آمریکا به مفاد کاهش تحریم‌ها در توافقنامه ژنو پایبند نبوده است

شهر وین سه‌شنبه این هفته (27 آبان ماه) میزبان دهمین دور مذاکرات جامع هسته‌ای بین ایران و گروه 1+5 است. پس از پایان مذاکرات هسته‌ای در مسقط، رسانه‌ها و کانون‌های تحلیلی و منابع نزدیک به مذاکره کنندگان در این نکته متفق‌القول بودند که این بار نیز مسئله تحریم‌ها، یکی از مهم‌ترین ابعادی بوده است که موجب عدم اتمام مذاکرات و به نتیجه رسیدن آن در قالب یک توافق پایدار شده است. در این زمینه، آمریکا با تلاش برای محدود کردن انتفاع ایران از چنین توافقی، دریچه «لغو تحریم ها» را به شدت محدود کرده به طوری که نهایتاً چیزی جز «تعلیق تحریم ها» از آن قابل دستیابی نباشد.
عدم لغو تحریم‌ها و شکست مذاکرات
«گرت پورتر» روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر آمریکایی در مقاله‌ای مبسوط در نشریه آمریکایی «تروث‌آوت» به رابطه میان عمل کردن مقامات ایرانی به مفاد توافق ژنو و عدم پایبندی دولت اوباما به مفاد مبنی بر کاهش تحریم‌های ایران پرداخته و می‌گوید که این کار آمریکایی‌ها می‌تواند روند کل مذاکرات را به شکست بکشاند.
پورتر در ابتدای این یادداشت آورده است: «در حالی که مذاکره کنندگان به روزهای نهایی باقی مانده تا ضرب الاجل 24 نوامبر (سوم آذر) نزدیک می‌شوند، دیگر ظرفیت غنی‌سازی مشکل اصلی نیست، بلکه این موضع آمریکایی‌ها در قبال لغو تحریم‌های ایران است که به مانع اصلی بدل شده است. اگر آمریکا تجدید نظر اساسی در موضع خود نکند، مذاکرات بدون تردید، شکست می‌خورد.»
پورتر در این رابطه به گمانه‌زنی‌هایی که در رسانه‌ها در رابطه با حل احتمالی اختلاف بر سر میزان ذخایر اورانیوم ایران منتشر شده، اشاره کرده و مدعی شده است که در حال حاضر مذاکراتی جدی بر سر طرح انتقال اورانیوم مطرح است.
روزنامه نیویورک تایمز چندی قبل در گزارشی که از سوی ایران گمانه زنی رسانه‌ای و نادرست اعلام شد، نوشت که طرفین توافق کرده‌اند که بخشی از ذخیره اورانیوم غنی شده با غلظت پایین ایران را به روسیه منتقل و در آنجا به میله سوختی تبدیل کنند. کاری که ذخیره اورانیوم در ایران را کاهش داده و ضمنا فاصله فرضی با بمب را کاهش می‌دهد.
تلاش آمریکا برای کاهش قدرت سانتریفیوژها
با این حال آمریکایی‌ها باز هم در پی کاهش قدرت سانتریفیوژهای ایرانی هستند. «لس‌آنجلس تایمز» هم در این خصوص نوشته که آمریکایی‌ها در مذاکرات 4 نوامبر به ماندن حداکثر 6 هزار سانتریفیوژ در ایران راضی شده‌اند. آمریکایی‌ها پیش از آن اعدادی مانند 4000 و یا حتی 1500 سانتریفیوژ را به عنوان سقف قابل قبول واشنگتن، اعلام کرده بودند.
با این حال، بعید به نظر می‌رسد که طرفین نتوانند بین عدد 6000 تا 9400 به رقمی مرضی‌الطرفین برسند.
به نوشته پورتر، در حقیقت این موضع آمریکایی‌ها در قبال نحوه لغو تحریم هاست که به مانع توافق بدل شده و «مسئله‌ای سیاسی» به وجود آورده است.
آمریکایی‌ها قبول دارند که باید در قالب کاهش تحریم‌ها، ایرانیان را به امضای توافق‌نامه هسته‌ای تشویق کنند. آنها به دولتمردان ایران اطلاع داده‌اند که به محض امضای توافق جامع، تحریم‌های مربوط به کشورهای آسیایی و اروپایی که به کاهش فروش نفت خام ایران انجامیده، برداشته خواهد شد.
علاوه بر این، ایالات متحده برخی از تحریم‌های یکجانبه علیه تهران را نیز «تعلیق» خواهد کرد، ولی باز هم برخی از تحریم‌های یکجانبه کماکان به قوت خود باقی‌ مانده و تحریم‌های شورای امنیت هم که حداقل تا چندین سال بر پا خواهند بود. همین امر اعتراض شدید هیئت ایرانی را در مذاکرات برانگیخته است.
عباس عراقچی معاون وزیر خارجه ایران در این خصوص گفته است: «جمهوری اسلامی ایران برجا ماندن حتی یک تحریم را پس از توافق جامع هسته‌ای، قبول نمی‌کند.»
به نوشته پورتر تهران تحریم‌ها را که بخشی از آنها حتی به پیش از آغاز مسئله هسته‌ای بازمی‌گردد به عنوان یک چالش ارزیابی می‌کند و در حقیقت بخشی از انگیزه ایران برای آغاز غنی‌سازی نیز رسیدن به اهرم فشاری جهت لغو همین تحریم‌ها بوده است.
لابی رژیم صهیونیستی
اما باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا که از سوی اسرائیل و اکثریت کنگره که آنها هم حامی اسرائیل هستند، تحت فشار است علناً گفته که تنها با تعلیق برخی از تحریم‌ها موافقت خواهد کرد و از میان برداشته شدن همیشگی تحریم‌ها خبری نیست و این تعلیق هم تنها به تحریم‌های مربوط با برنامه هسته‌ای مربوط می‌شود. بر این اساس، برداشته شدن کامل تحریم‌ها تنها در آخرین گام از توافق امکان‌پذیر خواهد بود و نه در اولین روزهای پس از توافق.
بر اساس قوانین ایالات متحده، تنها کاری که رئیس جمهور بدون اخذ تأییدیه کنگره در خصوص تحریم‌ها می‌تواند انجام دهد، استفاده از اختیارات خود در حوزه امنیت ملی و تعلیق 120 روزه تحریم‌هاست.
تحریم‌های شورای امنیت که بین سال‌های 2006 تا 2010 علیه ایرانیان وضع شد، یکی دیگر از موضوعات حساسیت‌برانگیز در این عرصه است. این تحریم‌ها هرگونه تجارت مرتبط با برنامه هسته‌ای را بین بازرگانان ایرانی و دیگر تجار دنیا ممنوع می‌کند؛ انجام معامله با بانک‌های ایرانی مرتبط با برنامه هسته‌ای را غیرقانونی می‌داند و اموال صنایع و شرکت‌های مهم ایران را ضبط کرده است. کاخ سفید اعلام کرده است که لغو تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل و همچنین دریافت مجوز کنگره برای لغو کامل تحریم‌های یکجانبه را تا پایان توافق به تأخیر می‌اندازد. اوباما این موضع را اینطور توجیه می‌کند که با این کار اهرمی شکل می‌گیرد تا ایرانی‌ها ملزم به اجرای کامل توافق شوند. اما در سوی دیگر، ایرانی‌ها که به حق نسبت به همکاری کنگره برای لغو تحریم‌ها با دیده تردید می‌نگرند، این موضع را قبول ندارند.
ابعاد نظامی و کارشکنی آژانس
پورتر در ادامه مسئله ادعای ابعاد احتمالی نظامی و تلاش غرب برای استفاده از آن به عنوان اهرمی جهت فشار به ایران اشاره کرده و نوشته است که با وجود آنکه «یوکیا آمانو» مدیر کل آژانس به ایران اعلام کرده بود در صورت دریافت مستنداتی که این ادعا را رد کند، پرونده مواردی چون چاشنی‌های انفجاری را مختومه اعلام می‌کند، نوشته است که آژانس با وجود دریافت مدارکی که نشان می‌دهد ایران از این چاشنی‌ها در صنعت نفت و گاز بهره برده، همچنان این مسئله را باز نگه داشته است.
وی با بیان اینکه حل مسئله ابعاد احتمالی نظامی بیش از آنکه مسئله‌ای فنی باشد، نیازمند تصمیم سیاسی است، نوشته است که به نظر می‌رسد این مسئله «یک بهانه دیگر از سوی ایالات متحده برای خودداری از لغو تحریم‌ها باشد.»
این روزنامه نگار تحقیقی که پیش از این با انتشار کتاب «بحران ساختگی» و پس از آن یادداشت‌های متعدد ساختگی بودن اسناد آژانس را ثابت کرده، در پایان نوشته است: «تنها یک بازنگری کامل بر کل راهبرد مذاکره در مورد این مسئله است که می‌تواند قبل از آنکه فرصت از دست برود، از شکست تقریبا قطعی مذاکرات جلوگیری کند.»
رایزنی اتحادیه اروپا با کنگره آمریکا
پایگاه خبری المانیتور نیز به نقل از منابعی در کنگره آمریکا و اتحادیه اروپا گزارش داده است که کشورهای اروپایی عضو گروه موسوم به 1+5 در تلاش هستند تا موافقت کنگره با توافق هسته‌ای احتمالی با ایران را جلب کنند.
به ادعای المانیتور، در هفته‌های اخیر افرادی از سفارت فرانسه، انگلیس و آلمان مذاکراتی صریح در رابطه با اینکه توافق خوب باید چه مشخصه‌هایی داشته باشد، با نمایندگان کنگره داشته‌اند. البته به نظر نمی‌رسد این اقدام، رفتاری هماهنگ بین این سه کشور باشد یا هماهنگی با دولت آمریکا صورت گرفته باشد. بنا بر این گزارش، به نظر می‌رسد کشورهای اروپایی با دولت «باراک اوباما» در زمینه مضر بودن تحریم‌های بیشتر هم عقیده‌اند. با این حال مذاکرات اخیر بیشتر حول این بوده است که در صورت تمدید مجدد مهلت مذاکرات، باید چه اقداماتی صورت گیرد.
بر اساس توافق موقتی که سال گذشته در شهر ژنو سوئیس میان ایران و اعضای دائم شورای امنیت به علاوه آلمان به دست آمد، طرفین برای رسیدن به توافق جامع تا روز سوم آذر زمان دارند. با پابرجا بودن اختلافات، گمانه‌زنی‌ها در مورد احتمال تمدید مذاکرات قوت گرفته است.
یکی از دستیاران کنگره با بیان اینکه «مجموعه‌ای از پیام‌ها» از سوی کشورهای اروپایی به کنگره ارسال شده، می‌گوید: «وضعیت آنطور که کاخ سفید می‌خواهد وانمود کند، سیاه و سفید نیست.»
به نوشته المانیتور، اغلب ارتباطات هفته‌های اخیر، میان افرادی از سفارت‌ها با سنای آمریکا بوده است. جمهوری‌خواهان اخیر موفق شدند با پیروزی در انتخابات میان‌دوره‌ای، سنا را نیز به کنترل خود درآورند. همچنین تلاش‌هایی برای برقراری ارتباط میان سفرا و مجلس نمایندگان نیز در جریان است.
این پایگاه همچنین به نقل از منابع خود گزارش داده است که اگر کنگره باعث شکست مذاکرات شود، احتمال دارد اتحادیه اروپا به صورت یکجانبه تصمیم به از سرگیری روابط با ایران بگیرد. گزارشی که اخیرا از سوی شورای ملی ایرانی-آمریکایی منتشر شد نشان می‌دهد اتحادیه اروپا بیش از آمریکا از تحریم ایران متضرر شده است. در عین حال برخی دیگر از منابع می‌گویند بعید است اروپا برای ارتقای روابط تجاری با ایران، روابط خود با آمریکا را در معرض تهدید قرار دهد. در عین حال، ممکن است برخی از کشورهای اروپایی حتی با نظرات کنگره در مورد مذاکرات همراستا باشند.
 تضمین آمریکا به رژیم صهیونیستی
اندیشکده بهبود کیفیت سیاست‌های خاورمیانه‌ای واشنگتن نیز در گزارشی به قلم دیوید ماکووسکی نوشت: هم واشنگتن و هم تل‌آویو باید تا قبل از ۲۴ نوامبر در مورد مذاکرات ایران، اختلاف نظرات مفهومی و لفظی‌شان را حل کنند شاید لازم باشد آمریکا به اسرائیل تضمین دهد که کدام موضوعات اصلی را نمی‌توان در متن توافق هسته‌ای با خود ایران مورد توجه قرار داد.
«کامل الرفاعی» عضو فراکسیون وفاداری به مقاومت پارلمان لبنان در گفت‌وگو با روزنامه «الجمهوریه» لبنان، درباره مذاکرات هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران با گروه 1+5 اظهار داشت: معتقدم که توافق هسته‌ای به تعویق خواهد افتاد و مدت مذاکرات نیز تمدید ‌می‌شود. این امر بدین معنی است که آمریکا چاره‌ای جز بیان مواضع (خصمانه) و فشار آوردن بر ایران تا دستیابی به توافق مورد رضایت عربستان، فرانسه و اسرائیل ندارد.
 تمدید مذاکرات
به گزارش خبرگزاری‌ها، ریابکوف،معاون وزیر خارجه روسیه می‌گوید که گروه 1+5 پیشنهادات برای حل و فصل موضوع هسته‌ای ایران را افزایش داده‌اند.وی افزود: شانس رسیدن به توافق جامع در مذاکرات وین(18-24 نوامبر) بسیار بالا است. علیرغم خوش‌بینی مذاکره‌کننده ارشد مسکو در مذاکرات هسته‌ای، «الکساندر لوکاشوویچ» سخنگوی وزارت خارجه این کشور می‌گوید زمان بیشتری فراتر از ۲۴ نوامبر برای دستیابی به توافق لازم است.
«دنیس راس» مشاور سابق رئیس‌جمهور آمریکا در امور ایران نیز در نشست «سال پیش‌رو: 2015» به میزبانی شبکه «بلومبرگ» در واشنگتن گفت: احتمالا شاهد تمدید خواهیم بود. فکر می‌کنم پتانسیل گشایش در مذاکرات تا روز 24 نوامبر وجود دارد، اما زمان باقی‌مانده آن‌قدر نیست که بتوان این پتانسیل را به کار بست و آن را به یک توافق با جزئیات کامل تبدیل کرد. بعید به نظر می‌رسد که مذاکرات هسته‌ای تا ضرب‌الاجل 24 نوامبر (سوم آذر) به نتیجه برسد و طرفین احتمالا بار دیگر مجبور به تمدید مهلت مذاکرات می‌شوند.
وی افزود: «بنابراین، حتی اگر شما به گشایشی هم دست یابید، همچنان نیاز به تمدید توافقنامه کنونی خواهد بود و حتی اگر چنین گشایشی هم رخ ندهد، باز شما از هر دو طرف خواهید شنید که «ما به اندازه‌ای پیشرفت کرده‌ایم که بتوان ادامه مذاکرات را توجیه کرد».