اطمینان و تکیه برخدا، بزرگ‌ترین سرمایه انسان(خوان حکمت)

 
  وجود مبارک امام جواد(ع) همان مدرسه و مکتب نبوي و علوي را به خوبي حفظ کرد، شاگردان فراواني تربيت کرد که يکي از آن شاگردان حضرت عبدالعظيم حسني است که بعدا خدمت پسر ايشان، يعني امام هادي رسيده است. وجود مبارک حضرت عبدالعظيم حسني سهم بزرگي نسبت به تشيّع ما ايراني‌ها دارد. بسياري از علما و افراد عادي قبل از تشرف و ورود وجود مبارک امام رضا و حضرت عبدالعظيم و ساير وابستگان آن حضرت، به هر حال سقَفَي فکر مي‌کردند، غديري کمتر فکر مي‌کردند. فخر رازي از بزرگان اسلام و از همين سرزمين است، علماي ري و تهران را مي‌گفتند رازي. آمدن وجود مبارک امام رضا(ع) باعث شد سادات فراواني که اينها يا شاگردان امام جواد بودند يا شاگردان امام هادي بودند يا شاگردان خود امام رضا(سلام‌الله‌عليهم) بودند که فضاي اين فلات را از سقيفه به غدير برگرداندند؛ اينها يک حق حيات نسبت به ما دارند.
وجود مبارک امام جواد شاگردان فراواني تربيت کرد. حسن بن سعيد اهوازي و حسين بن سعيد اهوازي از شاگردان امام جواد هستند. اين علماي بزرگ اهواز بخشي از کوفه آمدند، بخشي هم از جاي ديگر و در اهواز مستقر شدند و لقب پُر افتخار اهوازي را گفتند؛ اينها از شاگردان بنام امام جواد هستند. وجود مبارک آن حضرت حق حياتی مانند ساير ائمه دارند.
مناجات‌های ده‌گانه، میراث ائمه(ع)
در جريان عقد و مهريه يک صحنه‌اي دارد. حضرت جواد در مهريه همسرش يک مطلبي را فرمود و آن اين است که فرمود: «أَنَّ لِكُلِّ زَوْجَةٍ صَدَاقاً مِنْ مَالِ زَوْجِهَا وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ أَمْوَالَنَا فِي الْآخِرَةِ مُؤَجَّلَةً مَذْخُورَةً» هر زني يک مهريه‌اي دارد، ما هر چه داشتيم «قرار بر کف آزادگان نگيرد مال»[1] چيزي در دست ما نمي‌ماند، اگر آمد مرتّب به سراغ محرومين مي‌رود. ما هر چه داشتيم براي آخرت ذخيره کرديم ، همان‌طور که شما براي دنيايتان ذخيره کرديد. بعد فرمود: «وَ قَدْ أَمْهَرْتُ ابْنَتَكَ‏ الْوَسَائِلَ‏ إِلَي‏ الْمَسَائِلِ‏ وَ هِيَ مُنَاجَاهًْ دَفَعَهَا إِلَيَّ أَبِي».[2] ده تا مناجات است که يک‌جا جمع شد و پدرم به من داد؛ من اين ده مناجات را که ميراث خانوادگي ماست، اين را مهريه دخترت قرار مي‌دهم. بعد فرمود: منظور من از پدر، تنها امام رضا نيست، بلکه منظور از پدر، وجود مبارک امام کاظم، امام صادق، امام باقر، امام سجاد، امام حسين، امير المؤمنين، پيغمبر بعد از اينها، اسناد اين مناجات را که ذکر مي‌کند؛ بعد مي‌فرمايد اينها از جبرئيل است، از ذات أقدس اله است. همان‌طوري که وجود مبارک امام رضا(ع) در حديث «سلسلة الذهب» که «کَلِمَهًْ لا إِلَهَ إِلا الله حِصْنِي‏»؛ مي‌فرمايد: اين مطلب را پدرم امام کاظم از پدرش امام صادق تا رسيد به جبرئيل تا به «الله»؛ اينجا هم وجود مبارک امام جواد مي‌فرمايد: اين ده تا مناجات که من مهريه دخترت قرار دادم، اينها را پدران من ذکر کردند، تا برسد به جبرئيل(ع). عمده آن مناجات‌هاي ده‌گانه است که اگر- إن‌شاءالله- موفق شديد آن مناجات‌هاي ده‌گانه خيلي هم مفصل نيست، با آن مأنوس باشيد يک «سلسلة الذهب»ی را در خاندانتان داريد. اين وجود مبارک امام جواد(ع) اينها را مستقيماً به ذات أقدس اله اسناد داد؛ اين مناجات در استخاره است، استخاره نه يعني تفأل؛ يعني آدم خيرش را از خداي سبحان بخواهد. کاري که مي‌خواهد بکند بگويد خدايا در اين کار خير ما را قرار بده! اگر خير در اين کار نيست، ما را منصرف بکن!
گشایش در زندگی، در گرو تقوا و ارتباط با خدا
مطلب بعدي آن است که فرمود دو آيه در قرآن هست که يکي مي‌گويد: اگر کسي- معاذالله- از خدا فاصله گرفت به هر جا برود، کم مي‌آورد. آن را از اين آيه سوره مبارکه «طه» استفاده کرده است: «لَهُ مَعِيشَهًْ ضَنكاً»؛[3] «ضنک»؛ يعني ضيق. گاهي ممکن است انسان همه چيز داشته باشد؛ ولي آن چنان در فشار است که نه حيثيتي براي او مي‌ماند نه آبروي دنيا و آخرت. فرمود اگر کسي از خدا فاصله گرفت و راه گناه را طي کرد، حلال و حرام براي او فرق نکرد، زشت و زيبا براي او فرق نکرد، هيچ چيزي او را امان نمي‌دهد.
در سوره مبارکه‌اي که به نام «طلاق» است، آنجا فرمود: «و هر کس تقوای الهی پیشه کند، خداوند راه نجاتی برای او فراهم می‌کند و او را از جایی که گمان ندارد روزی می‌دهد»[4]، اين بيان نوراني مي‌فرمايد: «لَوْ أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ كَانَتَا عَلَي عَبْدٍ رَتْقاً»، اگر کسي تمام راه‌هاي آسمان و زمين بر او بسته باشد، او رابطه خود را با خدا حفظ بکند، تمام درها باز مي‌شود.[5] اين بيان را از اين آيه سوره «طلاق» استفاده کردند و آن بيان را از آيه سوره مبارکه «طه».
بعد فرمودند: «الثِّقَهًْ بِاللَّهِ‏ ثَمَنٌ لِكُلِّ غَالٍ وَ سُلَّمٌ إِلَي كُلِّ عَال‏» (اعتمادِ به خداوند متعال، بهاى هر چيز گرانى است و نردبان رسيدن به هر بلندايى)؛[6] فرمود ما موظفيم حرکت کنيم و ترقي کنيم، راه باز است. هيچ کسی نمي‌تواند بگويد به من نمي‌رسد. شما تاريخ اين روستاها را نگاه کنيد، از بسياري از اين روستاها و منطقه‌هاي کوچک مردان بزرگي برخاستند؛ حالا يا حوزوي بودند يا دانشگاهي بودند يا تجاري بودند، مردان بزرگ غالباً از همين منطقه‌هاي کوچک برخاستند، هيچ کسی نمي‌تواند بگويد به من نمي‌رسد. راه براي همه باز است.
بيان نوراني امام جواد اين است که سرمايه، اعتماد به خداست، اگر بنای انسان بر اين باشد که نه بيراهه برود نه راه کسي را ببندد، آنگاه اعتماد او به خدا و تکيه‌گاهش به خدا باشد، يقيناً به ثمر مي‌رسد. فرمود: هر متاع گراني را با اعتماد به خدا مي‌شود خريد و هر مقام بلندي را با نردبان اعتماد به خدا مي‌شود طي کرد.اين کشور مي‌تواند روي پاي خود بايستد، يقيناً مردان بزرگ، جوانان بزرگ، برادران، خواهران بزرگ و مطمئن وجود دارند که اين کشور را به خوبي و در کمال قدرت و عزت حفظ بکنند. اين بيان نوراني امام جواد است. «ثمن»؛ يعني پول و بها؛ اين بها دستتان است و آن اعتماد به خداست. به غير خدا تکيه نکردن و نااميد بودن از غير خدا، اولين شرط استجابت دعاست.
مشرک بودن اکثر مومنان
مشکلمان همين آيه‌اي است که‌اشاره مي‌شود و آن اين است که فرمود: «وَ مَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُم بِاللَّهِ إِلّا وَ هُم مُشْرِكُونَ»؛[7] فرمود اکثرمردم يک مشکل شرکي در درون آنها هست. توحيد محض و توحيد خالص، گفتن «لااله‌الاالله» محض نيست، اکثر مؤمنين مشرک هستند. به امام عرض کردند چگونه اکثر مؤمنين مشرک هستند؟ فرمود همين که مي‌گويند: «لَولا فَلانٌ لَهَلَکْتُ»،[8] اول خدا، دوم فلان شخص، اگر فلان شخص نبود، مشکل ما حل نمي‌شد! بگوييد خداي سبحان، مشکل ما را از آن راه‌حل کرد. نه اينکه اول خدا، دوم فلان شخص. مگر خدا دومي دارد؟ مگر در قبال خدا يک قدرتي هست؟ اگر قدرت الهي نامتناهي است در برابر قدرت نامتناهي قدرتي نمي‌ماند. هر چه هست مظاهر اوست، فيض و فوز اوست و مانند آن. اين مشکل ماست که توحيد محض در ما بسيار کم است. اگر کسي موحد ناب بود، به غير خدا تکيه نکرد، يقيناً دعاي او مستجاب مي‌شود.
وجود مبارک امام جواد مي‌فرمايد:اعتماد به خدا نردبان است، هر جاي بلندي انسان بخواهد برود نمي‌تواند بگويد من که نمي‌توانم! مگر آنها که رسيدند از کجا آوردند؟ اين همه بزرگاني که يا در حوزه يا در دانشگاه يا در کارهاي آزاد موفق شدند، آنها از کجا آوردند؟ اگر کسي تنها رابطه‌اش را با خدا مستقيم کند و به هيچ کسي اعتماد نکند و طمع نکند و همه را مظاهر قدرت و آيات الهي بداند، اين يقيناً موفق مي‌شود.
پرستیدن گوینده
فرمايش ديگر وجود مبارک امام جواد(ع) اين است که فرمود شما که حرف ديگران را، تبليغ ديگران را گوش مي‌دهيد، بدانيد که اين گوش دادن به منزله عبادت کردن است: «مَنْ أَصْغي إِلي ناطِق فَقَدْ عَبَدَهُ فَإِنْ كانَ النّاطِقُ عَنِ اللّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللّهَ وَ إِنْ كانَ النّاطِقُ يَنْطِقُ عَنْ لِسانِ إِبْليسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْليسَ» (هر که گوش به گوینده‌ای دهد، او را پرستیده، پس اگر گوینده از جانب خدا باشد در واقع خدا را پرستیده و اگر گوینده از زبان ابلیس سخن گوید، ابلیس را پرستیده است)؛[9] اگر نوشته‌اي، گفته‌اي را کسي مي‌خواند يا گوش مي‌دهد که برابر آن عمل کند، طبق بيان نوراني امام جواد(ع) دارد آن گوينده يا نويسنده را مي‌پرستد. اگر آن گوينده، حق مي‌گويد اين،حق را عبادت کرده است و اگر باطل مي‌گويد باطل را عبادت کرده است؛ لذا ما هر کتابي را که مي‌خواهيم بخوانيم، هر سخني را که مي‌شنويم، هر تبليغي را که به ما عرضه کرده‌اند، بايد عرضه کنيم بر کتاب و سنت الهي. اگر مطابق با دين بود، مي‌پذيريم. نبود به اهلش رد مي‌کنيم يا اگر هم شک داشتيم به اهلش رد مي‌کنيم. اين بيان نوراني وجود مبارک امام جواد است.
بيانات حضرت آيت الله جوادي آملي (دام‌ظله) در جلسه درس اخلاق؛ 10/5/98
مرکز اطلاع‌رسانی اسرا
_____________________________
[1]. سعدی «گلستان»، باب اول در سيرت پادشاهان، حکايت شماره 13؛ «قرار بر کف آزادگان نگيرد مال --- نه صبر در دل عاشق نه آب در غربال.»
[2]. مهج الدعوات و منهج العبادات، ص258.
[3]. طه، 124.
[4]. طلاق، 2.
[5]. نهج البلاغهًْ صبحی صالح، خطبه130.
[6]. نزههًْ الناظر و تنبيه الخاطر، ص136.
[7]. يوسف، 106.
[8]. بحار الانوار(ط- بيروت)، ج34، ص146.
[9]. کافی(ط- الإسلاميهًْ)، ج6، ص434.
خوان حکمت روزهای یک‌شنبه منتشر می‌شود.