نقش تعیینکننده حمایتهای رهبر شهید در توسعه فناوریهای پیشرفته
رئیس اسبق سازمان جهاد دانشگاهی درباره توجه رهبر شهید انقلاب در حوزههای دانشی و فناوری توضیحاتی ارائه کرد.
به گزارش ایرنا، حمیدرضا طیبی، رئیس اسبق سازمان جهاد دانشگاهی از جمله اشخاصی است که در دوران مسئولیت خود بارها در دیدارهای بیواسطه و رو در رو، دغدغههایش در حوزههای دانشی و فناوری را با رهبر شهید انقلاب در میان گذاشته و البته که حل این نگرانیها و خواستهها از سوی آیتالله العظمی خامنهای در زمان حیاتشان مورد توجه و پیگیری قرار گرفته است. گفتوگوی زیر بخشی از توضیحات وی درباره دغدغه و توجه رهبر شهید انقلاب در حوزههای دانشی است.
طیبی درباره دیدگاه رهبر شهید در رابطه با ضرورت توجه به توسعه دانشبنیان اظهار داشت: نگاه رهبر معظم انقلاب به توسعه علمی و فناوری، نگاهی راهبردی بود. ایشان علم و فناوری را زیربنای اصلی اقتدار اقتصادی، صنعتی، دفاعی و در نهایت پیشرفت دانشبنیان کشور میدانستند. تجربه تاریخی نیز همین موضوع را نشان میدهد. کشورهای غربی پس از انقلاب صنعتی با تکیه بر توسعه علمی و فناوری به قدرت اقتصادی و نظامی دست یافتند و تلاش کردند این مزیت را در انحصار خود نگه دارند. از یکسو با ایجاد حکومتهای وابسته، مسیر توسعه علمی کشورهای دیگر را محدود کرده و از سوی دیگر با جذب نخبگان و بهرهگیری از ثروت حاصل از استعمار، فاصله علمی خود را حفظ کردند.
وی ادامه داد: در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، حداکثر اجازه ایجاد دانشگاههایی داده میشد که تنها نیروی کارشناسی برای صنایع مونتاژی تربیت کنند؛ صنایعی که فناوری و تجهیزات اصلی آنها از خارج تأمین میشد و عملاً امکان شکلگیری فناوری بومی وجود نداشت.
رئیس اسبق سازمان جهاد دانشگاهی افزود: ایران پیش از انقلاب نیز تا حد زیادی در همین چارچوب قرار داشت. البته این سخن به معنای نادیده گرفتن خدمات مدیران و متخصصان دلسوز آن دوران نیست، اما ساختار وابسته اجازه شکلگیری یک صنعت دانشبنیان واقعی را نمیداد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و شکلگیری روحیه خودباوری، این مطالبه جدی مطرح شد که کشور باید علاوهبر آموزش، به تولید علم و سپس تبدیل آن به فناوری و محصول نیز دست یابد. در همین مسیر، شورای عالی انقلاب فرهنگی و جهاد دانشگاهی با هدف نهادسازی برای تولید علم و توسعه فناوری شکل گرفت.
طیبی گفت: رهبر معظم انقلاب چه در دوران ریاست جمهوری و چه پس از آن، از نخستین مسئولانی بودند که اهمیت این مسیر را بهدرستی درک کردند. حمایتهای مستمر ایشان از دانشگاهها، مراکز علمی و جهاد دانشگاهی، نقش تعیینکنندهای در رشد فناوریهای پیشرفته کشور داشت و بخش مهمی از موفقیتهای جهاد دانشگاهی مرهون همین حمایتهاست.
وی افزود: یکی از نمونههای مهم، حمایت ایشان از پژوهشگاه رویان بود. در مقطعی که این مجموعه به دستاوردهای ارزشمند علمی در حوزه شبیهسازی دست یافته بود، حتی برخی از دانشگاهیان کشور نیز این موفقیتها را باور نمیکردند، اما رهبر معظم انقلاب با قاطعیت از این حرکت حمایت کردند و همین حمایتها زمینه تثبیت جایگاه ملی و بینالمللی رویان را فراهم کرد.
رئیس اسبق سازمان جهاد دانشگاهی ادامه داد: نمونه دیگر به فعالیتهای جهاد دانشگاهی علم و صنعت بازمیگردد. در پروژهای بزرگ صنعتی، با وجود دستیابی به دانش طراحی و ساخت غبارگیرهای صنعتی، بنا به درخواست کارفرما، طراحی پایه باید توسط یک شرکت معتبر اروپایی انجام میشد و بیش از ۹۵ درصد ساخت داخل بر عهده جهاد دانشگاهی قرار گرفت.
طیبی افزود: مهندسان جوان ما در مدت کوتاهی توانستند برخی فناوریهای همان شرکت را ارتقا دهند. زمانی که طرف خارجی متوجه این موضوع شد، در جلسهای صراحتاً اعلام کرد همانگونه که ایران نباید به فناوری غنیسازی دست یابد، نباید وارد عرصه طراحی و تولید فناوری نیز شود. حتی عنوان کردند که ایران باید نفت صادر کند و فناوریهای پیشرفته را از غرب خریداری کند. آنها ما را به سرقت فناوری متهم کردند، در حالی که نگرانی اصلیشان رقابت ایران در بازار فناوری بود. در همان مقطع نیز به ما اعلام کردند حاضرند پروژهای را با قیمتی بسیار پایینتر از پیشنهاد خود اجرا کنند تا جهاد دانشگاهی نتواند وارد بازارهای خارجی شود. این تجربه برای ما بهخوبی نشان داد که رقابت اصلی بر سر فناوری است.
وی بیان داشت: در سال ۱۳۸۶، هنگام بازدید رهبر معظم انقلاب از پژوهشگاه رویان و نمایشگاه دستاوردهای جهاد دانشگاهی، این تجربه را برای ایشان نقل کردم. معظمله پس از شنیدن این خاطره فرمودند: «غربیها اگر بتوانند، برای ما ناتوی علمی و فناورانه هم تشکیل میدهند.» در همان دیدار نیز با تمجید از دستاوردهای جهاد دانشگاهی فرمودند: «من برای آینده علمی و فناورانه کشور به جهاد دانشگاهی امیدوار هستم.» این سخنان، بیانگر نگاه عمیق ایشان به اهمیت توسعه فناوریهای پیشرفته بود.
رئیس اسبق سازمان جهاد دانشگاهی افزود: البته در کنار این حمایتها، ما با یک چالش جدی نیز مواجه بودیم. باوجود دستیابی به فناوریهای نوین، به دلیل نبود برنامهای منسجم برای پیشرفت متکی بر توان داخلی، هم در بهرهبرداری از فناوریهای تولیدشده و هم در اثبات توانمندیهای جدید با مشکلات فراوانی روبهرو بودیم و گاه اثبات یک فناوری بین پنج تا ۱۳ سال زمان میبرد.
طیبی ادامه داد: در دیدار سال ۱۳۹۳ با رهبر معظم انقلاب، این موضوع را مطرح کردم و خواستار واگذاری مأموریتهای کلان علمی و فناورانه به جهاد دانشگاهی شدم. ایشان نیز تأکید کردند که جهاد دانشگاهی در چارچوب نقشه جامع علمی کشور برای خود مأموریت تعریف کند و دولت نیز این مأموریتها را به این نهاد واگذار کند.
وی اظهار داشت: در ادامه، هفت مأموریت ملی برای جهاد دانشگاهی تعریف شد، اما متأسفانه در عمل واگذاری مأموریتها به نتیجه مطلوب نرسید. تنها با همکاری مجلس شورای اسلامی، در برنامه ششم توسعه موضوع بومیسازی فناوری آبشیرینکنها و توسعه فناوری صنعت ریلی با محوریت جهاد دانشگاهی گنجانده شد که آن نیز بهطور کامل محقق نشد. با این وجود، جهاد دانشگاهی با اتکا به توان داخلی و با همکاری معاونت علمی ریاست جمهوری و برخی وزارتخانهها، مسیر توسعه فناوریهای جدید را ادامه داد.
رئیس اسبق سازمان جهاد دانشگاهی گفت: در سال ۱۳۹۷ نیز در دیداری تخصصی با رهبر معظم انقلاب، حدود ۱۷ پروژه فناورانه جهاد دانشگاهی ارائه شد که مورد استقبال و تشویق ایشان قرار گرفت. در آن جلسه بار دیگر تأکید کردم که طولانی بودن روند اثبات توانمندیها موجب از دست رفتن فرصتها میشود و اگر منابع مالی کافی در اختیار داشته باشیم، میتوانیم فناوریها را پیش از مراجعه کارفرمایان توسعه دهیم. پس از این دیدار، دفتر مقام معظم رهبری از جهاد دانشگاهی خواست فهرست فناوریهای قابل تولید و منابع مالی مورد نیاز را ارائه کند. در نتیجه، ۳۲ فناوری تعریف شد و با حمایت مجلس شورای اسلامی و سازمان برنامه و بودجه، ۳۰ میلیون یورو برای اجرای این پروژهها اختصاص یافت.
طیبی افزود: این حمایت، نقطه عطفی در توسعه فناوریهای جدید جهاد دانشگاهی بود. گزارش پیشرفت پروژهها نیز به صورت مستمر به دفتر رهبر معظم انقلاب ارسال میشد. بعدها نیز از طریق یکی از مسئولان دفتر معظمله مطلع شدم که ایشان شخصاً روند پیشرفت این پروژهها را پیگیری میکردند که این موضوع برای مجموعه جهاد دانشگاهی انگیزهای مضاعف برای ادامه مسیر بود.