روایتی از سنتهای الهی در اندیشه رهبر شهید
امین شهربانی
«در آغوش نیل» نوشته مهران کریمی و آزاده محبی، اثری درباره یکی از مفاهیم پرتکرار در منظومه فکری آیتالله سیدعلی خامنهای است؛ «سنتهای الهی». نویسندگان در این کتاب تلاش کردهاند مجموعهای از بیانات ایشان درباره قوانین حاکم بر حرکت انسانها و جوامع را گردآوری و در قالبی منسجم دستهبندی کنند؛ موضوعی که در بسیاری از سخنرانیهای ایشان در پیوند با تاریخ، تحولات اجتماعی، مقاومت، پیروزی و شکست ملتها مطرح شده است.
سنت الهی در این نگاه، مجموعهای از قواعد ثابت و قابل شناخت است که رفتار انسان و سرنوشت جوامع را تحت تأثیر قرار میدهد. از این منظر، تاریخ صرفاً مجموعهای از اتفاقات پراکنده نیست و حوادث اجتماعی را میتوان در چارچوب رابطه میان رفتار انسان و وعدههای الهی تحلیل کرد. کتاب «در آغوش نیل» همین زاویه نگاه را دنبال میکند و به سراغ نمونههایی میرود که در آنها ایمان، انتخاب، عمل و مجاهدت انسان در کنار اراده الهی قرار میگیرد.
یکی از بخشهای مهم کتاب به این پرسش اختصاص دارد که اعتماد به وعدههای الهی چگونه باید در زندگی فردی و اجتماعی نمود پیدا کند. در روایت ارائهشده در کتاب، ایمان به سنتهای الهی با انفعال و انتظار منفعلانه تفاوت دارد. انسان باید وظیفه خود را بشناسد و برای تحقق آن اقدام کند. حسن ظن به خدا و اعتماد به وعدههای او در کنار عمل و مجاهدت معنا پیدا میکند و همین پیوند، یکی از محورهای اصلی بحث کتاب است.
«در آغوش نیل» در ادامه به سراغ تاریخ میرود و آن را همچون عرصهای برای مشاهده سنتهای الهی بررسی میکند. ماجراهای پیامبران و اقوام گذشته در این بخش جایگاه ویژهای دارند و نمونههایی از پیروزی، شکست، استقامت، سرکشی و عاقبت رفتار انسانها بررسی میشود. در میان موضوعات مطرحشده میتوان به سنت استدراج، افزایش بیماری دل منافقان، گشایش روزی با ازدواج، غلبه مردم بر خودکامگی و شکست انسانهای مغرور اشاره کرد.
ساختار کتاب در شش فصل شکل گرفته و نزدیک به ۵۰ سنت الهی از میان بیانات آیتالله خامنهای استخراج و دستهبندی شده است. همین گستردگی موضوع باعث شده «در آغوش نیل» بیشتر از یک مجموعه نقلقول پراکنده باشد و تصویری منظم از یک محور مشخص در اندیشه او ارائه دهد. مخاطب در فصلهای مختلف با تعریف سنت الهی، نمونههای تاریخی، شرایط تحقق آن و نتایج توجه یا بیتوجهی به این سنتها روبهرو میشود.
عنوان کتاب نیز از داستان حضرت موسی(ع) و رود نیل گرفته شده است. موسی(ع) در شرایطی قرار دارد که از یکسو سپاه فرعون در تعقیب اوست و از سوی دیگر رود نیل پیش روی او قرار گرفته است؛ موقعیتی که از منظر محاسبات معمول راهگریزی باقی نمیگذارد. با این حال، اعتماد به وعده الهی مسیر دیگری را پیش روی او قرار میدهد. انتخاب «در آغوش نیل» برای چنین کتابی، به همین تصویر تاریخی باز میگردد؛ لحظهای که انسان در ظاهر با بنبست روبهروست، اما سنت الهی مسیری متفاوت را رقم میزند.
این کتاب را میتوان اثری در زمینه بازخوانی یک محور مشخص از اندیشه شهید امام خامنهای دانست. نویسندگان تلاش کردهاند سخنان و دیدگاههای ایشان درباره سنتهای الهی را استخراج، مرتب و در کنار یکدیگر قرار دهند.