همکاری نظامی جدید تهران و مسکو در تولید مشترک یک موشک مخوف
نشریه انگلیسی مدعی همکاری نظامی ایران و روسیه در تولید یک موشک خاص شد.
نشریه انگلیسی فایننشال تایمز که سابقه انتشار مدارک و مطالبی درخصوص همکاری فضائی بین ایران و چین را دارد، حالا در گزارشی جدید به سراغ همکاری نظامی جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه رفته است. همکاری که البته در یک مورد بسیار حساس و راهبردی طبقهبندی شده و در صورت صحت و تکمیل شدن میتواند توانایی نظامی ایران را دچار یک جهش بلند کند.
نشریه انگلیسی از پروژه مشترکی بین ایران و روسیه نام میبرد که از سال ۲۰۲۳ آغاز شده و تا به امروز نیز ادامه دارد. این نشریه در ابتدا صحبت از کمکهای فنی و نه فروش سلاح به ایران را مطرح میکند. کمکهایی که ایران را قادر میسازد تا بتواند موشکهای کروز ضد کشتی با سرعت مافوق صوت را بسازد.
هدف اصلی در این بحث کمک به ایران در حقیقت در حوزه ساخت پیشران یا همان موتور رم جت برای موشکهای کروز است که باعث میشود موشک کروز بتواند به سرعتهای مافوق صوت دست پیدا کند. این نوع موشکها را میتوان هم در موشکهای کروز در نقش ضد کشتی و هم در نقش حمله به اهداف زمینی مورد استفاده قرار داد.
سیستم پیشران رم جت چیست؟
قبل از پرداختن به روایتهای نشریه فایننشال تایمز بهتر است کمی با سیستم پیشران رم جت آشنا شویم. موتورهای رمجت را میتوان از نظر ساختاری سادهترین نوع از موتورهای جت برشمرد چراکه در آن کمپرسور برای فشرده سازی هوای ورودی و توربین وجود ندارد و در حقیقت از حرکت رو به جلوی موتور برای فشردهسازی هوای ورودی به موتور استفاده میشود.
اساس کار موتورهای رمجت بر پایه پدیدهای به نام Ram Effect است که در حقیقت همان فشرده شدن و تراکم خود به خود هوا در اثر حرکت یک وسیله با سرعت بسیار زیاد است. این پدیده از سرعتهای ۵۰۰ کیلومتر بر ساعت به بالا خود را نشان میدهد و تا سرعت صوت و حتی سرعتهای بالاتر از ۳ ماخ به حداکثر بازدهی خود نمیرسد. به همین دلیل است که در چنین سرعتی فشرده شدن هوا تا اندازهای است که تراکم لازم برای عملکرد کامل موتور احتراق به وجود میآید و عملا دیگر نیازی به کمپرسور موتور و در پی آن توربین برای چرخاندن کمپرسور نخواهد بود.
از آنجایی که احتراق موتور در سرعت مافوق صوت مانند روشن کردن یک کبریت در گردباد است، برای ایجاد احتراق در موتورهای رمجت، قسمتی در ابتدای موتور به شکل یک شیء مخروطی با نام دفیوزر تعبیه شده که وظیفه دارد با تولید امواج ضربهای، سرعت هوای ورودی به موتور را به زیر سرعت صوت برساند.
در اینجا مجددا پدیده رم افکت بروز پیدا کرده و انرژی جنبشی هوا تبدیل به فشار و حرارت بالا میشود که این فشار و حرارت تراکم لازم برای احتراق را فراهم میآورد. پس از این مرحله و ورود هوای فشرده به محفظه احتراق و ترکیب با سوخت و جرقه شمع، احتراق صورت میگیرد و در مرحله بعد وارد قسمت بسیار مهمی در موتورهای رم جت با نام
Flame Holder یا شعله نگهدار میشود که وظیفه مدیریت شعلههای خروجی حاصل از احتراق را بر عهدهدارد و در نهایت با خروج گازهای خروجی از قسمت انتهایی موتور، نیروی پیشران حاصل میشود.
روایت انگلیسی
از همکاری راهبردی ایران و روسیه
در ادامه به سراغ بحث اطلاعات منتشر شده توسط نشریه فایننشال تایمز درخصوص پروژه میرویم. کارشناسان نظامی که با این نشریه انگلیسی در این زمینه همکاری داشتند، اعلام کردند که این انتقال فناوری که در رده علوم و تواناییهای راهبردی طبقهبندی میشود، مسئلهای بسیار حساس است که لازمه داشتن چراغ سبز از بالاترین مقامات سیاسی در روسیه را نیاز دارد.
این نشریه به این نکته اشاره میکند که بر اساس اطلاعات در دسترس آنها، ایران سیستم پیشران رم جتی را ساخته و آزمایش کرده است ولی مشخص نیست آیا این سیستم با کمک روسیه ساخته شده یا نه و ایضا این مسئله که هنوز مشخص نیست همکاری دو طرف وارد بخش طراحی و ساخت یک موشک با این پیشران شده باشد.
یکی از افسران سابق سازمان CIA که در حال حاضر با اندیشکدههای حوزه نظامی همکاری دارد با دیدن اسناد در اختیار نشریه فایننشال تایمز میگوید که این توانایی برای ایران یک توانایی راهبردی خواهد بود که میتواند شناورهای آمریکایی در منطقه را مورد تهدید قرار بدهد.
این نشریه در گزارش خود به این مسئله اشاره میکند که در نگاه سطحی روابط نظامی بین ایران و روسیه در مسائلی مثل ارسال پهپادهای انتحاری شاهد از طرف ایران به روسیه برای جنگ اوکراین و از طرف روسیه حمایتهای اطلاعاتی و پشتیبانی از ایران در جریان جنگ با آمریکا بوده است اما پروژه C۴۳۰L نشاندهنده شکل راهبردی روابط بین تهران و مسکو است که به ایران کمک میکند به تنهائی یک سیستم تسلیحاتی راهبردی را بسازد.
همکاری دو طرفه بین ایران
و یک شرکت بسیار خاص روسی
در این گزارش این طور روایت شده است که از طرف روسیه در ابتدا شرکت روس ابارون اکسپورت به عنوان شرکت اصلی دولتی مدیر هرگونه خرید و فروش تسلیحات و خدمات نظامی روسی با وزارت دفاع ایران وارد مذاکره شده و البته بحث تخصصی و فنی کار از سمت روسها در اختیار شرکت
NPO Mashinostroyeniya است.
وقتی صحبت از شرکت
NPO Mashinostroyeniya میشود باید بدانیم که روسها یکی از قدیمیترین و البته قویترین بازیگران خود را به میدان آوردهاند. این شرکت که فعالیت آن در حوزه راکتی و موشکی است کار خود را از سال ۱۹۴۴ میلادی آغاز کرده و در روزمه کاری آن نام محصولات بسیار خاصی دیده میشود. از موشکهای قارهپیمای
۱۰۰ UR و UR۲۰۰ تا موشکهای ضد کشتی و موشک هایپرسونیک زیرکن و البته موشک کروز ضد کشتی مافوق صوت سری P800 Oniks که در بازار صادراتی با نام یاخونت نیز شناخته میشود.
در نهایت قرارداد بین طرفین روسی و ایرانی در نوامبر ۲۰۲۳ میلادی (آبان ماه سال ۱۴۰۲) به امضاء رسیده است. از آن زمان تا به امروز بنا به ادعای این نشریه تعدادی زیادی از مقامات روسی از جمله مهندسین و کارشناسان شرکت روسی
NPO Mashinostroyeniya به ایران سفر کردند و جلسات زیادی را با همتایان ایرانی خود برگزار کردند. همان طور که در ابتدا اشاره شد در این گزارش آماده است که ایران سیستم پیشران رم جت خود را طراحی و آزمایش کرده است، بر اساس مدارک دیده شده توسط خبرنگاران این روزنامه، ایران اقدام به انتقال اطلاعات و یافتههای خود در بحث پیشران
رم جت به متخصصان روسی کرده تا آنها به بررسی دادهها بپردازند.
بر اساس گزارش نشریه فایننشال تایمز، کارشناسان روسی بعد از بررسی حجم بسیار بالایی از اطلاعات که از ایران رسیده از جمله اطلاعات تله متری گرفته شده در آزمایش (که نشان میدهد ایران واقعا اقدام به آزمایش موتور رم جت کرده است) لیستی از سؤالات جدید را برای همکاران ایرانی خود ارسال کردند. سؤالاتی مثل تغییرات در سوخت موشک در جریان آزمایش، میزان پایداری محفظه احتراق، وضعیت ورودی هوا و نازل موتور در جریان آزمایش و از همه مهمتر این که آیا بعد از یک دقیقهای از آزمایش که ارسال اطلاعات قطع شده بوده آیا موتور همچنان به فعالیت خود ادامه داده یا خیر.
بر اساس اطلاعات موجود مهندسان و کارشناسان روسی بر اساس اطلاعات ارسالی از طرف ایران اقدام به انجام عیب یابی و تصحیحهای لازم کردند. در این بین و در فاصله سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ چندین سفر توسط مسئولین، مهندسین و طراحان روسی برای پروژه C430L به ایران انجام شده است. در گزارش روزنامه انگلیسی نام برخی از افراد سفر کرده به ایران مطرح شده که همگی عمدتا از طراحان بزرگ و مهم شرکت
NPO Mashinostroyeniya بودهاند.
از جمله این افراد- بر اساس گزارش روزنامه انگلیسی- میتوان به الکساندر درگاچو، جانشین رئیس وقت شرکت NPO Mashinostroyeniya در حوزه تولیدات دفاعی که البته سابقه طولانی در حوزه طراحی موشکهای کروز دریایی نیز دارد، نفر بعدی الکساندر چباکوو رئیس بخش طراحی سیستمهای پیشران هواتنفسی شرکت مورد نظر و شخص مهم دیگر یوری پوروخورچوک مسئول بخش طراحی آیرودینامیکی موشکها و محاسبات بالستیکی این شرکت بوده است.
در این گزارش همچنین به برخی از تلاشهای ایران در حوزه پیشران رم جت و موشکهای کروز مافوق صوت نیز اشاره شده است. برای نمونه تصویر معروفی از نمایشگاهی در داخل ایران در پاییز سال ۱۳۹۸ در این گزارش کار شده که یک نمونه از یک موتور رم جت ایرانی به رهبری شهید نشان داده شده است و همچنین به برخی اخبار در سالهای اخیر مبنی بر ساخت و یا آزمایش موشکهای کروز مافوق صوت در رسانههای داخلی ایران اشاره شده است.
در مجموعه کارشناسان نشریه فایننشال تایمز اعتقاد دارند که اولا فشار وارد شده خصوصا در بحث حملات عمقی اوکراین به داخل خاک روسیه در سالهای اخیر و تهدیدات پوتین مبنی بر تلافی بر علیه غرب به احتمال زیاد یکی از دلایل مهمی است که روسها حاضر شدند نه به سمت فروش خود سلاح و بلکه در اختیار دادن این فناوری بسیار حساس به ایران شوند.
مسئله بعدی این که با نگاهی به فناوریهای موجود در داخل ایران در حوزه موشکی میتوان گفت ایران در حوزههایی مثل طراحی و ساخت موشکهای کروز مادون صوت و موشکهای هایپرسونیک با رفتار بالستیکی به سطح بالایی از تجربه و توانایی طراحی و ساخت رسیده است و بحث پیشرانهای رم جت یکی از مهمترین بخشهایی بوده که ایران سالها در آن تلاش کرده و شاید نتوانسته تا به امروز به نتیجه دلخواه در این زمینه برسد که حالا با کمک روسها به احتمال زیاد این مسئله تغییر خواهد کرد.
این نشریه در پایان گزارش خود به این مسئله نیز اشاره کرده که ارتباطات بین دو طرف درخصوص این پروژه ادامه دارد و در تابستان سال جاری تهران و مسکو در حال مذاکره برای انجام بخش بعدی این پروژه C430L هستند.
چه خواهد شد
اگر C430L صحت داشته باشد؟
آنچه در بالا مطرح شد تقریبا مهمترین بخشهای گزارش روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز بود. در ادامه قصد داریم البته صرفا با فرض این مسئله که اصولا اگر پروژهای به نام C۴۳۰L وجود داشته باشد و به موفقیت برسد به شما بگوییم که در ادامه چه اتفاقاتی برای کشور ما در حوزه موشکی میتواند رخ بدهد.
با فرض صحت آنچه تا به اینجا گفته شده و البته علم به این مسئله که ایران قطعا خود نیز یک برنامه توسعه پیشران رم جت را داشته است میتوان گفت احتمالا مقصد اولیه برای تولید محصولات یک موشک کروز مافوق صوت ضد کشتی باشد. زمانی که نگاه به شرکت مشاور روسی یعنی
NPO Mashinostroyeniya و محصولات آن هم داریم اصولا تنها گزینه موجود موشکهای سری P800 که از پیشران رم جت بهره میبرد.
موشک مورد نظر علاوهبر نیروهای مسلح روسیه تحت پروژه براهموس به هندوستان نیز صادر شده است. این موشکها در نقش حمله به اهداف زمینی هم در جریان حضور نظامی روسیه در سوریه، هم در جنگ روسیه و اوکراین و هم موشکهای سری براهموس در جریان درگیری بهار سال گذشته هند و پاکستان مورد استفاده قرار گرفتند.
نکته مهم و اصلی درخصوص یک موشک کروز مافوق صوت سرعت بالای آن است که با قابلیت ذاتی موشکهای کروز یعنی پرواز در ارتفاع پایین ترکیب میشود و مقابله با این هدف را برای هر نیروی بسیار سخت میکند. زمانی که به گزارشهای منتشرشده در طول سالهای جنگ بین روسیه و اوکراین از طرف واحدهای پدافندی ارتش اوکراین نگاه میکنیم موشکهای یاخونت شلیک شده از سیستم موشکی متحرک زمین پایه باستیون جزو مهمترین تهدیدات برای آنها بودند که سیستم پدافندی اوکراین نیز کمترین موفقیت را در برابر آنها داشته و علت اصلی در این شکستها نیز سرعت بالای موشک مورد نظر اعلام شده است.
در جریان درگیری سال گذشته بین هند و پاکستان هم اگر چه که توجهات اکثرا به سمت ضربه سنگین نیروی هوائی پاکستان به طرف هندی در رزم هوائی و سرنگون کردن چندین جنگنده از جمله رافال معطوف شد اما در فاز بعدی این موشکهای براهموس هوا پرتاب شلیک شده از جنگندههای سوخو ۳۰ نیروی هوائی هند بودند که به صورت همزمان چند پایگاه هوائی پاکستان را هدف قرار داده و تا حدی توازن بین طرف را برقرار و در نهایت موجب آتشبس بین دو قدرت اتمی شد.
به گزارش مشرق، اما مسئله آخر که شاید مهمترین بحث در این گزارش است این مطلب به حساب میآید که روسیه در حال فروش یک جنگ افزار یا یک سیستم پیشرانه به عنوان یک محصول آماده نبوده و بلکه در حال انتقال فناوری و کمک به توسعه پروژه پیشران رم جت در ایران است. به بلوغ رسیدن و بومی شدن کامل این فناوری در داخل ایران باعث باز شدن یکی از مهمترین گرههای گلوگاهی در توسعه فناوری موشکهای کروز ایرانی بوده و اهمیت آنها در زرادخانه ایران را بسیار افزایش میدهد. ایضا مسئله استفاده از این فناوری در توسعه دیگر موشکها خصوصا موشکهای هوا به هوای برد بلند نیز از جمله بحثهای بسیار مهم و راهبردی دیگر است که البته در زمانی دیگر باید به آن پرداخت.