پیشگیری از بیماریهای تابستانی با نوشیدن فراوان مایعات
بیماریهای تابستان میتوانند از طریق عوامل مختلفی مثل افزایش دما، تغییرات رطوبتی، افزایش تماس با آب و غذاهای آلوده و حتی حشرات منتقل شوند. تابستان، فصل گرم و پرانرژی سال، با تمام زیباییها و فعالیتهای مفرح خود، میتواند محیطی مساعد برای بروز و گسترش برخی از بیماریها باشد.
متداولترین بیماریهای فصل تابستان عبارتاند از: گرمازدگی، بیماریهای گوارشی، بیماریهای پوستی، بیماریهای ویروسی تابستانی، تب حصبه (تیفوئید)، کمآبی بدن، عفونتهای ادراری، آلرژی و حساسیتهای پوستی... هستند.
چند راهکار پیشگیرانه عبارتاند از: نوشیدن آب کافی (حداقل ۸ لیوان در روز)، خودداری از مصرف غذاهای خیابانی و مشکوک، اجتناب از آفتاب مستقیم در ساعات اوج گرما (11 صبح تا 4 عصر)، استفاده از کرم ضدآفتاب و لباسهای نخی و روشن، دوش گرفتن روزانه و خشک نگهداشتن پوست.
گرمازدگی
گرمازدگی وضعیتی است که به دلیل بالابودن دمای هوا و گرمشدن بیش از حد بدن ایجاد میشود. اگر گرمازدگی بهموقع درمان نشود، دمای مرکزی بدن به بالاتر از 40 درجه سانتیگراد میرسد و اندامهای حیاتی بهطور دائمی آسیب میبینند. این وضعیت حتی ممکن است به مرگ منجر شود. علائم گرمازدگی میتواند بهطور ناگهانی یا بهتدریج ایجاد شود. علائم احتمالی عبارتند از: تعریق شدید، خستگی، سرگیجه، سردرد، حالت تهوع، کرامپ عضلانی، نبض ضعیف و تند، افت فشار خون هنگام ایستادن و غش.
از صادق روزبهانی یک امدادگر درباره راهکارهایی برای پیشگیری از گرمازدگی سوال میکنم، وی پاسخ میدهد: «کارهای زیادی وجود دارد که میتوانید برای جلوگیری از گرمازدگی بهعنوان یکی از شایعتری بیماریهای تابستان انجام دهید. هنگامی که دمای هوا بالا میرود: لباسهای گشاد و سبک بپوشید. پوشیدن لباسهای تنگ به بدن شما اجازه خنکشدن نمیدهد. از خود در برابر نور خورشید محافظت کنید. آفتابسوختگی روی توانایی بدن شما برای خنک کردن خود تاثیر میگذارد. بنابراین کرم ضدآفتاب بزنید و از کلاه لبهپهن و عینک آفتابی استفاده کنید.
مایعات فراوان بنوشید. نوشیدن مایعات به عرق کردن و حفظ دمای بدن در محدوده طبیعی کمک میکند. از داروها بااحتیاط استفاده کنید. اگر دارویی مصرف میکنید که روی توانایی بدن شما برای هیدراته ماندن و پاسخ به گرما تاثیر میگذارد، مراقب گرمازدگی باشید. هرگز شخصی را در ماشین پارکشده رها نکنید. این کار یکی از شایعترین دلایل مرگ و میر ناشی از گرما در بین کودکان است. چون وقتی ماشین در زیر نور آفتاب پارک میشود، دمای آن میتواند در عرض 10 دقیقه به اندازه 11 درجه سانتیگراد افزایش یابد. برای فعالیتهای خود برنامهریزی کنید. در فصل تابستان، ساعات خنکتر روز مثل صبح زود یا عصر را به ورزش کردن و انجام فعالیتهای فیزیکی سنگین اختصاص دهید.
افزایش گرمازدگی
همراه با شیوع بیماریهای ویروسی
علیرضا رفعتی نوایی، متخصص طب اورژانس و رئیس بیمارستان رازی اهواز، با اشاره به افزایش مراجعات بیماران به مراکز درمانی همزمان با تداوم گرمای شدید هوا، میگوید: «افزایش دمای هوا در کنار رشد موارد ابتلا به بیماریهای ویروسی تنفسی و گوارشی، موجب افزایش بار مراجعات به اورژانسها و مراکز درمانی شده است و بیشترین خدمات سرپایی، در حوزه درمان کمآبی بدن و سرمتراپی ارائه میگردد.»
وی با اشاره به علت افزایش مراجعات این روزها به مراکز درمانی و اورژانسها، ادامه میدهد: «به نظر میرسد این افزایش ناشی از ترکیب هر دو عامل گرمای شدید هوا و بیماریهای ویروسی باشد. گرمای بسیار شدید باعث کمآبی بدن، گرمازدگی و تشدید بیماریهای زمینهای میشود و همزمان نیز شاهد افزایش موارد عفونتهای ویروسی تنفسی و گوارشی هستیم که در مجموع، بار مراجعه به مراکز درمانی را افزایش دادهاند.»
رئیس بیمارستان رازی اهواز درباره وضعیت بیماریهای ویروسی بیان میکند: «در حال حاضر بیشتر با افزایش فصلی موارد ابتلا به بیماریهای ویروسی مواجه هستیم؛ موارد سرماخوردگی و گاستروانتریت ویروسی نسبت به هفتههای گذشته بیشتر مشاهده میشود، اما تاکنون شواهدی مبنی بر بروز یک اپیدمی غیرمعمول گزارش نشده است.»
وی به شایعترین علائم بیماران مراجعهکننده اشاره کرده و میافزاید: «تب، گلودرد، سرفه، آبریزش بینی، بدندرد، تهوع، استفراغ، اسهال و کمآبی بدن از مهمترین علائم مشاهده شده در میان بیماران است.»
این متخصص طب اورژانس و عضو هیئتعلمی دانشگاه علومپزشکی اهواز خاطرنشان میکند: «کودکان، سالمندان، زنان باردار، بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن و افرادی که ساعات طولانی در فضای باز فعالیت میکنند، بیش از سایر گروهها در معرض خطر بروز این علائم قرار دارند.»
رفعتی نوایی درباره تأثیر مستقیم گرمای شدید بر افزایش مراجعات نیز اظهار میدارد: «گرمای هوا نقش قابلتوجهی در این زمینه دارد. علاوه بر افزایش موارد گرمازدگی و کمآبی بدن، گرمای شدید میتواند موجب تشدید بیماریهای قلبی، کلیوی و تنفسی گردد. همچنین نگهداری نامناسب مواد غذایی در دمای بالا، احتمال بروز برخی بیماریهای گوارشی را نیز افزایش میدهد.»
رئیس بیمارستان رازی اهواز میگوید: «بالارفتن بار مراجعات در این شرایط، بیشترین فشار را بر بخش اورژانس بیمارستان و خدمات سرپایی، بهویژه سرمتراپی و درمان کمآبی بدن، وارد کرده است. در برخی موارد نیز افزایش بستری بیماران پرخطر مشاهده میشود که این موضوع فشار ناشی از کمبود نیروی انسانی را تشدید کرده است، اما با برنامهریزی انجامشده، تلاش شده است که خدمات درمانی بدون وقفه و باکیفیت مناسب به بیماران ارائه شود.»
وی درباره تفاوت میان بیماران سرماخورده و بیماران دچار عفونت گوارشی از نظر شدت، مدت بیماری و نیاز به مراجعه، تصریح میکند: «اغلب سرماخوردگیهای ویروسی طی چند روز و با درمانهای حمایتی بهبود مییابند، اما عفونتهای گوارشی، بهویژه در کودکان و سالمندان، میتوانند در مدت کوتاهی موجب کمآبی شدید بدن شوند و بیمار را نیازمند دریافت سرم یا حتی بستری کنند. شدت بیماری در هر دو گروه نیز به سن، وضعیت عمومی و بیماریهای زمینهای افراد بستگی دارد.
رفعتی نوایی با تأکید بر رعایت توصیههای بهداشتی و پیشگیرانه در روزهای گرم سال، میافزاید: «مصرف کافی مایعات، پرهیز از حضور غیرضروری در ساعات اوج گرما، رعایت بهداشت دستها، استفاده از آب و غذای سالم و استراحت کافی از مهمترین راهکارهای پیشگیری از بروز این مشکلات است.»
عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز بیان میکند: «در صورت بروز علائمی مانند تب بالا و مداوم، تنگی نفس، کاهش سطح هوشیاری، علائم شدید کمآبی بدن از جمله کاهش ادرار، تشنگی شدید یا بیحالی، استفراغ یا اسهال شدید و مداوم و همچنین تشدید بیماریهای زمینهای، افراد باید بدون تأخیر به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنند. همچنین سالمندان، کودکان و بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن نباید در مراجعه برای دریافت خدمات درمانی تأخیر کنند.»
کمآبی بدن
کمآبی زمانی اتفاق میافتد که مقدار مایعات مصرفی شما از مقدار مایعاتی که بدن در طول روز از دست میدهد، کمتر باشد. این مشکل میتواند در هر زمانی از سال اتفاق بیفتد، اما بیشتر در فصل تابستان رخ میدهد که هوا گرم است و بدن بهشدت عرق میکند.
تشنگی همیشه یک شاخص خوب برای تشخیص نیاز بدن به آب نیست. چون بسیاری از مردم بهخصوص سالمندان تا زمانی که آب بدنشان کم نشده باشد، احساس تشنگی نمیکنند. به همین دلیل، افزایش مصرف آب در هوای گرم اهمیت زیادی دارد.
مریم آدینه کارشناس ارشد پرستاری برایمان درباره علائم کمآبی بدن توضیح میدهد: «علائم کمآبی بدن ممکن است بر اساس سن متفاوت باشد. کمآبی نوزادان و کودکان خردسال معمولاً با خشکی دهان و زبان، گریه بدون اشک، فرورفتگی چشمها و گونهها، خیس نکردن پوشک به مدت سه ساعت و بیحالی مشخص میشود. اما بزرگسالان در زمان کمآبی مشکلاتی مثل تشنگی شدید، کاهش حجم ادرار، ادرار تیرهرنگ، خستگی، سرگیجه و گیجی را تجربه میکند. برای جلوگیری از کمآبی بدن باید مایعات فراوان بنوشید و از غذاهای پرآب مانند میوه و سبزی استفاده کنید.»
وی در تکمیل صحبتهایش متذکر میشود: «میزان آب موردنیاز بدن به عوامل مختلفی مثل سن، جنسیت، میزان فعالیت بدنی و وضعیت سلامتی بستگی دارد. معمولاً در شرایط زیر توصیه میشود نسبت به حالت عادی مایعات بیشتری مصرف کنید:
استفراغ یا اسهال: اگر شما یا فرزندتان دچار اسهال و استفراغ شدهاید، بهمحض شروع اولین نشانههای بیماری حجم مایعات مصرفی خود را بالا ببرید و از محلول آبرسانی خوراکی (ORS) استفاده کنید.
ورزش شدید: بهطورکلی، بهتر است آبرسانی را از روز قبل از تمرین شروع کنید. تولید مقدار زیادی ادرار شفاف و رقیق نشان میدهد که بدن شما بهخوبی هیدراته شده است. در حین ورزش هم در فواصل زمانی منظم مایعات بنوشید. بعد از اتمام کار هم به نوشیدن آب یا سایر مایعات ادامه دهید.
بیماری: افراد مسن ممکن است در حین ابتلا به بیماریهای خفیف مثل عفونت مثانه دچار کمآبی شوند. وقتی احساس ناخوشی میکنید، حتماً مایعات کافی بنوشید.»
مشکلات شایع پوستی
مائده علییار یک مادر که فرزندش در طول تابستان به ورزش از جمله فوتبال مشغول است، با نگرانی میگوید: «نگاه کنید که چطور پوستش سوخته است؟! از بس صبح تا شب در آفتاب میچرخد و از کرم ضدآفتابی هم که برایش خریدهام، استفاده نمیکند.»
سهیل محبی یک متخصص پوست برایمان توضیح میدهد: «آبوهوای گرم و مرطوب رابطه خوبی با پوست سالم و درخشان ندارد. از سوی دیگر، تعریق زیاد یا شناکردن در فصل تابستان میتواند خطر ابتلا به بیماریهای پوستی را افزایش دهد. بیماریهای پوستی شایع اغلب شامل موارد زیر هستند:
آفتابسوختگی که با التهاب، داغی، تورم، خارش و درد همراه است، اغلب در عرض چند ساعت پس از تماس طولانیمدت با نور خورشید رخ میدهد. این عارضه باعث پیری زودرس پوست میشود و خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش میدهد.
کسانی که پوست سفید دارند، در فضای باز کار میکنند یا داروهای حساسکننده به نور (مثل آنتیبیوتیک و ایبوپروفن) میخورند، بیشتر از دیگران در معرض خطر آفتابسوختگی هستند.»
این متخصص پوست در ادامه درباره کارهایی که میتوانید برای جلوگیری از عارضههای پوستی و آفتاب سوختگی انجام دهیم، میگوید: «در فضای باز بهدنبال سایه باشید. از کلاه لبهپهن، عینک آفتابی و لباس آستینبلند استفاده کنید. از کرم ضدآفتاب طیف گسترده، مقاوم در برابر آب و با SPF حداقل 30 استفاده کنید. کرم ضدآفتاب را 30 دقیقه قبل از خروج از منزل روی پوست تمیز و خشک بمالید و آن را هر 2 ساعت یکبار تمدید کنید. تا حد امکان بین ساعت 10 صبح تا چهار بعدازظهر از منزل خارج نشوید. بهتر است فعالیتهای خارج از منزل را برای زمانهای دیگری برنامهریزی کنید.