راهکارهای تحصیل ادب الهی (3) (پرسش و پاسخ)
پرسش:
از منظر آموزههای وحیانی اسلام، برای رسیدن به ادب الهی و تحصیل کمالات خداگونه شدن چه راهکارهایی وجود دارد؟
پاسخ:
در دو بخش قبلی پاسخ به این سوال به مباحثی همچون: ادب الهی در روایات، مفهوم ادب الهی و انواع ادب الهی شامل ادب عقل، ادب نفس و ادب خیال و راهکارهای تحصیل ادب الهی پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی میگیریم.
3- تقویت پشتوانههای حفاظت از حدود الهی
پشتوانه اول: اعتقاد به اینکه خدا اعمال انسان را میبیند
انسان مومن و معتقد به خدا میداند که خدا تمام اعمال و افعال و حرکات درونی و بیرونی او را زیر نظر دارد. در آیات متعددی از قرآن به این معنا اشاره شده است. خداوند در سوره علق آیه 14 میفرماید: «الم یعلم بانالله یری» مگر نمیداند که خدا او را میبیند؟! در جای دیگری میفرماید: «وکان الله علی کل شیء رقیبا» خدا بر هر چیزی کاملا آگاه است. (احزاب- 52) اگر انسان بداند و به خوبی درک کند که خداوند همه حرکات بیرونی و درونی و تمام ابعاد وجودی او را زیرنظر دارد، میتواند از خودش مراقبت داشته باشد و به جمیع آداب الهی ملتزم شود.
پشتوانه دوم: ظلم دانستن تعدی از حدود الهی
انسان مومن و معتقد به خدا میداند که هر کس از حدود و مرزهای الهی تعدی و تجاوز نماید، یعنی حریم نگاه ندارد و مرتکب فعل حرام شود، همانا ظالم است. خدا این افراد را ظالم میداند و معیار ظلم را عدم پایبندی به حدود الهی میداند. پس اگر کسی از مرزهای الهی تجاوز کند و دچار افراط و تفریط شود، و روی مرز حرکت نکند، جزو کسانی قرار میگیرد که ظلم و ستم میکنند. قرآن کریم میفرماید: «و من یتعد حدود الله فاولئک همالظالمون» هر کس از حدود و مرزهای الهی تعدی و تجاوز نماید، همانا ظالم است. (بقره- 229)
پشتوانه سوم: تعدی از حدود الهی مستوجب دوزخ است
انسان مومن و معتقد به خدا میداند که اگر از حد و مرز الهی که جنبه الزامی و حتمی دارد تجاوز کند سرانجامش جهنم و عذاب الهی خواهد بود. قرآن کریم میفرماید: و من یعصالله و رسوله و یتعد حدوده یدخله نارا خالدا فیها وله عذاب مهین» هر کسی از خدا و پیغمبرش سرپیچی کند و از حدود او تجاوز کند، خدا او را وارد آتشی میکند که تا ابد در آن خواهد بود، و برای او عذابی فراگیر و خوارکننده است (نساء-14) بنابراین رعایت حدود الهی و تحصیل ادب و کمالات خداگونه شدن مستلزم برخورداری از چنین پشتوانهها و مبانی است که فرمود مومن و معتقد به آموزههای وحیانی اسلام باید داشته باشد و هر چه بیشتر این مبانی را در خود تقویت کند.
جمعبندی مباحث و نتیجهگیری
ادب الهی وسیعتر از ادب انسانی است و جمیع ابعاد وجودی او را در بر میگیرد. اهل معرفت همه در مباحث معرفتی میگویند: ادب الهی یعنی حفاظت از حدود الهی، به این معنا که انسان باید از مرزهای شناخته شدهای که از طریق وحی تبیین شده، در عمل حفاظت کند. مقتضای ادب در این میدان آن است که نه چیزی بر دستورات الهی بیفزاید و نه از آن کم کند که از این زیادت و نقصان یا افراط و تفریط، به غلو و جفا تعبیر شده است. از طرفی هر بعدی از ابعاد وجود انسان، فعلی متناسب با خود دارد و دستوراتی نیز از طرف خدا برای هر کدام از آنها وحی شده است، و انسان باید آن حریمها را نگاه دارد، و کاملا بر طبق مرزهای الهی حرکت کند. عقل، قلب، نفس و خیال و در نهایت اعضا و جوارح که در خدمت نفس هستند هر کدام فصل متناسب با خود دارند که انسان باید در انجام آنها از افراط و تفریط یا غلو و جفا نسبت به حدود الهی بپرهیزد تا مودب به آداب الهی شود تنها راه شناسایی حدود الهی شناخت وحی است که از طریق پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) به دست میآید. و در نهایت تقویت پشتوانه و مبانی حفاظت از حدود الهی است که انسان مومن و معتقد به خدا باید آنها را در خود پیاده کند.