نارضایتی مردم از آزادسازی نرخ نان
در حالی که آزادپز شدن نانواییهای سنگک و بربری قرار بود تنها در بخشی از تهران و با مجوز کارگروه آرد و نان اجرا شود، بررسیها از گسترش این روند در مناطق دیگر پایتخت حکایت دارد و مردم نیز از شرایط به وجود آمده ناراضی هستند.
حدود دو ماه از مصوبه کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران درخصوص آزادپز شدن نانواییهای سنگک و بربری در مناطق یک، دو و سه تهران میگذرد؛ بهانه این اقدام، بالا بودن هزینههای اجاره و اداره واحدهای نانوایی در این مناطق اعلام شد و دولت هم طبق معمول به جای اجرا کردن راهکارهای غیرقیمتی، برای افزایش قیمت دست به کار شد و تصمیم گرفت که این دو نوع نان تنها در این مناطق به صورت آزادپزی به فروش برسند.
علاوهبر این تغییر سیاستی، به گفته فلسفی، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، «شورای آرد و نان استان تهران هفته گذشته با ابلاغ مصوبه افزایش قیمت، قیمت برخی انواع نان سنتی را تا حدود ۷۰درصد افزایش داد و پیش از تهران نیز ۲۷ استان دیگر افزایش قیمت را اعمال کرده بودند.» بهانه این تصمیم نیز کاهش تخلفات واحدهای نانوایی و مسائل صنفی این واحدها در پی افزایش هزینههای تولید اعلام شد. با این حال اکنون قیمتها در سراسر تهران افزایش یافته و مردم را تحت فشار معیشتی قرار داده است.
به گزارش ایسنا، با اینکه رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف تاکید کرده بود که «آزادپز شدن نانواییها بهمعنای آن نیست که هر واحد صنفی بتواند بهصورت خودسرانه از نرخهای یارانهای خارج شود و این موضوع تنها با تصویب کارگروه آرد و نان مستقر در استانداری امکانپذیر است»، اما مشاهدات میدانی نشان میدهد دامنه آزادپزی به همین مناطق محدود نمانده و بسیاری از مناطق دیگر شهر و نانواییهایی که نامی از آنها در فهرست رسمی آزادپزها دیده نمیشود، عملا از چرخه توزیع آرد دولتی خارج شدهاند. یکی از نشانههای این تغییر، حذف دستگاههای «نانینو» از برخی نانواییهاست؛ دستگاههایی که نشاندهنده استفاده از آرد یارانهای و عرضه نان با نرخ مصوب بودند و حالا حذف این دستگاهها برای بسیاری از شهروندان به معنای آزاد شدن قیمت نان است. در حال حاضر قیمت نان ساده سنگک و بربری در برخی نانواییهای آزادپز بین ۳۵ تا ۵۰ هزار تومان متغیر است؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارها، بهویژه خانوادههای پرجمعیت، قابل توجه محسوب میشود. این در حالی است که نانهای کنجدی، سبزیجاتدار و سایر مدلهای اصطلاحا ویژه یا فانتزی با قیمتهایی تا ۷۵ هزار تومان نیز به فروش میرسند.
درد نان
با این حال، مسئله فقط افزایش قیمت نیست. یکی از گلایههای پرتکرار مردم، شیوه فروش نان در برخی نانواییهاست. به گفته شهروندان، در بسیاری از این واحدها تعداد نان ساده محدود است و پس از مدت کوتاهی اعلام میشود «چانه نان ساده تمام شده» و مشتری ناچار است نان کنجدی یا سایر مدلهای بسیار گرانتر را خریداری کند. این موضوع پرسشی جدی ایجاد میکند؛ اگر اختلاف قیمت صرفا به دلیل افزودن کنجد یا برخی افزودنیهای دیگر است و این افزایش باید متناسب با هزینه مواد اولیه باشد، چرا برخی نانواییها اصرار دارند سهم بیشتری از فروش خود را به نانهای گرانتر اختصاص دهند؟ آیا این روند به معنای حرکت تدریجی بازار نان از کالای اساسی به سمت محصولی با حاشیه سود بالاتر است؟
مشاهدات میدانی حاکی از نارضایتی گسترده مردم نسبت به این وضعیت است. یکی از شهروندان میگوید: «نان چیزی نیست که بشود از سفره حذفش کرد. همیشه سر سفره هست. وقتی قیمت برنج اینقدر بالا رفته، حداقل انتظار داریم نان قابل خرید باشد.»
شهروند دیگری به کاهش اندک ضریب حقوق بازنشستگان در برابر میزان افزایش قیمت کالاهای اساسی اشاره میکند و میگوید: «هر سال افزایش اندکی در حقوق بازنشستگان اعمال میشود، اما همزمان قیمت بیشتر کالاهای اساسی از جمله نان افزایش چشمگیری پیدا میکند. به همین دلیل برای ما همین رقمهای اندک هم چشمگیر به نظر میرسد.»
نانوایان هم ناراضیاند
نانوایان هم گلایههایی دارند، یکی از کارگران در حین پخت نان میگوید: «مردم میپرسند چرا قیمت نان افزایش یافته اما از هزینههای واقعی نانوایی اطلاع ندارد. در حالی که قیمت نان هنوز از بسیاری از کالاها و خدمات در سالهای اخیر افزایش قیمت کمتری داشته است. شرایط سخت پخت نان، اجاره بها، هزینههای حملونقل و تولید همگی در حال تغییر و افزایش هستند، چطور این نرخ باید ثابت بماند؟ یعنی باید از دستمزد و مخارج خود چشمپوشی کرده و از جیب بپردازیم تا هزینهای مازاد بر مردم تحمل نشود؟ این مشکل باید از جای دیگری حل شود که هم چالش هزینههای نانوایان رفع شود و هم فشاری بر دوش مردم وارد نباشد. شرایط فعلی نه به نفع مردم است و نه فعالان این صنف.»
مشتری دیگری در صف خرید نان با انتقاد از کیفیت برخی نانهای گرانقیمت اظهار میکند: «مشکل فقط گرانی نیست؛ نانی میخریم که بعضی وقتها وسطش خمیری است و رویش سوخته. هم قیمت بالا رفته، هم کیفیت آن چیزی نیست که باید باشد. اگر قرار است نرخ نان افزایش یابد، کیفیت پخت و نحوه ارائه خدمات نیز باید تغییر کند، مسئولان نباید منتظر بمانند تا مردم تخلف را گزارش کنند بلکه بازرسیها باید مستمر و میدانی باشد.»
محمدجواد کرمی، رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، درباره تاثیر افزایش قیمت بر کیفیت نان گفت: «موضوع کیفیت مسئلهای مهم است و هر نانوایی باید برای ارتقای کیفیت محصول خود تلاش کند. این روند در بسیاری از واحدهای نانوایی در حال انجام است و باید تقویت شود.»
علاوهبر این، در روزهای گذشته بازرسان فرمانداری تهران و اتاق اصناف، ضمن بازدید از برخی واحدهای نانوایی از تخلف در قیمتها و کم فروشی آنها خبر دادند و تاکید کردند که آرد واحدهای متخلف قطع و پروانه کسب آنها باطل خواهد شد.
گفتنی است، نان آخرین سنگر غذایی مردم است و دولت باید نسبت به قیمت آن حساس باشد، اما به نظر میرسد دولت همانند خطایی که در حذف ارز ترجیحی مرتکب شد را تکرار میکند. در حالی که آزادسازی نرخ ارز به افسار پاره کردن قیمت کالاها انجامید و کالابرگ هم نتوانست شکاف گرانی و جیب مردم را پر کند، حالا دولت برنامه دارد نان را هم مانند سایر کالاها به دست بازار بسپارد.
بر اساس این گزارش، کار روی تغییر نظام پرداخت یارانه نان در دولت و مجلس آغاز شده و طرحهای جایگزین در حال بررسی هستند. در این رابطه، وزیر جهاد کشاورزی میگوید: «ما گندم را به قیمت ۴۸۵۰۰ تومان از کشاورزان میخریم و قیمت حدود ۱۰۰۰ تومان در اختیار نانوایان سنتی قرار میدهیم تا نان یارانهدار وارد سفره مردم شود. اما کالابرگ دقیقترین شکلی است که میتواند این یارانه را به دست مردم برساند، بنابراین، ما در دولت معتقدیم، نزدیکترین راه برای اینکه این یارانه تا ریال آخر به دست مردم برسد در انتها و در حساب مردم واریز شود. به همین دلیل موضوع در دست بررسی است هنوز به قطعیت نرسیده ولی بعد از کارهای کارشناسی و در صورت تایید شدن، روی روشها بحث خواهد شد.»
در شرایطی که فشار هزینههای معیشتی بر خانوارها افزایش یافته، تغییر تدریجی الگوی عرضه نان و گسترش آزادپزی میتواند دسترسی اقشار کمدرآمد به یکی از مهمترین اقلام غذایی را دشوارتر کند. نان برای بسیاری از مردم تنها یک کالا نیست؛ بخشی جدانشدنی از سفره روزانه است و هر تغییر در قیمت یا کیفیت آن، مستقیماً در زندگی روزمره خانوارها نمود پیدا میکند. این نیاز بهصورت پررنگی قابل مشاهده است که در این زمینه تصمیمات بهتر و فوری گرفته شود که در شرایط تورمی شدید و اقتصاد نابسامان فعلی، فشار از معیشت مردم برداشته شود.