انقلاب سوم در صداوسیما

حسین کارگر
امسال صداوسیما با ساختارشکنی نسبت به چهارسال گذشته، در سالگرد حماسه 9دی عملکرد درخشانی را از خود نشان داد. حماسه ای که به جرأت می توان آن را پس از سقوط رژیم ستمشاهی و تسخیر لانه جاسوسی آمریکا، انقلاب سوم نامید. حماسه ای که هم در تاریخ ماند و هم در رگ های خسته تاریخ، خون تازه ای را دمید. متأسفانه برخی از رسانه ها که ادعاهای چشم گیری درباره گردش آزاد اطلاعات و مقابله با سانسور را دارند، در این وانفسا، مردم کشور خودشان را سانسور کردند و با بایکوت حماسه 9دی تلاش کردند تا انقلاب سوم را در محاق فراموشی بسپارند. اما صداوسیما با پخش برنامه های مختلف و خاطره انگیز درباره این قیام و جوشش مردمی، همه رشته های آن ها را پنبه کرد. به ویژه سیما که هم در قالب تله فیلم و هم مستند، سعی کرد بخش هایی از ماجرای فتنه سال 88 را بازخوانی نماید.
تله فیلم هایی چون «سایبان» ساخته مسعود تکاور، «مسیر روشن» به کارگردانی حسن آخوندپور، «ذهن خاموش» ساخته مهرداد خوشبخت، «ابابیل» به کارگردانی جواد مزدآبادی، «عملیات پایتخت» ساخته محمدرضا آهنج و فیلم سینمایی «قلاده های طلا» به کارگردانی ابوالقاسم طالبی آثاری بودند که به نقشه های شوم دشمن و مقابله مردم با این توطئه ها پرداختند. در همه این فیلم ها، یک محور مضمونی دیده می شد؛ دشمنانی که در پی توطئه هستند و میان مردم تفرقه ایجاد می کنند، اما مردم با وحدت و همدلی همه نقشه های آن ها را به هم زدند. این یک مضمون قابل تأمل و درست است، اما باید از زوایای تازه تری هم به ماجرای فتنه سال 88 پرداخت. مثلا به نقش سران فتنه و برخی از مفسدان اقتصادی در این جریان هم توجه شود.
اما توجه به انقلاب سوم در سیما به رونق بیشتر مستند سیاسی انجامیده است. بین مردم کوچه و بازار مرسوم و مألوف است که تا اسمی از فیلم مستند می آید، یاد «حیات وحش» می افتند! البته در این کژتابی، عوام بی تقصیرند و این از کم کاری تلویزیون بوده که همیشه تحت عنوان مستند، تصاویری از زندگی گورخرها و کفتارها نشان داده است. این درحالی است که شبکه های تلویزیونی مهم جهان همواره برای فیلم مستند جایگاه حائز اهمیتی را قائل بوده و هستند.
فیلم مستند به خاطر گرایش به بازنمایی واقعیت و البته به عنوان ابزاری برای قلب واقعیت، رهیافتی برای نیل به اهداف سیاسی و ایدئولوژیک اربابان رسانه های امپریالیستی بوده است. به طوری که بخش اعظم حجم و فضای شبکه هایی چون بی بی سی و سی ان ان را فیلم های کوتاه و بلند مستند در بر می گیرد. حتی برنامه های خبری این شبکه ها نیز به جای پخش صرف اخبار به سمت تولید مینی فیلم مستند رفته است. یعنی در کنار هر خبری که اعلان می کنند، یک گزارش شبه مستند هم درباره موضوع مورد بحث نمایش می دهند.
اتفاقا در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران نیز فیلم های مستند ازجمله جریان سازترین برنامه ها بوده اند. نام برنامه ای به نام «هویت» با گذشت دو دهه از زمان پخش هنوز هم برای نسل های اول و دوم انقلاب آشناست. همان برنامه ای که در قالب مستند به افشای ماهیت گروهک ها و جریان های سیاسی معاند با نظام می پرداخت. طی سال های اخیر هم مجموعه مستندهای دنباله داری چون «راز آرماگدون»، «بیراهه»، «شوک» و ... از پربیننده ها و موثران سیما بوده اند. با این حال، این دست از آثار همواره نایاب بوده و در میان برنامه های تلویزیون، جایگاه چندان مهمی نداشته اند. این درحالی است که برخی از شبکه های ماهواره ای مهاجم فارسی زبان فیلم های مستند سیاسی خود را در بهترین و پربیننده ترین زمان ها پخش می کنند. مستندهایی که غالبا به روشی سفسطه آلود و با آمیختن راست و دروغ، حرف ها و پندارهای مالکان جنگ طلب این رسانه ها را به ذهن مخاطب القا می کنند.
خوشبختانه طی یک ماه اخیر حرکت هایی در رسانه ملی صورت گرفته که گویای اهمیت یافتن این موضوع برای مدیران صداوسیما است. پخش مستند «فرقه های سری» درباره جریان فراماسونری و اخیرا نیز مستند «رویای سیاه» درباره گروهک منافقین از حرکات مثبت صداوسیما است که انتظار می رود پخش چنین آثاری در شبکه های مختلف افزایش کیفی و کمی یابد.
در رویکرد سیما به تولید و نمایش مستند سیاسی باید چند نکته را در نظر گرفت؛ این آثار باید خوش ساخت و جذاب باشند، بطوری که بتوانند نظر مخاطب و به ویژه نسل جوان را به خود جلب کنند.
جریان این گونه آثار باید مستمر و پی در پی باشد تا اهداف مدنظر را عملیاتی سازد. مستندهای سیاسی باید در ساعات پربیننده سیما، اما بدون تداخل با سایر برنامه های پربیننده روی آنتن روند. همچنین قبل از پخش این گونه آثار، باید اطلاع رسانی لازم انجام شود.