مروری بر اسناد مبارزاتی حجتالاسلام جواد حافظی
حجتالاسلام جواد حافظی از روحانیون مبارز مشهد دار فانی را وداع گفت. در میان اسناد و خاطرات انقلاب کمتر نام و نشانی از این روحانی فقید به چشم میخورد. با نگاهی به برخی اسناد مبارزاتی وی این نوشته به زندگی سیاسی مرحوم حافظی میپردازد.
حجتالاسلام جواد حافظی از روحانیون مبارز مشهد دارفانی را وداع گفت. رهبر انقلاب اسلامی نیز در پیامی درگذشت این عالم سخنور و مبارز را تسلیت گفتند.
در متن پیام حضرت آیتالله خامنهای آمده است:
«بسم الله الرّحمن الرّحیم
با تأسف و تأثر خبر درگذشت عالم سخنورِ مبارز مرحوم حجتالاسلام آقای حاج شیخ جواد حافظی رحمةالله علیه را دریافت کردم. منبرهای روشنگر ایشان در دوران طاغوت و تحمل زندان و محرومیت در شمار مجاهدتهای پیوسته این روحانی فداکار در سالیان پیدرپی است. از خداوند متعال پاداش شایسته و رحمت و مغفرت برای ایشان مسألت میکنم و به بازماندگان محترم تسلیت میگویم.
سیّدعلی خامنهای ۲۵ بهمن ۱۴۰۴».
در میان اسناد و خاطرات انقلاب کمتر نام و نشانی از این روحانی فقید به چشم میخورد. با نگاهی به برخی اسناد مبارزاتی وی این نوشته به زندگی سیاسی مرحوم حافظی میپردازد.
در ادامه به مجموعهای از اسنادی که حاکی از مبارزات حجتالاسلام جواد حافظی اشاره میشود و تصویر اسناد عیناً کار خواهد شد.
شیخ جواد حافظی فرزند احمد در سال ۱۳۲۰ در مشهد متولد شد. او در دوران تحصیلات حوزوی خود ضمن ارتباط با محورهای مبارزات سیاسی خراسان همچون آیات خامنهای، واعظ طبسی و حجتالاسلام هاشمینژاد به همراه روحانیونی، چون سید رضا کامیاب، صادقی کاشمری، هاشمی گنابادی، عاملی و محمدباقر فرزانه در زمره طلبههای مبارز مشهد و طرفدار امام خمینی جای داشتند.
بنابه گزارشهای ساواک جواد حافظی «در منابر و بین طلاب حوزه علمیه به نفع خمینی تبلیغ و طلاب را تحریک مینماید و نیز نشریه خمینی را در مسجد جامع گوهرشاد و بعضی از مدارس علمیه توزیع نموده است».
از این رو ریاست ساواک خراسان تاکید میکند «ضمن مراقبت و کنترل مشارالیه، در صورت تأیید نسبت به دستگیری و تحویل وی به این سازمان اقدام نمایند.
پس از دستگیری و تحویل شیخ جواد حافظی به ساواک خراسان، شهربانی این استان طی نامه شماره ۴- ۸- ۵۷- ۱۰ /۵ /۴۹ به آن ساواک مینویسد: «سرانجام کار نامبرده بالا را خواستار، خواهشمند است دستور فرمایند مراتب را اعلام دارند که به اداره مذکور منعکس گردد.» ساواک خراسان نیز در پاسخ به درخواست شهربانی، اعلام میکند: «در بازجویی مقدماتی که از نامبرده بالا بهعمل آمد، منکر اقدام علیه مصالح کشور و تبلیغ برله خمینی بوده و اضافه مینماید هدف از سخنرانی در منابر و انتقاد از افرادی که مجالس روضهخوانی تشکیل میدهند و تظاهر به مسلمانی مینمایند، اشخاصی بوده است که پایبند دین نیستند و به دروغ به این کار تظاهر مینمایند؛ لذا با اخذ تعهد آزاد گردید».
اما ساواک میدانست «نامبرده بالا یکی از طلاب ناراحت و افراطی و از طرفداران خمینی در مشهد میباشد که در سال ۴۹ به اتهام تهیه و توزیع اعلامیههای مضره و کتب و نوشتجات مربوط به خمینی دستگیر و سرانجام به دو ماه حبس قابل خرید از قرار روزی ۳۰ ریال محکوم گردیده است.
مشارالیه در موقعیتهای مناسب اکثراً سخنان خلافی در مجالس ایراد نموده که به او تذکرات لازم داده شده است. مشارالیه چندی قبل نیز به تهران مسافرت و در مسجد جلیلی ضمن سخنرانی، تقاضای آزادی دو نفر از روحانیون از جمله طالقانی را نموده و خمینی را مرجع تقلید شیعیان خوانده و برای بقای خمینی دعا نموده است».
در تابستان ۱۳۴۹ جزوهای به نام «درسهایی از مرجع معظم جامعه شیعه پیرامون مسئله ولایت فقیه» میان طلاب توزیع شد که به احتمال زیاد توسط طلبههایی که از قم آمده بودند، به مشهد رسیده بود. این جزوه ۴۲ صفحهای به دست ساواک افتاد. اکنون غیر از اوجگیری نام امام خمینی، نظرات فقهی او برای تأسیس حکومت اسلامی هم در اختیار مردم قرار گرفته بود. دستگاه امنیتی در تحقیقات خود به این نتیجه رسید که جزوه ولایت فقیه توسط شیخ عبدالحسین حائری از قم به مشهد آورده شده و از طریق طلبههایی، چون شیخ جواد حافظی اقدام به تکثیر و توزیع آن شده است.
حافظی از همفکران آقای خامنهای در مشهد به شمار میرفت و معتقد بود: سید علی خامنهای از مردان مبارز و جاننثار خمینی است. [و میدانست] نوارهای جالب و حائز کمال اهمیت از خمینی را دارد که در منزلش نگهداری میشود و در مواقع لزوم از آنها استفاده و بهرهبرداری مینماید.
اما رابطه مبارزاتی حافظی و آیتالله خامنهای در اسناد دیگری نیز به چشم میخورد. گزارش ساواک در تاریخ
۱۶ دی ۱۳۴۹ با «موضوع: سیدعلی خامنهای و جواد حافظی» مینویسد: «اخیراً یکی از افسران لشگر ۷۷ که محل خدمتش در بازداشتگاه لشگر است، در بنگاه معاملات آریا اظهار مینماید: من افسر کشیک زندان بودم، خامنهای که در بازداشت لشگر است یک کاری کرده است که خیلی برایش گران تمام میشود. خامنهای مطلبی را با سوزن سنجاقی روی کاغذ مینویسد (با سوزن کاغذ را سوراخ سوراخ میکند) و با سوراخهایی که در کاغذ بهوجود آورده است، منظور خود را نوشته است و کاغذ را از لای پنجره به طرف محلی که شیخ جواد حافظی بازداشت است میاندازد، ولی کاغذ به دست حافظی نرسیده و به دست مأمورین بازداشتگاه میافتد و، چون چند نفر از جریان مطلع شدهاند مجبورم کاغذ را ضمیمه پروندهاش کنم».
از دیگر اقدامات شیخ جواد حافظی در راستای مبارزه، سفرهای تبلیغی بود. آبان ۱۳۵۲ شیخ جواد حافظی با دلالت آقایان خامنهای و طبسی برای ملاقات آقای منتظری به طبس رفت و احتمالاً در برگشت پیام آقای منتظری خطاب به انور سادات را با خود آورد و تکثیر کرد.
این پیام به مناسبت جنگهای اعراب و اسرائیل، و در حمایت از دولت و ملت مصر و در نبرد با اسرائیل و تبریک پیروزیهای ارتش مصر نوشته شده بود.
علاوه بر این انتقاد حافظی از رژیم پهلوی در منابر و مجامع مذهبی مورد توجه دستگاههای امنیتی قرار داشت. در سند
۳۱ شهریور ۱۳۵۳ آمده است: «قبل از ظهر روز ۲۲/۶/۱۳۵۳ به مناسبت درگذشت شاهرودی مجلس ختمی از طرف سید علی خامنهای در مسجد کرامت برگزار گردید.
افراد شناختهشده عبارت بودند از شیخ عباس طبسی. محامی. صادقی استادیار دانشکده الهیات مشهد. ثقفی. در این مجلس شیخ جواد حافظی به منبر رفت و مطالبی درخصوص وظایف روحانیون اظهار داشت و ثقفی و خامنهای درخصوص مرجعیت خمینی صحبت و خامنهای میگفت رسالهای از سید ابوالقاسم خوئی چاپ شده که حاشیه نه نفر از مراجع تقلید از جمله خمینی در آن هست، بنابراین فتوای خمینی هم در این رساله موجود میباشد و در دسترس عموم است و مشکل کمبود رساله خمینی بدین وسیله مرتفع شده و مردم میتوانند از آن استفاده نمایند. خامنهای هنگامی که میخواست مسجد را ترک نماید به طور آهسته به صادقی استادیار دانشکده گفت فرصت مناسبی است برای توجه دادن دانشجویان را به آقا (ظاهراً منظورش از آقا، خمینی است). صادقی پاسخ داد در فرصتهای مناسب به وظیفه خود آشنا هستم. ضمناً بعد از ظهر روز ۲۲/۶/ به همین مناسبت مجلس ختمی از طرف محامی در مسجد حاج فرهاد واقع در چهارباغ برگزار شد که در آن هاشمینژاد. طبسی. خامنهای. جلالی خمینی از تهران شرکت داشتند. در این مجلس شیخ جواد حافظی به منبر رفت و راجع به طبقات روحانی و وظایف روحانیون مطالبی عنوان و سپس از فداکاریهای علمای گذشته صحبت نمود و گفت یک نفر از آنها بر شهری وارد شد و آن شهر را به صورت یک شهر اسلامی درآورد، اما ما و روحانیون ما در مملکت اسلامی چه کردهایم.
مملکت اسلامی ما را به صورت مملکت کفر درآوردهاند، همه ساکت نشستهاند، در ترویج فحشاء و منکرات تمام امکانات به کار افتاده است ولی کسی دم نمیزند.
توضیح یکشنبه ـ شیخ جواد حافظی از وعاظ مخالف و ناراحت بوده، وی با محامی و خامنهای ارتباط دارد و در آن اداره کل دارای سابقه است. ضمناً در زمینه شناسائی ثقفی اقدام لازم به عمل آمده به محض حصول نتیجه مراتب اعلام خواهد شد. آرزو».
همچنین گزارش ۲۹ مرداد ۱۳۵۴ ساواک نشان میدهد که اقدامات حافظی، به پرویز ثابتی مدیرکل اداره سوم نیز رسیده است.
«درباره: جواد حافظی فرزند احمد
خواهشمند است دستور فرمایید برای آخرین بار نامبرده بالا احضار و ضمن دادن تذکر شدید، به وی تفهیم نمایند تاکنون مکرراً در بالای منبر مطالب خلاف و تحریکآمیز عنوان نموده که در مورد وی اغماض شده است. لکن باتوجه به اینکه سمپاشیهای مشارالیه موجبات گمراهی عناصر مذهبی سادهلوح را فراهم خواهد کرد، اگر منبعد از این به منظور بالا بردن پرستیژ و وجهه خود موضوعات مذهبی را قلب نموده و مطالب غیراصولی و ناصواب و مخالف مصالح کشور بر روی منابر ایراد نماید، دستگیر و تحت تعقیب قرار خواهد گرفت. بعلاوه کماکان از اعمال و رفتار مشارالیه مراقبت به عمل آورده و نتایج حاصله را به این اداره کل اعلام نمایند. مدیرکل اداره سوم ـ ثابتی».
فعالیتهای مبارزاتی جواد حافظی موجب شد تا در سال ۱۳۵۶ نام او در میان فهرست اسامی ممنوعالخروج از کشور قرار
گیرد.
مبارزات حافظی در کنار روحانیون سرشناس مشهد موجب شد تا نام او بار دیگر در آذر ماه ۱۳۵۷ در کنار سایر روحانیون جهت دستگیری درج شود.
۷ آذر ۱۳۵۷ تلگرافات وارده
به: ۳۱۲ از: مشهد شماره ۲۱۰۴۵/ ه ۱ با همبستگی و فعالیتی که واعظ طبسی و هاشمینژاد با سایر روحانیون و طبقه دانشگاهی و آیات عظام و کسبه دارند چنانچه دو نفر مزبور دستگیر کردند بهطور قطع دستجات زیادی در مشهد اجتماع و اعتصاباتی رخ خواهد داد که مقامات مجبور میشوند مانند دکتر روحانی و رضوانی را آزاد و به خواستههای مخالفین تن در دهند به نظر این سازمان چنانچه منظور دستگیری روحانیون مخالف است گروه ۱۲ نفری افراد مشروحه زیر و تعدادی از دانشگاهیان و چند نفر از بازاریان با هم باید دستگیر
گردند.
دستور فرمایید در این مورد نظر اعلام ضمنا لشگر ۷۷ خراسان باستناد امریه نیروی زمینی صورت اسامی آیات و روحانیون و وعاظی که در اغتشاشات اخیر محرک شناخته شده و از این سازمان خواستار و لیست ۲۸ نفر از افرادیکه طی لیست پیوست شماره پیروی ارسال گردیده در اختیار لشگر قرار داده شد.
۱ - سیدعبدالکریم هاشمی نژاد.
۲ - عباس واعظ طبسی.
۳ - شیخ علی مراد خانی ارنگهای.
۴ - حسین آزاد صفائی.
۵ - حسین عمادی.
۶ - سیدحسین موسوی جهان آبادی.
۷ - مجتبی شمس.
۸ - سیدرضا کامیاب.
۹ - فریدون صالحی معروف به ژولیده کارمند دادگستری.
۱۰ - سیدعباس موسوی قوچانی.
۱۱ - جواد حافظی.
۱۲ - سیدکاظم اخوان مرعشی.
شیخان دایره عملیات ـ بعد از وصول نسخه یکم طبق اوامر جهت بررسی اقدام نمائید.
منبع: مرکز اسناد انقلاب اسلامی