نحوه تغییرات و تحولات در زمان ظهور امام مهدی(عج)
شبهه: چگونه امام مهدی(عج) دولتهای مستکبر را شکست میدهند و فرهنگ جوامع سکولار را تغییر داده و جامعه توحیدی عادلانه را پایهریزی میکنند؟ چنین تغییری (تغییر فرهنگی و تغییر سیاسی) در یک بازه زمانی کوتاه، شدنی نیست! آیا این تغییر، به شکل اعجازین است یا اینکه حرکتی ملایم و عادی است؟ آیا در متون دینی درباره این فرآیند نرم تغییر، چیزی گفته شده است؟
پاسخ: دیدگاه آیات و روایات اسلامی نسبت به سرانجام زندگی بشر در این دنیای خاکی، همسو با ارشادات ادیان دیگر، دیدگاهی خوشبینانه بوده و زمین در نظرگاه اسلامی به صالحان به ارث خواهد رسید. (1) یعنی با ظهور منجی، حکومت و اداره امور جهان، تماماً به دست انسانهای شایسته افتاده و سلطه تبهکاران به کلی از بین خواهد رفت. اما همچنان این سؤال باقی است که چگونه ممکن است جامعهای که غرق در ظلمت است، یک باره نجات یافته و نور را در تمام ساختار خود حاکم سازد؟
با این مقدمه به سراغ شبهه بالا رفته و پاسخ آن را در قالب چند نکته تقدیم میکنیم:
تغییرات تدریجی؛ یک ضرورت
در ابتدا باید به این نکته توجه داشت که آنچه در ساحت اجتماعی و فرهنگی حیات بشری روی میدهد، همواره تابع تدریج بوده و اگر قرار به یک تغییر بنیادین در ساختار زندگی انسان باشد، این امر نمیتواند به نحو یک باره صورت بگیرد، چرا که برای جوامع بشری تاب تحمل این تحول عظیم وجود نخواهد
داشت.
از اینرو از آنجا که امام معصوم(ع) حکم خورشید آسمان حیات معنوی بشر را دارد، (2) نه غروبش و نه طلوعش، به یک باره نبوده و حکمت الهی اقتضاء میکند که این امور در ساحت زندگی بشر به نحو تدریجی صورت پذیرد. در واقع، هنگامی که امر به غیبت خورشید هدایت دوازدهم تعلق گرفت، هر سه امام پیش از وی در حالتی غیبت گونه زیست کردند تا نوعی تمرین برای شیعیان و آمادگی برای زندگی مؤمنانه بدون ارتباط ظاهری با امام باشد و به امر الهی غیبت طولانی و کبرای حضرت، پس از غیبتی کوتاه و صغری محقق شد تا زمینه و تمهیدی برای آن باشد.
این مسئله در جانب ظهور نیز همین گونه است و قواعد طلوع آفتاب عالمتاب هدایت، تابع قواعدی شبیه به قواعد طلوع آفتاب طبیعت است که تا فجر کاذب و صادقی نباشد، طلوعی نیز محقق نخواهد شد. در نتیجه اگر با ظهور حضرت بقیهالله (عج) گشایشی حاصل شود، این امر به نحو تدریجی و با گذر مراحل و مراتب مقتضی صورت خواهد گرفت. هر چند با توجه به روایات، یاری خداوند و مدد آسمان، موجب تسریع در این فرآیند خواهد شد. همچنانکه در روایتی از امام صادق(ع) آمده است: «... یُؤَیِّدَهُ اللَّهُ بِثَلَاثَهِ أَجْنَادٍ الْمَلَائِکَهِ وَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الرُّعْبِ؛ خداوند او یعنی حضرت مهدی(عج) را با سه لشکر یاری فرماید: فرشتگان، مؤمنان و رعب.»(3) پس در واقع به نظر میرسد، استیلای حکومت عدالت مهدوی بر جامعه بشری، نتیجهای خلقالساعه نیست تا در یک شب و یک چشم به هم زدن، آنهم به صورت معجزه آسا محقق شود، بلکه حاصل حرکتی تدریجی است که به مدد خداوند از سرعت و شتاب چشمگیری برخوردار میشود.
امام مهدی(عج)، ادامه دهنده سنت
و سیره پیامبر(ص)
سخن از چگونگی و کیفیت تحقق حکومت عدل مهدوی، بسیار گسترده و پردامنه بوده و مجالی برای طرح حتی گوشهای از آن در اینجا نیست؛ اما آنچه میتواند تا حدود زیادی ذهن طالبان حقیقت را در چگونگی این فرآیند رهنمون سازد، مقایسه بعثت حضرت رسول گرامی اسلام (صلیالله علیه و آله) و ظهور مهدی موعود (عج) است، چرا که اساساً حضرتش کاملکننده راهی است که در ابتدای امر به دست پر برکت پیامبر عظیمالشأن اسلام بنا نهاده شده و سنت وی همان سنت رسول اکرم خواهد بود، از این رو در روایتی از پیامبر خدا آمده است:« سُنَّتُهُ سُنَّتِی یُقِیمُ النَّاسَ عَلَی مِلَّتِی وَ شَرِیعَتِی وَ یَدْعُوهُمْ إِلَی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل؛ سنت او (مهدی عج) همان سنت من است و مردم را به دین و شریعت من به پا میدارد و آنان را به کتاب خدا فرا میخواند.» (4)
در نتیجه راه و روش حضرت، همان راه و روش پیامبر اسلام خواهد بود.در دوران رسالت و بعثت حضرت ختمی مرتبت، تغییرات شگرف و بزرگی در مدتی کوتاه صورت پذیرفت، تا جایی که بدون یاور و با دستی خالی، بعد از 13 سال، حکومت تشکیل داده و در کمتر از 30 سال یکی از قدرتهای بزرگ زمان خود را خلق کردند، اما تفاوت عمدهای که در اینجا وجود دارد این است که بعثت نبی اکرم نیازی به زمینهسازی و آگاهی عمومی مردم نداشت و خداوند ایشان را بدون هیچ گونه یار و یاوری مبعوث کرد؛ اما در ظهور حضرت مهدی وجود یاران و همچنین پذیرش عمومی مردم، یکی از ارکان ظهور به حساب آمده است؛ زیرا اقدامات و اصلاحات ایشان، نیازمند درک بالا و شعور مترقى از سوى مردم است.
نتیجه:
از آنچه بیان شد این گونه نتیجه میشود که اولاً ظهور حضرت و تشکیل حکومت عدل جهانی، به صورت یک باره و خلقالساعه و یک شبه نبوده و حرکتی است که بتدریج اما به مدد خدا و با شتاب زیاد صورت میگیرد.
دوم اینکه، برای حل شدن استبعاد امکان تغییر، نگاه به سیره رسول گرامی اسلام و موفقیتهای چشمگیر مسلمانان صدر اسلام در مدتی کوتاه، کافی است، چه اینکه در لسان روایات نیز، سیره امام زمان (عج)، همان سیره رسول اکرم (ص) معرفی شده
است.
پینوشتها:
1. انبیاء، آیه 105. 2. این تشبیه هم از رسول اکرم (ص) (شیخ صدوق، کمالالدین، تحقیق، تصحیح و تعلیق: علیاکبرغفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۵ ق، ج ۱، ص ۲۵۳، ح ۳) و هم از امام صادق(ع) (همان، ج ۱، ص 207، ح 22) و هم از امام زمان (عج) (طوسی، محمد بن حسن، الغیبه، قم، مؤسسه المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۱ ق، ص ۲۹۲) نقل شده است. 3.بحرانى،هاشم ، البرهان ، تهران، بنیاد بعثت، چ 1، 1416 ق، ج 3، ص 403. 4. شیخ صدوق، کمالالدین، ج 2، ص 411.
عبدالله محمدی پارسا