جستاري درباره نماز عاشورا به روايت ادبيات
شعر پر شور عاشقي سر داد ...
كامران شرفشاهي
نازم به قيام وقامت والايت
هنگامه عشق، چشم چون دريايت
خاموش در آن ميانه غوغا كردي
نازم به نماز ظهر عاشورايت
نماز ظهر عاشورايي روايتي است از جنس آسمان كه هر صاحبدلي را متحير ميكند و به تحقيق، در مقام عمل بالاترين تأكيد و سفارش بر اهميت جايگاه فرضيه مقدس نماز است.
نماز ظهر عاشورا تفاوت بزرگ نهضت عاشورا به عنوان يك نهضت الهي با ساير نهضتهاست. در كربلا جنگ با معنويت و ارشاد بيگانه نيست. امام (ع) در پي خونريزي نيست و با نماز خود و خطبههاي آسمانيش دمي از دعوت به خير و نيكي باز نميايستد. حتي در رجزخوانيها هم اين حقيقت بزرگ كاملاً نمايان است. و بر پايه و اصول همين معنويت آسماني است كه در روز عاشورا شماري از لشكريان سپاه دشمن به خود آمده و با ابراز ندامت و پشيماني به جرگه ياران حضرت امام حسين(ع) پيوستند. آن هم پيوستني با علم به شهادت در راه حضرت. تأثير شگرف نماز ظهر عاشورا را در همين گلچيني آن نيز ميتوان به نظاره نشست و انديشيد كه در اين نماز چه عاملي وجود داشت كه قرار از كف عدهاي ربود و آنان را از صف دشمنان امام (ع) به صف دوستداران او كشاند؟ چه جاذبهاي در اين نماز موجب شد تا گروهي به جانبازي برخيزد و فرزند و عيال و خانمان، حال و آينده خود را در راه خدا به فراموشي سپرده و مهياي سختترين مصائب شوند؟
و نكته ديگري كه در اين باب شايان ذكر است آنكه سپاهيان يزيد كه خود را خليفه مسلمين معرفي ميكرد با حمله به امام (ع) و عدم رعايت حرمت نماز ماهيت پليد و ضد ديني خود را بر ملا كردند و خود موجبات رسوايي خود را فراهم آوردند. نماز ظهر عاشورا نماد پاكي ابر مردي است كه زندگي را عقيده و جهاد ميدانست و سرانجام مرگ شرافتمندانه در راه خدا را بر ذلت و ننگ زندگي با ستمكاران برگزيد.
تجلي نماز ظهر عاشورا
در ادبيات فارسي
در طول تاريخ حيات بشري چه بسيار وقايع بزرگي پديد آمده كه عليرغم تمامي بزرگي و عظمتشان هرگز مورد اعتنا و توجه ادبا و سخنوران قرار نگرفته و يا ورود اين وقايع به قلمرو هنر و ادبيات بسيار كوتاه و كمرنگ بوده است. اما نهضت بزرگ عاشورا واقعهاي است كه قرنها و قرنها چون نگيني درخشان بر تارك ادبيات درخشيده است و چه بسيار شاعران نكتهسنجي كه به سبب ارادت به پيشگاه مقدس حضرت امام حسين (ع) اشعار فراواني در مدح و منقبت آن حضرت سرودهاند و بر اين شور آسماني هيچ نقطه پاياني وجود نداشته است. به تحقيق ميتوان ادعا نمود كه تاكنون در خصوص هيچ واقعهاي همانند قيام كربلا تا اين اندازه اثر هنري خلق نشده است و در اين ميان نماز ظهر عاشورا نيز همواره به عنوان موضوعي شگفت و خارقالعاده مورد تحسين و تمجيد سخنسرايان چيرهدست قرار گرفته است. و شاعران در توصيف مقام ارجمند و خلوص صادقانه آن حضرت در روز عاشورا به ترسيم نماز ظهر عاشورا پرداختهاند.
نماز ظهر عاشورا داراي مضامين بديع و والايي است. مضامين شگفتي كه هر يك دنيايي است از زيباترين جلوههاي آسماني. اين نماز آميزهاي است از حماسه، دينخواهي، مظلوميت، شرف، آرمانگرايي، حقانيت اصالت، تعهد و....
از آنجا كه بيان تمامي اين آثار در اين مجال نميگنجد، لذا در اين فرصت با ارايه ابياتي گلچين شده از گلزار ادبيات پارسي بسنده ميكنيم با اين توضيح كه آنچه در پي ميآيد تنها معدودي از اشعار شاعران معاصر را در برميگيرد:
* حبيبالله خباز:
چون در نبرد كربلا عرصه گشت تنگ
با تيغ و تير و سنگ گرفتي ادامه جنگ
از خون زمين ماريه گرديد لاله رنگ
ز آيينه نماز چو بايد زدود زنگ
گفتا يك از رجال كه وقت نماز شد
بايد از اين فرضيه كنون سر فراز شد
(معراج مومن- ص 24)
* كريمي مراغهاي:
نازم به عاشقي كه در عشق باز كرد
در خاك و خون تپيدن او كشف راز كرد
تا هر بشر بداند اهميت نماز
با خون وضو گرفت و شروع نماز كرد
(معراج مومن- ص 46)
* غلامرضا سازگار (ميثم):
ناله و فرياد و سوز و شور و درد اهل رازم
من نمازم، من نمازم، من نمازم
با صلواه و با قيام و با قعود و با قنوتم
تا قيامت هر چه دارم باز مديون حسينم
(معراج مومن- ص 64)
* كاظم جيرودي:
حسين (ع) از خون پاكش تا وضو كرد
وصال روي جانان آرزو كرد
نماز از حرمت خون شهيدان
خدا داند كه كسب آبرو كرد
* جعفر رسول زاده:
تيرها بر تنم فرود آييد
تا امامم نماز بگزارد
* استاد محمود شاخرخي (جذبه):
كردند جان نثار چو عقد نماز بست
ز آزادگان عشق دو تن پيش روي او....
(نيايش سرخ- ص 9)
* ياور همداني:
نيايش را كه با صوت جلي خواند
صفاي سينه صافي دلي خواند
چه شوري ظهر عاشورا به پا كرد
نمازي كه حسين بن علي (ع) خواند
(نيايش سرخ- ص 16)
* عباس براتيپور:
اي شده كشته در راه احياء دين
سرفراز ني و تن به روي زمين
اين ندا ميرود تا به عرش علا
اشهد انك، قد اقمت الصلاه
(نيايش سرخ- ص 22)
* حبيب چايچيان (حسان):
ولي والاترين معراج عشقم
نماز ظهر عاشوراي من بود
(نيايش سرخ- ص 24)
*رضاخيري (شكيب):
سرو آزاد تويي، لاله و شمشاد تويي
تا ابد در افق عاطفه فرياد تويي
چون به احياي نماز است قيام تو حسين(ع)
من فداي عطش سرخ كلام تو حسين (ع)
(نيايش سرخ- ص 31)
* زهرا صفايي:
ترك سجاده و نماز نكرد
گرچه از جان بريده بود حسين (ع)
(نيايش سرخ- ص 37)
* صالح محمدي امين:
از كربلاي مقدس ميآيد آواي مردي
آواي نوراني او «اني احب الصلوه» است
(نيايش سرخ- ص 39)
* محمود تاري (ياسر):
در هر نفسش سوز و گداز است حسين (ع)
سرچشمه هر راز و نياز است حسين (ع)
ميخواند نماز آخرين را در خون
يعني كه فدايي نماز است حسين (ع)
(نيايش سرخ- ص 41)
* علي غفرالهي (ماهر اصفهاني)
يك جهان عشق و فداكاري و مهر و عاطفت
جلوهگر شد در نماز ظهر عاشوراي تو
(نيايش سرخ- ص 50)
* سيفالله خادمي (خادم):
آن تابش بيغروب در پهنه دشت
از معركه كرببلا بازنگشت
بگذشت ز هر چه داشت حتي سر و جان
اما ز نماز خويش هرگز نگذشت
(نيايش سرخ- ص 55)
* سيد حجتالله آزاده:
جهد كن بر نماز اول وقت
اين پيام شهيد عاشورا است
(نيايش سرخ- ص 73)
* محمود عندليب:
داني پيام شاه جگر تشنگان چه بود؟
در تنگناي حادثة كربلا، نماز
(نيايش سرخ- ص 75)
* نيلوفر صفايي:
در سايه قنوت تو راه نجات ماست
از آخرين نماز تو، دين خدا به پاست
(نيايش سرخ- ص 80)
* حسن يعقوبي:
نينوا را نواي ديگر داد
شعر پر شور عاشقي سر داد
(نيايش سرخ- ص 90)
* دكتر حسين رزمجو:
نماز ظهر عاشوراي آن پاك
كه بر شد از زمين تا اوج افلاك
(نيايش سرخ- ص 92)
* محمود ابوالقاسم جندقيان (شفيق):
خاك دشت كربلا را مهر هر سجاده كرد
پاسدار خون پاكان جهان باشد نماز
(نيايش سرخ- ص 109)
* علي وحيد دستگردي (برزگر):
اگر از كربلا ياد آري اي دوست
نمازت را سبك نشماري اي دوست
(نيايش سرخ- ص 114)
* سيد محمود مرتضوي نائيني (ناظر):
در زمين كربلا در روز عاشورا حسين (ع)
زير تيغ و تير دشمن خواند بيپروا نماز
(نيايش سرخ- ص 117)
* كامران شرفشاهي:
قامت به نماز ظهر عاشورا بست
آموخت به ما نماز را اول وقت
(نيايش سرخ- ص 83)
* اسماعيل رفاعي:
سرور و سالار دشت كربلا
با نمازي كار صد اعجاز كرد
(نيايش سرخ- ص 121)
* علي نجات سياوشي:
قامت سبز حضورش در نماز
سرخ گون هنگامهاي را كرده ساز
(نيايش سرخ- ص 141)
* و......
هر يك از اشعاري كه درباره نماز ظهر عاشورا سروده شده است گواه ديگري بر عمق زيبايي و معناي آسماني اين نماز شكوهمند است. نمازي كه تاكنون ابيات بيشماري درباره آن سروده شده و باز هم سروده خواهد شد.
حضرت اميرالمومنين امام عليبن ابيطالب(ع) نيز نسبت به نماز بسيار علاقه و تأكيد داشتند و در هنگامه نبرد نيز نماز را از ياد نميبردند.
در كتاب وسائل الشيعه (جلد 1- باب 41) از ابواب مواقيت نماز) دراينباره آمده است كه در بحبوحه جنگ صفين، آنگاه كه ابنعباس متوجه شد كه امام علي (ع) مراقب و منتظر وقت نماز است، سوال نمود كه اي اميرالمومنين(ع) مثل آنكه نگران مطلبي هستيد؟ حضرت پاسخ داد: «آري مراقب زوال شمس و داخل شدن وقت نماز ظهر ميباشم.» ابن عباس گفت: «ما در اين موقع حساس نميتوانيم دست از جنگ برداريم و مشغول نماز شويم.» اميرمومنان (ع) پاسخ فرمود: «انّماقاتلنا هم علي الصلوه.»
يعني: «ما براي نماز با آنان ميجنگيم.»
امام حسين (ع) پرورش يافته دامان چنين پدري است كه حتي در «ليله الهرير» آنجا كه توطئهها و دسيسهها او را از هر طرف در ميان گرفته است از نماز به عنوان هدف عالي خود ياد ميكند.
حسين بن علي (ع) سبط رسول (ص) خداست كه حتي در كوران مبارزه با مشركان و كفار ملعون قريش، دست از نماز نميشويد.
درسي كه امام حسين (ع) در روز عاشورا به همه پيكارگران در راه حق ميدهد، در واقع ادامه همان درسي است كه جد او و پدرش نسبت به آن اهتمام ورزيدهاند. اين درس بزرگ، درسي است كه ريشه در قرآن كريم دارد كه از جانب خدا نازل شده است.