تقـریظهای رهبـر انقلاب الگـویی الـهامبخش برای همه ما
آرش فهیم
یکی از آیینهای جذاب و نوآورانه در فضای فرهنگ و ادبیات امروز ما، برگزار مراسم رونمایی از تقریظهای رهبر انقلاب بر برخی کتابهای منتشر شده است. این نوع فعالیت فرهنگی، نوعی سرمشق دادن به مردم و بهویژه نخبگان و اهل فرهنگ و قلم برای جریانسازی و ترویج «مطالعه مفید» است. یعنی سنت نگارش تقریظ بر کتابها میتواند برای همه مردم الهامبخش و الگوساز باشد. آحاد مردم میتوانند بعد از مطالعه کتابها، چند خطی را در معرفی آنها بنگارند و این فرهنگ زیبا و مؤثر، در سطح جامعه رواج یابد و به یک سنت حسنه فرهنگی تبدیل شود. پس همه ما تقریظ خودمان را بنویسیم.
یعنی هر یک از ما -مردم یا خواص- کتاب خوب و باکیفیت، که حرفی برای گفتن دارد را بخوانیم و نظر و برداشت خودمان از آن کتاب را با دیگران به اشتراک بگذاریم. چه بهتر که همه ما تقریظ خاص خودمان را بنویسیم و در فضای مجازی منتشر کنیم و یا برای دیگران بفرستیم. تصور کنید که اگر این کار همهگیر شود، چه اتفاق زیبا و شگرفی در فرهنگ و ادبیات کشورمان رخ خواهد داد؟
باید یادآوری کرد که مطابق بیانات رهبر انقلاب، مطالعه امری خنثی نیست، بلکه به دو دسته مفید و مضر قابل تقسیم است. مقام معظم رهبری 29 تیر 1390 در جریان دیدار مسئولان کتابخانهها و کتابداران با ایشان فرموده بودند: «لزوماً هر کتابی مفید نیست و هر کتابی غیر مضر نیست. بعضی کتابها مضر است...»
به طور طبیعی برخورد با مطالعه کتابهای مضر و زمینهسازی توسعه مطالعه مفید، نیازمند طرحهای فرهنگی و راهگشا و ایجابی است. یکی از روشهای فرهنگی برای مقابله با مطالعه کتاب مضر و تبلیغ مطالعه مفید، انتشار تقریظ بر کتابهای ناب، خاصه کتابهایی است که بهرغم محتوای غنی، مظلوم و مغفول واقع میشوند یا به نیازهای روز جامعه پاسخ میدهند.
تقریظهای آیتالله العظمی خامنهای، به عنوان یکی از برجستهترین ابزارهای ترویج فرهنگ مطالعه در ایران، نقشی حیاتی در گسترش آگاهی و تربیت نسلهای جدید ایفا میکنند. این تقریظها نه تنها به معرفی کتابهای مهم و تاثیرگذار میپردازند، بلکه مفاهیم انسانی و اسلامی را نیز تقویت میکنند و به نسلهای مختلف این امکان را میدهند تا از آموزههای تاریخی و فرهنگی بهرهبرداری کنند. از آنجایی که کتابها به عنوان گنجینههای اندیشه و دانش عمل میکنند، تقریظهای ایشان بهعنوان یک مرجع فرهنگی و اندیشهای تأثیر بسزایی در جامعه دارند.
یکی از ویژگیهای اصلی تقریظهای حضرت آیتالله خامنهای، توانایی ایشان در پیوند دادن تاریخ با حال و آینده است. ایشان در تقریظهای خود، همواره به اهمیت بازخوانی تاریخ انقلاب اسلامی، دفاع مقدس و فداکاریهای شهدا تأکید دارند و این تاریخ را زنده نگه میدارند. علاوه بر این، از این طریق نسلهای جدید را به یادگیری از این آموزهها و آشنایی با شخصیتهای برجسته این دوران ترغیب میکنند. یکی از ویژگیهای منحصر بهفرد این تقریظها این است که نه تنها به معرفی کتابها و محتوای آنها میپردازند، بلکه بهنوعی ارزشها و آرمانهای انقلاب اسلامی و جبهه مقاومت را تقویت کرده و نسل جدید را با این مفاهیم آشنا میسازند.
به طور مثال، در یکی از آخرین تقریظهای رونمایی شده، که بر کتاب «آخرین فرصت» نوشته شده است، امام خامنهای به شخصیت شهید علی کسایی و شباهتهای روحیه ایشان با مجاهدان مقاومت در منطقه اشاره کردهاند.
ایشان در این تقریظ، به خصوصیتهای فردی شهید کسایی، همچون استحکام اعتقادی، توجه به قرآن و نهجالبلاغه، و زهد نسبت به دنیا پرداختهاند و این ویژگیها را مشابه با روحیه مجاهدان مقاومت در لبنان، فلسطین و یمن دانستهاند. این نوع تقریظها به وضوح نشان میدهند که رهبر انقلاب با تحلیل دقیق و عمیق کتابها، نه تنها به تاریخنگاری میپردازند بلکه به معرفی الگوهای عملی از شخصیتهای برجسته تاریخ انقلاب اسلامی میپردازند که میتوانند برای نسلهای جدید منبع الهام و انگیزه باشند.
رهبر انقلاب با تأکید بر محتوای ارزشمند کتابها و تأثیر آنها بر شکلگیری هویت فرهنگی جامعه، زمینهای فراهم میآورند تا مردم به ویژه جوانان به مطالعه بیشتر علاقهمند شوند. از آنجا که ایشان خود به عنوان یک شخصیت برجسته فرهنگی و فکری شناخته میشوند، نظراتشان بر کتابها به شدت مورد توجه قرار میگیرد و موجب افزایش تقاضا برای مطالعه این آثار میشود.
این تقریظها بهعنوان یک نماد از توجه و حمایت رهبر انقلاب از حوزه فرهنگ و اندیشه، در ایجاد بستری برای تقویت فرهنگ مطالعه و توجه به کتاب بهشدت مؤثرند. از آنجا که رهبر انقلاب با دقت و وسواس خاصی به ارزیابی و معرفی کتابها پرداختهاند، این آثار به عنوان منابع معتبر و قابل اعتماد در جامعه شناخته میشوند. ایشان با این اقدامات خود، همگان را به مطالعه و یادگیری از کتابهای مهم و تأثیرگذار ترغیب کردهاند و در این راستا، فعالیتهای ایشان در زمینه ترویج فرهنگ کتابخوانی، نقشی بیبدیل در توسعه فرهنگی و اجتماعی جامعه ایفا میکند.
عشق و انس رهبر انقلاب با کتاب، یک الگوی فرهنگی برای همه مردم است، به خصوص آنهائی است ادعای ولایتمداری و انقلابی بودن را دارند. شاید در هیچ کشوری، یک رهبر سیاسی یا حاکم را نتوان یافت که همچون رهبر جمهوری اسلامی ایران برای فرهنگ و هنر و بهویژه کتاب اهمیت قائل شود؛ علاوهبر نگارش تقریظ بر کتابهای مختلف، میتوان به موارد دیگری چون بازدیدهای چند ساعته از نمایشگاه کتاب تهران،اشاره به کتابهای مختلف در سخنرانیها و بیانات درباره اهمیت ارتقای فرهنگ مطالعه، از طرف رهبری اشاره کرد. بنابراین، میتوان گفت که یکی از شاخصهای فرهنگ ولایی، مطالعه و کتابخوانی است. یک ولایتمدار، پایبند اصولی است که از سوی مرجع و الگوی وی مطرح میشود؛ بخشی از این اصول سیاسی و اعتقادی هستند و بخشی نیز در حوزه رفتارهای فردی تعریف میشوند، البته که هر دو حیطه، با هم، معنی و جلوه پیدا میکنند.
بر این اساس، هر فرد انقلابی و مکتبی، باید مطالعه و سرگرم شدن با کتاب را به عنوان فعالیتی ولایی به شمار آورد. تشویق به کتابخوانی و اهدای کتاب به یکدیگر نیز نوعی امر به معروف محسوب میشود. همه ادارهها، نهادها و مراکز مدعی انقلابی و ولایی بودن نیز باید گسترش فرهنگ مطالعه را یکی از وظایف خود بدانند و در این زمینه برنامهریزی کنند.