شیوههای ترویج مطالعه در بین اقشار مختلف جامعه(بخش پایانی)
ضرب آهنگ مطالعه با همراهی خانواده(گزارش روز)
من برای پسرم کتاب زیاد خریدم،عضو کتابخانه هم هست وبا آنکه اگر بخواهد خیلی خوب مینویسد ولی علاقهای به خواندن نشان نمیدهد.لطفا مرا راهنمایی کنید.
گالیا توانگر
- میخواهم از یک تجربه شخصی در این مورد بنویسم: روزهایِ در انتظار کنکور دانشگاه دوران سختی است و گذر از این روزها دغدغه همه خانواده ها.
در خانه ما برای تعدیل این فضای پراسترس؛ ساعاتی که پسرم خودش را برای امتحان آماده میکرد من هم وقت بیشتری برای مطالعه میگذاشتم و در کنار او کتاب میخواندم. هرگاه که او از درس خواندن خسته میشد و در وقت استراحت ؛ نکات خواندنی و جالب کتاب را برایش میخواندم و کمی هم درباره آن باهم حرف میزدیم و دوباره هرکدام مشغول کار خودمان میشدیم.
این کار در سال کنکور همه روزه ادامه داشت و این روزها به خاطرات خوش زندگی ما پیوست
کتابهای خوبی خواندم؛نکات خواندنی و جالب کتاب را با پسرم در میان گذاشتم و او هم در این خواندن با من سهیم شد.رابطه مادر و فرزندیِ ما عمیقتر شد و سرانجام پسرم با روحیهای خوب و بالا امتحانش را داد و به این ترتیب ما روزهایی سخت و پراضطراب را به روزهایی شیرین و به یادماندنی بدل کردیم.
آنچه در بالا خواندید نظرات برخی از والدین در باب کتابخوانی به همراه فرزندانشان است. دوران کودکی دهه شصتیها از این خاطرات بسیار دارد. هرکدام از ما خاطرات خوش خواندن چند کتاب به همراه والدینمان را به یاد داریم. حتی وقتی خیلی کوچکتر بودیم با نوای خوش قصه خوانی مادر یا پدر به خواب میرفتیم. چیزی که الان کمتر اتفاق میافتد.بهانه والدین نیز این است که وقت خواندن کتاب برای فرزندمان را نداریم اما هر کتاب یا سی دی که بخواهد برایش خریداری کرده و در دسترس او قرار میدهیم. واقعیت این است که اگر والدین تمام کتابهای دنیا را هم برای فرزندشان بخرند شاید چندان بر روی میزان اشتیاق وی برای مطالعه تاثیری نداشته باشد تا این اندازه که والدین به همراه کودکشان قصه خوانی داشته باشند.
کیف و کیسههای کاردستی برای کتاب
یکی از پروژههای روز دنیا در تشویق کودکان و نوجوانان به کتابخوانی و نیز همراهی والدینشان به خواندن کتاب با آنها این است که برای چندین کتاب یک بسته تزیین شده خیالانگیز تدارک میبینند و به بچهها میگویند قرار نیست تا همیشه این بستهها دستتان باشد. بچهها حس کنجکاویشان تحریک میشود که مثلا در بسته کتاب دوستم چه کتابی هست؟ کتاب خودش را سریع خوانده و به سراغ تبادل بسته اش با دیگری میرود.حتی در برخی روزهای هفته از پدر بزرگها و مادر بزرگهای بازنشسته بچهها دعوت به عمل میآورند که به مهد یا مدرسه آمده و برای بچهها برخی کتابها را قصه خوانی کنند.این طرح شوقی در دل بچهها برای علاقهمندی به خواندن بیشتر ایجاد میکند.
ابوذر قربانی یک پدر بزرگ بازنشسته در حالی که روی نیمکت پارک در کنار زمین بچههای پارک به همراه نوه اش نشسته و عکسهای کتابی مصور را به نوه شش ساله اش نشان داده و برایش توضیحاتی درباره عکسها میدهد،می گوید:«دختر و دامادم هردو کارمندند. صبح از خانه بیرون میزنند. این بچه نزد من و خانمم امانت میماند. ما میدانیم که بچههای این دوره و زمانه خیلی باهوشند و زود همه چیز را درک میکنند. از این رو دوست داریم از همین سن کم نوهمان با کتاب و مطالعه اُنس بگیرد. برایش کتابهای مصور میخریم و قصهها را برای او میخوانیم.»
وی ادامه میدهد:«خانمم با خرده پارچههای دور ریختنی کیسههای زیبایی برای کتابها میدوزد. کتابها را به همراه یک کادو کوچک دیگر در کیسه میگذاریم. نوهمان به این قبیل کیسهها خیلی علاقهمند شده است.»
عادت به مطالعه ارثی نیست،اکتسابی است
کارشناسان علم کتابداری بر این باورند که سه عامل تعلیم و تربیت،محیط و جذابیت بیشترین سهم را در رشد مطالعه فرد دارد.
احمد رستمی یک کارشناس کتابداری و فرهنگی برایمان توضیح میدهد:«به هر جهت رغبت به مطالعه امری ارثی نبوده و کاملا اکتسابی است لذا میتوان میزان این اشتیاق را با یک سری تمهیدات و تدابیر بهویژه از سنین کودکی و نوجوانی ارتقا داد.در شیوههای آموزشی بهویژه تحقیقات کلاسی باید جایگاه ویژهای برای مطالعه مد نظر قرار بگیرد. متاسفانه در شرایط فعلی سیستم آموزشیمان اگر تحقیقی نیز مطرح گردد بهطور سرسری با تکیه بر کپیبرداریهای معمول اینترنتی توسط اطرافیان دانشآموزان انجام میشود که هیچ تاثیری در ارتقا سهم مطالعه قشر دانش آموز ندارد. آیا بهتر نیست با موضوعی قابل تامل و محکم دانش آموز را به این واداشت که برود چند تا کتاب بخواند، مطلب یاد بگیرد و بنویسد؟ بهطور حتم اینگونه است. این خود ضمن یادگیری مطلبی، دانش آموز را به خواندن کتابهای غیراز کتاب درسی عادت میدهد. آن وقت است که او شیرینی خواندن کتاب را درک میکند و محال است که آن را از برنامه زندگی اش کنار بگذارد. جدا از این، خواندن آثار داستانی خوب در کلاس ادبیات و تشویق معلمان راهکار مفید دیگری است.»
این فرهنگی کتابدار ادامه میدهد:«یکی دیگر از عواملی که برای مطالعه دانشآموزان و انگیزه آنها به خواندن آفت است نبود و یا محدود بودن کتابخانه کلاسی است.واقعیت این است که با چند عنوان کتاب قدیمی و خاک خورده نمیتوان برای نسل فعلی ایجاد انگیزه مطالعاتی داشت و لازمه کار این است که کتابخانه کلاسی به روز شده با عناوین جذاب و متعدد تدارک دید.پس از نقش سیستم تعلیم و تربیت محیط در ایجاد انگیزه مطالعاتی بیشترین نقش را دارد.محیط بر روی همه گروههای سنی در امر افزایش سرانه مطالعه نقش دارد.از همین روست که سقراط میگوید:” جامعه وقتی فرزانگی و سعادت مییابد که مطالعه، کار روزانه اش باشد.”محیط برای تاثیر گذاری بیشتر باید صاحب امکانات باشد. در حال حاضرتوسعه کتابخانهها در دل مکانهای فرهنگی گامهای در خور تقدیری هستند که باید به کمک همه اقشار جامعه بهویژه خیرین تداوم یابد.»
همراه فرزندتان با هم مطالعه کنید
نسرین آقابیگی یک کارشناس کتابداری برای ایجاد عادت به مطالعه در دانشآموزان پیشنهادات خوبی دارد.وی در پاسخ به مادری که سوال میکند:«چطور میتوانم دختر ۱۱ ساله ام را به خواندن علاقه مند کنم؟ حتی اگرکتابهایش را خودش انتخاب کند، به نظرش خستهکننده میآیند.» میگوید:« حق دارید از کمبود اشتیاق دخترتان به خواندن نگران باشید. به گفته کارشناسان، کودکانی که بیشتراهل مطالعه هستند کارایی بالاتری در مدرسه دارند. میتوانید این راهکارها را آزمایش کنید و برای فرزندتان کتاب بخوانید یا هنگام خواندن همراهیاش کنید. با این که ١١ سال سن دارد هنوز هم خوب است که برایش بلند کتاب بخوانید. میتوانید کتابهایی را که خواندن آنها برای خودش آسان نیست، بلند خوانی کنید یا درباره کتابهایی که با هم میخوانید، به گفت و گو بپردازید. به یک باشگاه کتاب بپیوندید یا خودتان آن را راه اندازی کنید. همچنین میتوانید با آموزشگر دخترتان برای انتخاب کتاب همکاری کنید. به این شکل که همه دانشآموزان کلاس همراه والدینشان آن رابخوانند. میتوانید کتابهای تعیین شده را همراه دخترتان بخوانید. بحث و گفت وگو درباره کتابهای خوانده شده، به شما کمک میکند بفهمید که دخترتان تا چه اندازه مفاهیم کتاب را درک کرده است. از طرحهای جالبی که خستهکننده نیستند هم استفاده کنید. میتوانید درباره امکان تبدیل داستان کتاب به فیلم با او حرف بزنید. این کار را با بیان پرسشهایی انجام دهید مانند: "فکر میکنی کدام هنرپیشه میتواند نقش شخصیت اصلی داستان را بازی کند؟»، « از نظر تو کدام بخشهای داستان باید در فیلم به تصویر کشیده شوند؟ یا اگر نویسنده بودی در داستان چه تغییراتی میدادی؟»
این کارشناس اهل فن ادامه میدهد:«به یاد داشته باشید که خواندن شامل همه متنهای خواندنی میشود و روزنامهها، نشریهها و حتی کتابهای آشپزی را هم میتوانید با هم بخوانید.همچنین میتوانید این مشکل را با آموزگار مدرسه دخترتان در میان بگذارید. مطمئن شوید که این مسئله مربوط به نداشتن انگیزه است و مشکل در توانایی خواندن او نیست. اگر دخترتان احساس پیشرفت در مهارت خواندن نداشته باشد، به خواندن ادامه نمیدهد.»
توصیههایی برای تقویت انگیزه مطالعه در بین اعضای خانواده
سه توصیه قابل تامل دیگر آقا بیگی کتابدار که میتواند نقش پر رنگی در تقویت انگیزه کتابخوانی بین اعضای خانواده موثر باشند از این قرار است:«همه چیز بخوانید. کودکان را وارد فعالیتهایی کنید که خواندن بخشی از آن است. کارهایی مانند آشپزی، با خواندن دستورهای آشپزی و برچسبها، یا خواندن نقشهها، نشانهها و راهنماها هنگامی که به مسافرت میروید و پیگیری اخبار روزانه با خواندن نشریهها و روزنامه ها. برنامهای برای خواندن روزانه در خانه ترتیب دهید. زمانی که همه اعضای خانواده بتوانند به خواندن بپردازند. چنین برنامهای به شما کمک میکند تا هم به خواندن روزانه خود برسید، هم سرمشقی برای دیگران باشید و هم کودکتان درکنار شما به مطالعات درسی اش برسد.خواندههای خود را ثبت کنید، به فرزندتان کمک کنید تا فهرستی از کتابهایی که خوانده است تهیه کند. این کار میتواند با نوشتن عنوان کتاب، نام نویسنده و نگارش متن کوتاهی درباره ی کتاب انجام شود.»
بچهها از والدینشان الگو میگیرند
مینا نوروزی فر یک بازیگر تلویزیون معتقد است که جامعه کتابخوان با والدین کتابخوان به وجود میآید. وی میگوید:« برای اینکه یک جامعه کتابخوان داشته باشیم در ابتدا باید پدر و مادرهایی کتابخوان داشته باشیم تا بتوانند این فرهنگ را به فرزندان خود نیز منتقل کنند.»
مینا نوروزی فر در پاسخ به این پرسش که فکر میکنید علت دور شدن ما از فرهنگ مطالعه کتاب چیست؟می گوید:« به گمان من ما فقط ادعا میکنیم که کتابخوان هستیم اما در عمل اینگونه نیست. برای اینکه جامعهای کتابخوان داشته باشیم اول باید پدرها و مادرهایی کتابخوان داشته باشیم که بتوانند این فرهنگ را به فرزندانشان انتقال بدهند اما میبینیم که اکثریت جامعه این فرصت را ندارند که کتاب بخوانند حالا چه برسد بخواهند کتاب خواندن را به فرزندانشان نیز آموزش بدهند.»
وی میافزاید:«به نظرم مدارس و بهطور کلی آموزش و پرورش نقش مهمی در تشویق کودکان و نوجوانان به سمت کتابخوانی دارد. در زمان کودکی معلمها برای ما فعالیتهای فوق برنامه میگذاشتند و میگفتند که هرکس چکیدهای از یک کتاب خاص را برای ما بیاورد، یک جایزه خوب به او میدهیم. همین مسئله باعث میشد ما به کتاب خواندن علاقه پیدا کنیم اما در حال حاضر این اتفاق خیلی کم در مدارس پیش میآید.»
این بازیگر در پاسخ به این پرسش که چه مقدار از وقت خود را به مطالعه کتاب اختصاص میدهید؟ میگوید:«من هرزمانی که فکر میکنم از هیاهوی زمانه دور هستم کتاب میخوانم و سعی میکنم به جای رفتن به اینترنت و دیدن تلویزیون کتاب بخوانم چون برای من لذت بیشتری به همراه دارد.»
نوروزی فر با بیان این مطلب که «اطلاع رسانی در حوزه کتاب ضعیف است» درباره نحوه اطلاع از تازههای نشر میگوید:« در این زمینه توصیه دوستان هم مؤثر است اما من شخصا به کتابفروشیها میروم و کتاب مورد نظرم را تهیه میکنم. رمان و کتابهای روانشناسی را خیلی دوست دارم،ضمن اینکه کتابهای تاریخی را هم همیشه به توصیه یکی از معلمهایم که میگفت انسان باید از تاریخ کشور خود مطلع باشد میخوانم.همچنین کتابهای حوزه تخصص خودم یعنی بازیگری و هنر را هم در برنامه خود برای مطالعه دارم.»