فلسفه بلایا و گرفتاریها
* منشا این همه سختی و گرفتاری که در دنیا هست چیست؟
- فلسفه و حکمت بلایا و گرفتاریها و سختی کشیدنها، در قرآن کریم و روایات اهل بیت(ع) مفصل وارد شده که اجمال آن چنین است:
با یک نگرش کلی میتوان سختیها و بلاها را به دو نوع تقسیم کرد یک دسته از سختیها منشأ آنها کردارهای ناپسند خود انسان است. دنیا سرای عمل و عکسالعمل است، یعنی انسان هر کاری را که انجام بدهد، ممکن است نتیجه آن را در دنیا ببیند و گرفتار یک سری بلاها و مصیبتها شود.
قرآن کریم بهصراحت میفرماید: فساد در خشکی و دریا بهخاطر کارهایی که مردم انجام دادهاند آشکار شده است؛ خدا میخواهد نتیجه بعضی از اعمالشان را به آنان بچشاند، شاید (بهسوی حق) بازگردند!(1)
گروه دیگر از گرفتاریها عامل پیدایش آنها اعمال زشت انسانها نیست، بلکه از باب امتحان الهی است.
خداوند همانگونه که با نعمتها، خوشیها، سلامتیها و... انسان را میآزماید، با گرفتاریها، سختی کشیدنها، فقر و... نیز او را مورد آزمون خود قرار میدهد، تا اگر پیروزمندانه از امتحان بیرون آمد، به او مدال افتخار و ارتقای درجه عطا کند ولی اگر موفق نبود، صف خوبان از بدان جدا میشود و هر کس به نتیجه اعمال خود میرسد.
با نگاهی به زندگی شخصیتهای بزرگ در مییابیم که آنها چگونه در متن بلاها و گرفتاریها و سختیها رشد کردهاند. خداوند از یتیم عبدالله، محمد(ص)، پیامبر مهر و رحمت میسازد و از یتیم سید مصطفی، ابراهیم زمان خمینی تحویل جامعه میدهد و دهها نمونة دیگر که در تاریخ اسمهایشان میدرخشد.
هر که در این بزم مقربتر است جام بلا بیشترش میدهند
گرفتاریها کورهای است که طلای خالص را از مخلوط جدا میسازد. مسلمان باید فرمایش بلند خدای سخن و امیر انسانیت، علی(ع) را سرلوحۀ زندگی خود قرار دهد که میفرماید:
«آگاه باشید! درختان بیابانی چوبشان سختتر و درختان کناره جویبار پوستشان نازکتر است. درختان بیابانی که با باران سیراب میشوند، آتش چوبشان شعلهورتر و پردوامتر است».(2)
پس هر کسی در زندگی سختی میبیند، اما سختیها نسبت به انسانهای گنهکار گوشمالی است که چه بسا باعث آگاهی و بیداری از خواب غفلت میشود ولی نسبت به افراد مؤمن امتحان و آزمون است. اگر از آن موفق بیرون شد، ترفیع درجه دارد و استعدادهایش شکوفا میشود.
آنچه که باعث شکست آدمی میشود روح ناامیدی است.
از مجموع آنچه گفته شد به خوبی فهمیده میشود که اصل وجود آدمی بر اساس خواست او نیست، ولی این اجبار هیچ مشکلی به وجود نمیآورد و انسان در محدودة اعمال خویش آزاد و مختار است و آن رخدادهایی را که سختی میپنداریم، سختی نیست و یا اگر سختی باشد، انسانساز است.
____________
۱. روم: 41.
2. نهجالبلاغه، ترجمه حسین انصاریان، نامه 45، بند 16.