عزم مجموعه های دانش بنیان و قوای سه گانه برای «جهش تولید»

رضا الماسی
پس از آنکه رهبر معظم انقلاب با نامگذاری سال 99 به نام «جهش تولید»، دولت، مجلس، مرکز پژوهش‌های مجلس، قوه قضائيه و مجموعه‌های دانش‌بنیان را مکلف به برنامه‌ریزی‌ در این راستا کردند، بسیاری از جوانان و مسئولان ارشد قوای سه گانه با استقبال از این شعار تحرک خود را برای تحقق «جهش تولید» آغاز کردند.
یکی از دستگاه‌هایی که همچون سال گذشته تمام قد حمایت خود از تولید و به خصوص برخورد جدی با موانع تولید را اعلام کرد قوه قضائیه بود. در نخستین روز کاری سال ۹۹، آیت‌الله رئیسی، رئیس ‌دستگاه قضا با جمعی از معاونین این دستگاه برای پیگیری راه‎های تحقق شعار سال ۹۹، جلسه برگزار کرد. در این جلسه، بحث چگونگی نقش‌آفرینی قوه قضائیه در عملیاتی‌سازی «جهش تولید» مورد ‌نظر قرار گرفته و آیت‌الله رئیسی در این باره می‌گوید: «هرگونه مانع و مسئله‎ای که بخواهد برای نظام کسب‎وکار در کشور مشکل ایجاد کند و کارآفرین را خسته و مأیوس کند، باید حذف شود تا تولید‌کننده به‎طور ملموس و واقعی احساس کند میدانی فراخ برای کار و جهش در این عرصه دارد.»
رئیس ‌دستگاه قضا، یکی دیگر از موانع جدی تولید را «نظام اداری دست‎وپاگیر» عنوان کرده و اظهار می‌دارد: «این هفت‎خوان و به تعبیر رهبر معظم انقلاب، هفتاد خوان که یک کارآفرین باید برای اخذ یک مجوز و موافقت از یک دستگاه مسئول از آن عبور کند، واقعاً از موانع تولید است. همه باید تلاش کنیم که بروکراسی پیچیده‎ای که مانند غل و زنجیر بر دست‎وپای تولید‌کننده، نظام تولید را با مشکل مواجه و روند تولید را مختل می‎کند، حذف شود تا با تسهیل در کار تولیدکننده، از همین ابتدای سال شاهد آثار رونق تولید در کشور باشیم.»
حمایت و اقدامات دولت
اما اصلی‌ترین مسئولیت و تکلیف را در امر تحقق عملیاتی شعار «جهش تولید»، دولت به عنوان دستگاه و نهاد اجرایی کشور برعهده‌دارد.  از همان نخستین روز‌های سال جاری، جلسات ستاد برنامه‌ریزی و راهبری «جهش تولید» با حضور نمایندگان دستگاه‌های مختلف در سازمان برنامه و بودجه به ریاست «محمدباقر نوبخت» برگزار شد.
وزارت امور اقتصادی و دارایی، وزارت «صنعت، معدن و تجارت» نیز در نخستین جلسه خود در سال ۹۹ با پیگیری نحوه تحقق شعار سال، عزم خود را در این جهت نشان دادند.
افزایش امید مردم با تشکیل مجلس جدید
حدود 40 روز دیگر مجلس یازدهم شروع به کار می‌کند و یکی از ارکان مهم دیگر در تحقق شعار سال بی‌تردید رکن قانون گذاری کشور است. دکتر مهدی طغیانی، عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان و منتخب مردم این شهر در مجلس یازدهم درباره نقش قوه مقننه به گزارشگر کیهان می‌گوید: «سال گذشته تبعات تحریم سال ۹۷ و افزایش نرخ ارز فشار مضاعفی را به هزینه‌های تولید بنگاه‌ها تحمیل کرد. متاسفانه همه تلاش‌ها در سال گذشته برای اینکه بتوانیم اقتصاد را از رکود خارج کنیم به نتیجه نرسید هرچند در بخش‌هایی از اقتصاد حرکت‌هایی اتفاق افتاد ولی همان طور که حضرت آقا فرمودند آن طور که مد نظر بود و می‌توانست خودش را نشان بدهد و برای مردم ملموس باشد رخ نداد.»
او می‌افزاید: «یکی از دلایلی که به‌نظر من در این ۲ سال و تولید آن‌طوری که باید و شاید نتوانست خودش را جمع کند این است که تولید یک سری رقبای غیرمولد دارد که آن رقبا را باید با بحث اصلاح قوانین و مقررات و راهکارهایی که داریم از میدان به در کنیم. یعنی تا زمانی که آن رقبا وجود داشته باشند نه تنها تولید جهش پیدا نمی‌کند بلکه ممکن است تولیدکننده ما هم تولید را رها کرده و به سمت آن حوزه‌ها برود.»
طغیانی در توضیح این مطلب اظهار می‌دارد: «ما یک بازارهای غیرمولد داریم که اصلشان برای مصرف بوده ولی به خاطر نوساناتی که ما داریم و بی‌ثباتی‌هایی که در اقتصاد به وجود می‌آید، به سرمایه تبدیل شده‌اند. مثلاً بازار ارز یکی از آن رقبای تولید ما در دو سال اخیر است که باید به شکل مصرف برای واردات و مصارف مختلف استفاده می‌شده اما هم اکنون به کالای سرمایه‌ای تبدیل شده است و افراد برای اینکه ثروتشان را حفظ کنند می‌روند ارز می‌خرند. یا مثلاً در حوزه طلا و خودرو نیز همین طور است. الان تقاضای انبوهی که برای خودرو در کشور ما وجود دارد به خاطر مصرف نیست بلکه بخش زیادی از آن تقاضای سرمایه‌ای است، یعنی افراد خودرو می‌خرند تا درآمدشان را حفظ کنند. در حوزه مسکن و ساختمان همین اتفاق در چند سال اخیر افتاده است. این‌ها بازارهای رقیب تولید محسوب می‌شوند و حتی برای تولیدکننده‌ها هم وسوسه‌کننده هستند. تولیدکننده محاسبه می‌کند و می‌گوید من باید هم در پیچ‌وخم گرفتن مجوز و انواع و اقسام استانداردها و... بیفتم، هم باید مالیات بدهم و هزار و یک مشکل دیگر. درصورتی که عایدی من هم آن‌چنان بالا نیست و متوسط نهایتاً در حوزه تولید الان ۲۰ درصد عایدی وجود دارد در حالی که در بعضی از حوزه‌های غیر مولد ما عایدی ۱۰۰ درصد و حتی بیش از صد در صد است و نه مالیاتی می‌دهند نه بیمه‌ای پرداخت می‌کنند و نه هیچ هزینه دیگری.»
این استاد دانشگاه تصریح می‌کند: «این زیبنده اقتصاد ایران نیست و به نظر می‌رسد بخش زیادی از تلاشی که در مجلس یازدهم باید صورت بگیرد معطوف به این موضوع باشد که مثل خیلی از کشورهای دیگر مالیات بر عایدی سرمایه‌های غیر مولد عملاً باعث شود که سرمایه‌گذاری در این حوزه‌ها بی‌هزینه و کم هزینه نباشد و گران تمام بشود. به‌نحوی‌که تولید برای تولیدکننده بصرفد. البته در کنار این موضوع حفظ ثبات اقتصادی، کنترل نرخ ارز، کنترل نرخ تورم و... مفروض است.»
نقش مجموعه‌های پرانگیزه دانش‌بنیان
یکی از مجموعه‌های دیگری که به طور خاص مورد خطاب پیام نوروزی رهبر انقلاب به منظور برنامه‌ریزی برای تحقق شعار سال قرار گرفت، جوانان و مجموعه‌های دانش‌بنیان بودند.
دکتر سید محسن دهنوی یکی از همین جوانان است که در قالب مجموعه‌های دانش‌بنیان به تدوین نقشه راه کشور برای عبور از وضعیت اقتصاد فعلی به اقتصاد دانش‌بنیان مشغول کار بوده و اخیراً در یازدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی به عنوان منتخب مردم تهران وارد مجلس می‌شود.
او در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «ما هر جا با تکیه بر نیروی جوان متخصص کشور بحث تولید را دنبال کردیم جواب گرفتیم. این رویکرد باعث شد که هم کالاهای وارداتی مان در داخل تولید شوند، هم جلوی ارزبری گرفته شود و هم مزیت صادراتی برای کشور ایجاد شد. ما به صورت خاص قبلاً این کار را تجربه کرده‌ایم؛ مثلا در همین بیماری خاصی که‌گریبانگیر کشور شده در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی نیاز نداشتیم هیچ‌گونه دارو و تجهیزات پزشکی را وارد کنیم. این موضوع خیلی برای جمهوری اسلامی افتخار است. الحمدلله تجربه، دانش فنی و ظرفیت تولید داخل در این حوزه وجود داشت. این در حالی است که بسیاری از کشورهای به ظاهر پیشرفته در همین مسئله کرونا مجبور شدند این اقلام را از کشورهای دیگر وارد کنند. این یک نمونه بود و تولید داخل در یک چنین مقطع مهم تاریخی و بحرانی مزیت خودش را نشان داد.»
دهنوی با‌ اشاره به پیش‌بینی برخی منتخبان مجلس یازدهم برای تحقق جهش تولید اظهار می‌دارد: «ما یک بسته را با کمک برخی منتخبین تهران تحت عنوان رونق کسب ‌وکارهای دانش‌بنیان و جهش اقتصاد دانش‌بنیان تهیه کردیم، به دلیل این‌که حضرت آقا بارها در فرمایشاتشان‌اشاره کرده‌اند که اقتصاد دانش‌بنیان یکی از ارکان مهم اقتصاد مقاومتی است. یعنی ما باید بتوانیم با تکیه بر دانش و فناوری جوان‌های کشور، تولیدی رقم بزنیم که منجر به شکوفایی اقتصادمان بشود. لذا عنوان این بسته رونق اقتصاد دانش‌بنیان است که عمده برنامه‌های آن در قالب قوانین حمایتی ساماندهی شده است. این قوانین حمایتی از شرکت‌های دانش‌بنیان و جوانان نخبه و فناور کشور صورت می‌گیرد تا این‌ها بتوانند دانش فنی‌شان را به تولید برسانند. از مزیت‌های این بسته این است که سرمایه زیادی هم نیاز ندارد. در حال حاضر قوانینی داریم که دست و پا گیر این بچه‌هاست. به طور مثال شما برای تولید یک کالا باید مجوزهای زیادی را اخذ کنید، استاندارد بگیرید، به مسائل دیگری توجه کنید و... و به طور کلی گاهی بر سر راه یک تیم جوان تولید‌کننده که می‌خواهند یک محصول را تولید کنند، ۲۷ مانع و مجوز قرار دارد. ما در صدد هستیم در این بسته این موانع از سر راه جوانان برداشته شود و قوانین و مجوزهای مورد نیاز تسهیل بشود.»
نقش مجلس در تحرک بیشتر دولت
مسئول سابق بسیج دانشجویی دانشگاه صنعتی شریف، درخصوص چگونگی به حرکت درآوردن دولت به سمت جهش تولید تصریح می‌کند: «اولاً باید توجه داشت که ما شرایط بسیار سختی را به لحاظ مالی پیش رو خواهیم داشت. بودجه‌ای که دولت برای امسال پیش‌بینی کرده عمده منابع درآمدی آن با توجه به شرایطی که به وجود آمده به‌احتمال خیلی زیاد محقق نخواهد شد. بنابراین ما با کسری بودجه بسیار شدیدی نسبت به سال‌های گذشته مواجه خواهیم بود. از طرف دیگر با کاهش بیش از حد و فراتر از انتظار قیمت نفت، درآمدهای ارزی دولت هم کاهش پیدا خواهد کرد. همچنین تحریم‌های بی‌سابقه‌ای که در سال ۹۸ به‌صورت هوشمند (به تعبیر خود آمریکایی‌ها) وضع شده است امسال به اوج خودش می‌رسد. بنابراین سالی بسیار سخت به لحاظ مالی برای دولت در پیش است.»
وی می‌افزاید: «در این میان برخی با استناد به شرایط امسال شبهه می‌کنند که چطور می‌توان در سخت‌ترین سال مالی که ما با بحران کرونا هم مواجه هستیم انتظار دارید که جهش تولید اتفاق بیفتد؟ در پاسخ می‌گوییم؛ اتفاقاً بارها چنین شرایطی سابقه داشته که بعد از بحران‌های بزرگ و حتی شوک‌های بزرگ مالی، خیلی از اقتصادهای دنیا شکوفا شده‌اند و به تعبیر دیگر آن تغییر پارادایم‌ها در جوامع اتفاق افتاده است. من فکر می‌کنم اتفاقاً این فشار مالی بر دولت می‌تواند توفیقاتی را برای ما به‌همراه داشته باشد و شما توجه داشته باشید که خیلی اوقات فشار مالی به دولت منجر شده دولت وادار به پیدا کردن روش‌های جدید و راه‌حل‌های داخلی شود. مثل تحریم که مسئولین ما را وادار به تولید داخل و نگاه به درون کرده است. بنابراین من فکر می‌کنم این مسائلی که به وجود آمده (بخصوص بحران کرونا) به‌خودی‌خود فرصتی برای تولید ماست.»
دکتر دهنوی در ادامه می‌گوید: «متأسفانه تجربه نشان داده که مدیران ما تا وقتی که امکان واردات برایشان فراهم باشد اصلاً تمایل به سمت تولید داخل ندارند و امسال چون امکان واردات تا حد زیادی محدود می‌شود من فکر می‌کنم این فرصت بزرگی برای تحقق جهش تولید ملی است. نکته دیگر این‌که مجلس باید مصرف منابع ارزی را محدود، تخصیص آن را هدفمند کند و با کمک دیوان محاسبات بر نحوه اجرا وهزینه کرد آن نظارت کند. یکی از نگرانی‌های ما این است که هرجا اسم حمایت در ساختار بدنه دولت می‌آید، چون این ساختار شفافیت لازم و سازوکارهای درست برای حمایت را ندارد دست مان می‌لرزد. الان مثلاً می‌گویند برای حمایت از اقشار مختلف در بحران کرونا قرار است 100 هزار میلیارد تومان تسهیلات داده شود. ما نگرانیم دوباره مثل داستان نوسانات ارز، عده‌ای که مستحق نیستند و نیاز ندارند از این تسهیلات استفاده کنند و فربه‌تر بشوند اما عده‌ای که نیازمند واقعی هستند ته این صف باقی بمانند. واقعا ما نسبت به این موضوع نگران هستیم و ان‌شاءالله در مجلس جدید حتماً دنبال خواهیم کرد که دولت به صورت کاملاً شفاف بر روی یک سامانه ریال به ریال این حمایت‌ها و منطق آنکه چرا به شرکت‌های مختلف تخصیص داده شده را اعلام کند. مردم باید در جریان قرار بگیرند که از چه شرکتی چه میزان حمایت صورت گرفته است. اصلا قرار نیست مثل داستان نوسانات ارز که هنوز خود مسئولین دولتی هم نمی‌دانند 18 میلیارد دلار حمایت‌هایی که صورت گرفت کجا رفته است تکرار شود. مجلس ابزارهای نظارتی زیادی در اختیار دارد به شرط این‌که بداند و بخواهد که از این ابزارها به چه شکل استفاده کند.»