یمن تأسیسات گازی و نفتی عربستان را به آتش کشید
سرويس خارجي-
همزمان با تبلیغات ریاض درباره ائتلاف دفاعی با ترکیه و پاکستان، حملات یمن به تأسیسات گازی جبیل، پالایشگاه آرامکو در جازان و مواضع نیروهای مزدور عربستان در المخا، بار دیگر آسیبپذیری سعودیها را آشکار کرد، حملاتی که بیخاصیت بودن ائتلاف تازه ریاض را بیش از پیش به رخ کشید.
تحولات میدانی اخیر در یمن و عربستان بار دیگر نشان میدهد که تلاشهای ریاض برای ایجاد آرایشهای امنیتی و نظامی جدید، لزوماً به معنای افزایش توان بازدارندگی این کشور نیست. در شرایطی که رژیم سعودی بهدنبال تقویت موقعیت خود از طریق توافقهای دفاعی و ائتلافهای منطقهای است، گزارشها از تداوم حملات نیروهای مسلح یمن به عربستان و مواضع نیروهای همسو با ریاض در یمن حکایت دارد. این وضعیت نشان میدهد که ریاض همچنان با همان معضل قدیمی مواجه است؛ یعنی فاصله میان جاهطلبیهای سیاسی و امنیتی حکومت سعودی و توان واقعی آن برای کنترل تحولات پیرامونی. و اینکه، امنیت خریدنی نیست! در همین چارچوب، توافق سهجانبه ترکیه، پاکستان و عربستان نیز نمیتواند این واقعیت میدانی را تغییر دهد؛ بهویژه آنکه برخی از منتقدان، این توافق را واکنشی به کاهش حمایت مستقیم آمریکا از برخی ترتیبات امنیتی منطقه ارزیابی کردهاند. در سطور آتی، بهویژه در پایان این گزارش، مسئله روشن خواهد شد که چرا این توافق و ائتلاف بیخاصیت است و یمنیها چگونه این ائتلاف را در میدان تمسخر کردهاند.
شلیک به قلب انرژی سعودی
در یکی از مهمترین تحولات گزارششده، شبکه تلویزیونی الغد عراق به نقل از تصاویر ماهوارهای اعلام کرد که بامداد یکشنبه یکی از تأسیسات گازی در شهر صنعتی جبیل عربستان هدف قرار گرفت و پس از آن شعلهای بزرگ در محل مشاهده شده است. جبیل صرفاً یک نقطه جغرافیایی معمولی نیست، بلکه یکی از مهمترین مراکز صنعتی و انرژی عربستان سعودی بهشمار میرود و هرگونه حادثه در زیرساختهای آن میتواند از منظر اقتصادی و امنیتی برای ریاض اهمیت داشته باشد. اهمیت این گزارش زمانی بیشتر میشود که حملات یمن در شرایطی ادامه دارد که عربستان تلاش میکند تصویری از ثبات و امنیت کامل برای سرمایهگذاران و شرکای اقتصادی خود ارائه دهد.
تکرار کابوس زیرساختهای نفتی
در تحولی دیگر، یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، اعلام کرد که یک پالایشگاه متعلق به شرکت آرامکو در جیزان عربستان هدف حمله پهپادی قرار گرفته است. به گفته او، این عملیات دقیق بوده و در واکنش به آنچه «تجاوز پهپادی دشمن سعودی» به حریم هوایی استانهای صعده و حجه خوانده شد، انجام شده است. همزمان، شبکه العربیه به نقل از وزارت انرژی عربستان از وقوع آتشسوزی در یکی از تأسیسات متعلق به پالایشگاه آرامکو در جازان و خاموششدن آن توسط نیروهای آتشنشانی خبر داد، هرچند وزارت انرژی عربستان علت این آتشسوزی را اعلام نکرد. باید توجه داشت که تداوم تهدید علیه زیرساختهای انرژی سعودی نشان میدهد که آرامکو همچنان یکی از نقاط حساس در معادله رویارویی ریاض و صنعاست. این حملات دو روز پس از ائتلاف پاکستان، ترکیه و عربستان انجام میشوند که طی آن، حمله به هر یک از این سه کشور به معنای حمله به همه اعضا تلقی شده بود!
یمن آماده تصرف بندر المخا
در سوی دیگر میدان، شبکه الجزیره به نقل از منابع یمنی گزارش داده است که نیروهای انصارالله در حملاتی پهپادی، بندر المخا را که تحت کنترل نیروهای همسو با عربستان در یمن قرار دارد، هدف گرفتهاند. برخی منابع نیز از شلیک بیش از ۲۰ موشک و اصابت آنها به اهداف موردنظر خبر دادهاند. منابع خبری یمن از کشتهشدن ۷ نفر و زخمیشدن ۳۵ نفر دیگر در حملات دیروز نیروهای مسلح یمن به بندر المخا واقع در استان تعز خبر دادند. منابع خبری یمن از وقوع دو انفجار شدید در شهر تعز، واقع در جنوبغربی این کشور، خبر دادند. تاکنون گزارشی درباره ماهیت، محل دقیق و تلفات احتمالی این انفجارها منتشر نشده است. اهمیت این حمله در آن است که پاسخ یمنیها، مانند روزهای نخست درگیری، صرفاً به داخل خاک عربستان محدود نمانده و مواضع نیروهای همسو با ریاض در جبهههای داخلی یمن را نیز دربر گرفته است. این مسئله برای عربستان که طی سالهای گذشته تلاش کرده از طریق حمایت از گروههای مختلف یمنی نفوذ خود را در میدان تثبیت کند، پیام روشنی دارد: افزایش فشار نظامی و سازماندهی نیروهای نیابتی الزاماً به معنای مصونیت این نیروها از پاسخ متقابل نیست. همچنین الجزیره خبر داده است که انصارالله آماده تصاحب بندر المخا میشود.
همچنین گزارشهای دیگری از درگیریها و حملات متقابل در استانهای مأرب و ضالع منتشر شده است. رسانههای عربی از حمله موشکی به اردوگاه «العلّه» متعلق به نیروهای همسو با عربستان در شمال استان ضالع و همچنین حملات موشکی و پهپادی به اهدافی در مأرب خبر دادهاند. در مقابل، نیروهای وابسته به دولت مستعفی یمن نیز مدعی هدف قرار دادن تجمعات، پادگانها و تجهیزات نظامی انصارالله در شمال ضالع شدهاند و از پاسخ در «زمان و مکان مناسب» سخن گفتهاند. این تبادل حملات نشان میدهد که برخلاف برخی تلاشها برای القای آرامش و ثبات، ساختار امنیتی مورد حمایت ریاض در یمن همچنان با شکنندگی جدی مواجه است. برای آلسعود، ادامه این وضعیت به معنای آن است که حتی در صورت انعقاد توافقهای سیاسی و امنیتی جدید در خارج از یمن، مسئله اصلی یعنی توان مدیریت میدان یمن همچنان پابرجا خواهد ماند.
ائتلاف سهجانبه؛ نسخهای برای خلأ آمریکا؟
در چنین شرایطی، توافق دفاعی سهجانبه میان ترکیه، پاکستان و عربستان اهمیت بیشتری پیدا میکند. روزنامه رأیالیوم این توافق را در چارچوب تحولات بزرگتر منطقه و احتمال کاهش حضور مستقیم آمریکا در غرب آسیا تحلیل کرده و آن را واکنشی احتمالی به تغییر محاسبات امنیتی منطقه دانسته است. همزمان، شماری از نمایندگان مجلس ترکیه درباره مبانی حقوقی این توافق دفاعی ابراز تردید کرده و خواستار بررسی آن در پارلمان شدهاند. نکته قابلتوجه آن است که اگر هدف ریاض از چنین توافقهایی افزایش امنیت و قدرت بازدارندگی است، استمرار حملات منتسب به نیروهای یمنی میتواند به نقطه ضعف این محاسبه تبدیل شود. به بیان دیگر، ائتلافسازی روی کاغذ، زمانی ارزش بازدارندگی پیدا میکند که در میدان بتواند مانع تهدید علیه زیرساختهای حیاتی شود؛ وگرنه تعداد شرکای نظامی، بهتنهایی تضمینی برای امنیت تأسیسات نفت و گاز عربستان نخواهد بود.
یکی دیگر از نقاط آسیبپذیر ریاض، وابستگی شدید آن به سامانههای پدافندی خارجی است. براساس گزارشهایی، ذخایر موشکهای رهگیر این کشور به حدود ۴۰۰ فروند کاهش یافته است.
دهنکجی یمن به آلسعود
مجموع این تحولات تصویری متفاوت از آن چیزی ارائه میکند که ریاض با ائتلافسازیهای تازه و قراردادهای تسلیحاتی تلاش دارد به نمایش بگذارد. از جبیل و جازان گرفته تا المخا و جبهههای مأرب و ضالع، گزارشهای مربوط به حملات و پاسخهای متقابل نشان میدهد که معادله یمن هنوز برای عربستان حل نشده است. از این منظر، حملات اخیر را میتوان بیش از آنکه صرفاً مجموعهای از عملیات پراکنده دانست، بخشی از یک پیام سیاسی و نظامی تلقی کرد: فشار بر یمن، حتی با پشتوانه ائتلافها و تسلیحات خارجی، لزوماً به حذف تهدیدهای امنیتی علیه ریاض منجر نمیشود. در واقع، اگر توافق سهجانبه ترکیه، پاکستان و عربستان قرار است خلأ ناشی از کاهش اتکای ریاض به ترتیبات سنتی امنیتی را پر کند، نخستین آزمون آن نه در بیانیههای سیاسی، بلکه در توانایی واقعی برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی عربستان خواهد بود. تا آن زمان، ادامه حملات یمنیها به اهداف سعودی و نیروهای همسو با ریاض را میتوان چالشی مستقیم برای تصویر «قدرت بلامنازع» آلسعود و نمایشی از محدودیتهای امنیتی این کشور دانست.