشتر علیه ایران آماده کرده و عملاً فضای روانی لازم برای اقدام بعدی را فراهم میکند.