طراحی حمله به تهران در یک سریال تلویزیونی
سعید مستغاثی
در ژوئن ۲۰۲۰ یعنی دقیقا شش سال پیش مینیسریالی به نام «تهران» ابتدا از تلویزیون اسرائیل به نمایش درآمد و سپس از شبکههایی چون سینه فلیکس در فضای مجازی پخش شد. مجموعهای که سال بعد توانست جایزه امی بهترین سریال درام را نیر کسب نماید!
در این سریال، جریان نفوذ جاسوسان اسرائیل در مراکز حساس ایران نمایش داده شد که با استفاده از تعدادی پادوهای داخلی و جاسوسان محلی، اقدام به از کار انداختن شبکههای پدافندی کشور کرده تا هواپیماهای جنگی اسرائیل به راحتی و بدون هیچ مانعی بتوانند به فضای هوایی ایران وارد شوند و تأسیسات هستهای را بمباران کنند.
عامل اصلی ساخت سریال «تهران» یکی از صهیونیستهای باسابقه به نام موشه زوندر بود که در سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل از جمله موساد و شینبت فعالیت مستمری داشته و پیش از آن هم سریالی به نام «فوضی» را درباره نفوذ جاسوسان اسرائیلی به فلسطین اشغالی ساخته و با کمک همان شبکه جهانی پخش کرده بود.
در سال ۲۰۱۹ نیز فیلم «مامور مخفی» ساخته یوآل آدلر به نمایش درآمد که حکایت حضور یک جاسوس اسرائیلی در قالب یک معلم زبان در ایران را به تصویر میکشید که قرار بود طرح ترور دانشمندان هستهای را به سرانجام برساند.
سریال «تهران» به کارگردانی دنی سرکین سعی داشت با استفاده از فرمولهای کلیشهشده هالیوودی، مجموعهای خوشساخت و هیجانانگیز از کار در آورد اما طبق معمول سفارشی بودن این دست کارها، ساختار آشفته وحجم انبوهی از شخصیتهای اضافی و صحنهها و دیالوگهای شعاری و گوشه و کنارهای بیربط فیلمنامه، سریال را در حد کپی نهچندان برابر اصل یک فیلم معمولی هندی با شرکت سلمانخان تنزل داده بود.
بازی تکراری و خشک و آماتوری بازیگران دستچندم ایرانی مقیم لسآنجلس مثل شان توب و نوید نگهبان و برخی دیگر با آن لهجههای اجقوجق به بلاهت سریال یادشده افزوده بود. اختلاف معماری و خیابانها و کوچهها و پارکهای تهران در نماهای اریژینالی که در ایران گرفته و به صورت اینسرت در میان سکانسهای بیرونی استفاده شده بود با نماهایی که در یونان با حضور بازیگران فیلمبرداری شد، بهشدت توی ذوق میزد.
طراحی عملیات در زیر لایه ساختاری
ورای نقاط ضعف ساختاری، آنچه سریال «تهران» را علاوه بر نفوذ جاسوس اسرائیلی در مراکز مختلف نشان میداد، استفاده از برخی جوانان مخالفخوان بود. گرچه گروهی اراذل و اوباش نمایانده شدند که هیچ خلافی اززیر دستشان درنمیرفت؛ از قاچاق موادمخدر گرفته تا همجنسبازی و روابط نامشروع و پارتیهای آنچنانی و دزدی و قتل و... تا جایی که سروصدای برخی رسانههای غربی از جمله «فوروارد» را هم درآورد که در اوت ۲۰۲۰ به بررسی احتمال تبلیغات و تمجید این سریال از نظام جمهوری اسلامی پرداخت و این نوع برداشت از مخالفان نظام را نشانه گولخوردن سازندگان سریال دانست و نوشت: «... به تصویر کشیدن مخالفان رژیم به عنوان افرادی که دچار صفات ناشایستی چون اعتیاد به مواد مخدر هستند، به ضرر مخالفان رژیم است و مورد انتقاد آنان و مورد حمایت رسانههای حکومتی خواهد بود....»
اما آنچه در این سریال نشان داده میشد، قبل از حمله نظامی و عمل مستقیم خود جاسوسان اسرائیل، کار و نفوذ آنها روی مخالفان داخل کشور خصوصا در میان امثال همین طیف از جوانان بود که از شرایط کنونی ناراضی بوده و شیفته و واله زندگی در غرب نشان میدهند.
موشه زوندر در همان زمان نمایش آنلاین سریال، در اینباره به «هالیوود ریپورتر» گفت:
«برای اولینبار سریالی غربی، زندگی فعالان جوان ضدرژیم در تهران را نشان میدهد. در خانههایشان و در خیابان...شجاعتشان در مقاومت علیه حکومت را در کنار سبک زندگی پرشور و هیجانانگیزشان، مملو از سکس و مواد مخدر و راک اند رول میبینیم.»
در واقع مأمور اسرائیلی در این سریال قصد داشت به سبک کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ با همکاری شعبان بیمخها و لاتها و فواحش، در ایران نفوذ کرده، پدافند ضد هوایی را از کار بیندازد و به سبک و سیاق آمریکاییها، مثل سوپرمن به میدان برود.
هشدار به سیستم اطلاعاتی اسرائیل
در سریال «تهران»، برخلاف آثار مشابه غربی، مأموران اطلاعاتی ایران، افرادی دستوپا چلفتی و بیخاصیت نمایش داده نمیشدند بلکه مأمور اصلی تعقیب جاسوس اسرائیلی به نام فراز کمالی، بسیار باهوش و چابک و موثر و همپای عوامل اطلاعاتی اسرائیل بلکه در پایان فصل اول، حتی جلوتر و بالاتر از او قرار گرفت و باعث شد سیستم اطلاعاتی ایران در واقع برای اسرائیلیها تلهگذاری کرده و عملیات غافلگیری آنها را با یک غافلگیری اطلاعاتی به خودشان برگردانند. از همینروی جاسوس اسرائیلی در حالی که فکر میکرد پدافند ایران را از کار انداخته، در واقع چنین نبود و اتاق جنگ در تلآویو ناگهان متوجه شد در تله ایرانیها افتاده و علیرغم دستور بازگشت به هواپیماهای اسرائیلی در میانه راه حمله به تأسیسات هستهای ایران، اما نتوانست یکی از آنها را از اصابت موشکهای پدافند حفظ کند و در نتیجه هواپیمای یادشده، منهدم و خلبانش اسیر شد.
فصل دوم سریال «تهران» که در ماه می ۲۰۲۲ پخش شد، از همینجا و به عملیات نجات خلبان یاد شده و ترور فرمانده سپاه توسط جاسوس اسرائیلی با کمک عوامل داخلی و نفوذی در مراکز مختلف میپرداخت و نکته قابلتأمل اینکه فرمانده سپاه در این سریال با انفجار موبایل ترور شد!
در این فصل از سریال، نفوذ عوامل داخلی اسرائیل از طریق آشنایی با نزدیکان و اقوام فرمانده سپاه قابلتوجه به نظر میرسید و همچنین حضور این عوامل به عنوان رواندرمانگر در کنار همسر همان مأمور اطلاعاتی یعنی فراز کمالی که چالشهایی در روند داستان ایجاد میکرد.
پخش فصل سوم هم در دسامبر 2024 از شبکه کان اسرائیل آغاز شد که در آن پای یک بازرس سازمان انرژی اتمی به ماجرا باز شده و با همکاری جاسوس اسرائیلی سعی میکرد، بمب هستهای در حال ساخت را از کار بیندازند. در این فصل، ایران به نمونههای اولیه یک بمب هستهای دست بافته و میخواهد آزمایش محدودی برای آن انجام دهد.
استوری بورد عملیات بعدی
شاید این برای نخستینبار بود که در یک فیلم یا سریال غربی، اینچنین جزئیات عملیات اسرائیلیها برای نفوذ در مراکز حساس ایران، به خدمت گرفتن عوامل داخلی، از کار انداختن پدافند و حمله هوایی گسترده برای نابودی تأسیسات هستهای ایران همچون استوری بورد به تصویر کشیده میشد. آنچه پنج سال بعد و در جنگ ۱۲روزه به صورت عینی انجام گرفت با این تفاوت که در عملیات ۵ سال بعد، عوامل داخلی فقط به کمکهای جاسوسی بسنده نکرده و به حمل و تولید و مونتاژ پهپاد و ریزپرندههای تهاجمی و هدف قرار دادن مناطق و اماکن حساس پرداختند با این تفاوت که دیگر تلهای برای اسرائیلیها ایجاد نشد و آنها با کمک همین عوامل داخلی، پدافند ایران را (ولو بهطور موقت) از کار انداختند و هواپیماهایشان را وارد فضای ایران کردند گرچه موفق به نابودی تأسیسات هستهای نشدند.
عملیات ترور فرماندهان و دانشمندان نه از طریق نفوذ در اطرافیان آنها بلکه با شناسایی اماکن و خانهها از طریق جاسوسان محلی و هدف قرار دادن آنها با پهپادها و ریزپرندههایی که از داخل یا اطراف تهران شلیک میشدند، انجام گرفت. البته ترور به وسیله انفجار موبایل قبل از اینها و در سپتامبر ۲۰۲۴ در لبنان با انفجار پیجرها و پیش از آن در شهادت یکی از شخصیتهای کلیدی تجربه شده بود.
شاید بتوان گفت سریال «تهران»، فقط به زمینهسازی ذهنی در مخاطبان و ترسیم یک طرح عملیاتی برای آینده رژیم صهیونیستی بسنده نکرد بلکه برخی تصورات و خیالات خام اسرائیلیها در سادهانگاری سیستم اطلاعاتی ایران را هم به چالش کشید.
موشه زوندر در سریال «تهران» به صراحت به فرماندهان نظامی و روسای موساد هشدار داده که تصور نکنند دستگاههای اطلاعاتی ایران مانند آنچه در برخی فیلمهای قبلی اسرائیلیها یا آثار هالیوودی نشان داده شده ناکارآمد و دستوپا بسته هستند بلکه برعکس، آنها را بسیار هوشمند و فراتر از همه باورها و تصورات سران اسرائیل نشان داد تا بلکه صهیونیستها را به خود آورده و به آنها بقبولاند که در مقابل یک نیروی قوی و باهوش و بسیار کارآمد قرار دارند.
فیلم و سریالها، طراحی آینده هستند
متاسفانه نگاه رایج به این فیلمها و سریالها بهدلیل ساختار ضعیف و شعاری آنها، اغلب سطحی و غیرکاربردی است در حالی که غرب دیری است از رسانه و از جمله فیلم و سینما و سریال برای تصویرسازیهای ذهنی، برنامهریزی و تصحیح راهکارها و آزمون و خطا در عرصه مجاز استفاده کرده و میکند. مگر آنها ۳۰ سال پیش از اشغال عراق، با فیلمهایی مانند «جنگیر»، خسارات روحی و روانی جوانان و نوجوانان آمریکایی را در صورت عدم حمله هشدار نداده بودند؟ مگر در طول ۲۰ سال پیش از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، با دهها فیلم و سریال و انیمیشن، حادثه برجهای دوقلوی نیویورکی را تصویرسازی نکرده و نماد ۹.۱۱ را در کنج ذهن مخاطبانشان نکاشتند؟ مگر چندین سال قبل از توافق و حتی مذاکرات برجام، عین آن و ریز توافقات و حتی تعداد سانتریفیوژهای بعد از برجام را در فصلی از سریال «۲۴» روایت نکردند؟
مگر اغتشاشات ۲۰۱۹ عراق و لبنان و ایران را چند ماه قبل از آن در فیلمهایی مانند انگل (بونگ جون هو) و جوکر (تاد فیلیپس) و ما (جوردن پیل) و... در جشنوارههای کن و ونیز و... کلید نزدند؟
مگر چهار ماه پیش از وقوع جنایت و نسلکشی در غزه، آن را با فیلمهایی مانند «آناتومی یک سقوط» (جاستین تریه)، «منطقه مورد علاقه» (جاناتان گلیزر) و بهخصوص «اوپنهایمر» (کریستوفر نولان) به استقبال نرفتند؟
مگر ظهور هیولاهایی مانند ابومحمد الجولانی در لباس فرشته و جریانات حمله به محور مقاومت در لبنان و از دست رفتن سوریه را از جشنواره فیلم کن ۲۰۲۴ در فیلمهایی همچون امیلیا پرز (ژاک اودیار) و آنورا (شان بیکر) و ماده (کورالی فارژه) و در جشنواره ونیز و فصل جوایز همان سال با آثاری مانند شرور (جان چو) و مجمع کاردینالها (ادوارد برگر) و... نمایش ندادند؟
و مگر فصل جوایز 2026 با نخل طلای جشنواره فیلم کن به شبهفیلمی ضد ایرانی و درباره انتقام از مردم ایران به نام «یک تصادف ساده» آغاز نگردید و به آثاری درباره شورشهای ضدحاکمیتی و تبلیغ هژمونی ترامپی آمریکا و تهاجم نابودگرانه به جبههای شبیه ایران همچون «نبردی پس از نبرد دیگر» (پل تامس اندرسن)، «مارتی معظم» (جاش سفدی)، «گناهکاران» (رایان کوگلر)، «خانهای از دینامیت» (کارتین بیگلو) و «بوگونیا» (یورگوس لانتیموس) و... نرسیدند؟
فیلمبرداری فصل چهارم سریال «تهران» با قتل مرموز یکی از تهیهکنندگان و بانیان اصلیاش به نام دانا ایدن در اواسط فوریه 2026 متوقف شد ولی احتمالاً ادامه یافته و چهبسا سال آینده به نمایش گذاشته شود.