قتلعام 5 میلیون و 630 هزار الجزایری به دست فرانسه طی یک قرن
سرویس خارجی-
اظهارات اخیر رئیسجمهور الجزایر درباره شمار قربانیان دوران استعمار فرانسه بار دیگر پرونده پرتنش حافظه تاریخی میان پاریس و الجزیره را به صدر اخبار بازگرداند؛ او به 5 میلیون و ۶۳۰ هزار نفر قربانیِ استعمار اشاره کرده است.
در سالهای اخیر، روابط میان فرانسه و الجزایر وارد یکی از پرتنشترین دورههای خود از زمان استقلال الجزایر شده است، بحرانی که تنها به اختلافات تاریخی محدود نمانده و ابعاد سیاسی، امنیتی، مهاجرتی و دیپلماتیک نیز به خود گرفته است. نقطه آغاز دور جدید این تنشها را بسیاری از ناظران به سال ۲۰۲۱ نسبت میدهند، زمانی که اظهارات امانوئل ماکرون درباره شکلگیری ملت الجزایر پیش از استعمار فرانسه و همچنین طرح این ادعا که نظام سیاسی الجزایر از «حافظه تاریخی» برای مشروعیتبخشی داخلی استفاده میکند، با واکنش تند الجزیره روبهرو شد. در پی این اظهارات، دولت الجزایر سفیر خود را از پاریس فراخواند و حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای نظامی فرانسه که در عملیات منطقه ساحل مشارکت داشتند، بست، اقدامی که نشان داد اختلافات حافظه تاریخی همچنان بهطور مستقیم بر همکاریهای دو کشور اثرگذار است. هرچند ماکرون در سال ۲۰۲۲ با سفر به الجزایر تلاش کرد فصل تازهای در روابط بگشاید و کمیسیون مشترکی از مورخان برای بررسی پروندههای تاریخی تشکیل شد، اما این ابتکار نیز نتوانست شکاف عمیق موجود بر سر گذشته استعماری را برطرف کند.
از سال ۲۰۲۳ و بهویژه در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، دامنه اختلافات دو کشور از موضوع حافظه تاریخی فراتر رفت و به پروندههای ژئوپلیتیکی و کنسولی نیز کشیده شد. حمایت فرانسه از طرح خودمختاری صحرای غربی تحت حاکمیت مراکش که با موضع سنتی الجزایر در حمایت از حق تعیین سرنوشت مردم این منطقه در تضاد است، به یکی از مهمترین عوامل تشدید بحران تبدیل شد. در ادامه، دو کشور بر سر اخراج و پذیرش اتباع، محدودیتهای صدور ویزا، بازداشت و محاکمه برخی شهروندان و فعالان الجزایری در فرانسه، احضار متقابل سفرا و کاهش سطح همکاریهای امنیتی و اطلاعاتی نیز وارد منازعه شدند. همزمان، بحث درباره مسئولیت فرانسه در قبال جنایتهای دوران استعمار، پرونده مفقودشدگان، آرشیوهای تاریخی، آزمایشهای هستهای فرانسه در صحرای الجزایر و استرداد اموال و آثار تاریخی، همچنان در کانون اختلافات باقی ماند و باعث شد روابط دو کشور، با وجود وابستگیهای اقتصادی و انسانی گسترده، در یکی از سردترین مقاطع خود طی دهههای اخیر قرار گیرد.
پرونده استعماری که باز شد
اظهارات اخیر عبدالمجید تبون، رئیسجمهور الجزایر، درباره شمار قربانیان دوران استعمار فرانسه بار دیگر پرونده پرتنش حافظه تاریخی میان پاریس و الجزیره را به صدر اخبار بازگرداند، پروندهای که با گذشت بیش از شش دهه از استقلال الجزایر، همچنان یکی از اصلیترین موانع در مسیر عادیسازی کامل روابط دو کشور محسوب میشود. تبون در پیامی به مناسبت سالگرد استقلال الجزایر اعلام کرد که مردم این کشور در طول ۱۳۲ سال استعمار فرانسه، بهای سنگینی پرداختند و شمار قربانیان این دوره به ۵ میلیون و ۶۳۰ هزار نفر رسیده است. رئیسجمهور الجزایر با اشاره به «سیاست زمین سوخته»، کشتارهای جمعی و سرکوب گسترده، استعمار فرانسه را یکی از تاریکترین دورههای تاریخ معاصر الجزایر توصیف کرد. الجزایر که در سال ۱۸۳۰ به اشغال فرانسه درآمد و تا سال ۱۹۶۲ تحت سلطه پاریس قرار داشت، استقلال خود را پس از یک جنگ هفتساله خونین میان جبهه آزادیبخش ملی الجزایر و نیروهای فرانسوی به دست آورد. جنگ استقلال الجزایر که از سال ۱۹۵۴ آغاز شد، یکی از مهمترین بحرانهای استعماری قرن بیستم بود و پایان آن نهتنها به استقلال الجزایر، بلکه به تغییر رویکرد فرانسه نسبت به امپراتوری استعماری خود منجر شد.