زعفران قاینات، تشنه آب (گزارش از دور و نزدیک)
محمدرضا فرخی
قاینات با 4 هزار و 422 هکتار سطح زیرکشت زعفران و اشتغال 12 هزار خانوار بهرهبردار با پشتوانه و تجربه سالهای طولانی زعفرانکاری، با کیفیتترین و مرغوبترین زعفران دنیا را تولید و از رتبه و شهرت جهانی برخوردار است.
زعفرانکاران قاینات پیوسته تلاششان در تولید و عرضه زعفران با رنگ و بو و عطر ویژه و حفظ شهرت جهانی آن است.
به رغم نقش مؤثری که زعفران در اقتصاد، فرهنگ و اشتغال قاینات دارد، کمتوجهی و خشکسالیهای پیاپی جایگاه زعفران را تنزل داده و کمر زعفرانکاران را شکسته است به نحوی که 40 تن تولید زعفران خشک سالهای گذشته به 14 تن در سال جاری کاهش یافته است.
کاهش شدید تولید که بیشتر تحت تأثیر کشاورزی سنتی، کمآبی قنوات و چاههای کشاورزی اتفاق افتاده است، امید و معیشت شهروندان قاینی و روستائیان را به شدت تحت تأثیر قرار داده و سبب شده زعفرانکاران، بسیاری از مزارع را رها و از توسعه و آبادانی دوباره اراضی خودداری کنند.
مدیرجهاد کشاورزی قاینات ضمن تأیید مشکلات فراروی زعفرانکاران، خشکشدن 30 درصد قنوات و افت 40 درصدی منابع آب زیرزمینی را مهمترین مشکل زعفرانکاران میداند و میگوید: باید به سمت استفاده از شیوههای نوین آبیاری و بهرهبرداری حداکثری از امکانات موجود حرکت کنیم. سجادی میافزاید: استفاده از شیوههای نوین آبیاری حدود 15 سال است که برپایی جشنواره های ملی و منطقهای، درباره آن صحبت میشود اما برنامهریزی و اقدام عملی برای اجرای آن دیده نمیشود.
وی توسعه کمی و کیفی زعفران، برگزاری دورههای آموزشی، ایجاد مزارع الگویی، بازدیدهای آموزشی ترویجی، تغذیه با کودهای آلی، کمک به خرید محصول و حمایت از صنایع وابسته را از برنامههای جهاد کشاورزی قاینات برای افزایش تولید زعفران اعلام میکند که با آنچه نیاز واقعی زعفران یعنی تشنگی مزارع و کمبود آب است، فاصله زیادی دارد.
مرتضوی از زعفرانکاران قاینات با اشاره به افت محصول زعفران میگوید: در گذشته از هر هکتار 3 تا 4 کیلوگرم زعفران خشک برداشت میشد که به علت کمبود بارندگی و سیراب نشدن زمین، این رقم هماکنون به یک چهارم کاهش پیدا کرده است.
میرزایی یکی دیگر از زعفرانکاران قاینی هم میگوید: به علت خشکسالیهای چند ساله اخیر و کمبود باران و افت منابع آبی، بیشتر زعفرانکاران اقدام به کندن پیاز زعفران کرده یا مجبور هستند با تانکر مزارع خود را آبیاری کنند.
مدیر جهاد کشاورزی قاینات هم با تایید این مطلب میگوید: حدود 500 هکتار مزارع قاینات نیازمند آبیاری با تانکر است که برای آبرسانی به هر هکتار آن 3 میلیون تومان اعتبار مورد نیاز است در حالی که از سال 91 ردیف اعتباری آبرسانی به مزارع بسته شده است.
سیدفخرالدین حسینی رئیس شورای اسلامی شهر قاین که با خوشبینی بیشتری به آینده زعفران قاینات مینگرد در خصوص کشت پیاز زعفران قاینات در سایر استانها و کشور افغانستان که البته در سایه کمتوجهی مدیریتی انجام میشود، معتقد است ما میتوانیم با توسعه بهداشتی و فراوری مناسب زعفران، جایگاه خود را حفظ کنیم.
البته رئیس شورای شهر قاین نیز در ادامه برای تشنگی مزارع و فرصت اندکی که زعفرانکاران برای آبیاری مزارع در اختیار دارند میگوید: در توسعه کشاورزی مکانیزه و شیوههای آبیاری جدید برنامه مدونی نداشتهایم و موفقیتی نبوده است.
وی اظهار امیدواری میکند در سالهای آتی و باتلاش زعفرانکاران و مدیریت شهرستان شاهد روشنشدن مجدد فانوسهای زعفران باشیم.
حسین خلوصی زعفرانکار و از فرهنگیان روستای تیغدر قاینات، میگوید: آبدهی دو قنات 300 ساله روستا از 16 اینچ آب به 2 اینچ رسیده است و زعفرانکاری و کشاورزی قریب 1500 خانوار کشاورز و دامدار روستا به یک دهم سالهای کشاورزی کاهش یافته است.
وی احیای مجدد کشاورزی و تولید زعفران مرغوب تیغدر را سخت ولیشدنی میداند و از مسئولان میخواهد به داد روستائیان برسند و تکنولوژی و شیوههای نوین آبیاری را بدون فوت وقت با هدف ایجاد اشتغال و افزایش تولید ملی بصورت ارزانقیمت در اختیار کشاورزان و زعفرانکاران قرار دهند.
از آنجائیکه مهمترین شغل شهروندان و روستائیان قاینی کشاورزی است و زعفران از لحاظ اقتصادی و ایجاد اشتغال رتبه اول را در بین محصولات کشاورزی برای قاینات دارد و همچنین محصولی ملی و ارزآور برای اقتصاد کشور محسوب میشود، ضروری است کارشناسان، مدیران و برنامهریزان کشاورزی و مؤسسات تحقیقاتی به پا خیزند و کمر شکسته زعفرانکاران و برند رو به نابودی زعفران قاینات را نجات دهند.