هوشیاری در برابر مرگ خاموش و راهکارهای کاهش آمار تلفات با گاز منوکسید کربن - بخش نخست
تسلیم پنجههای قاتل نامرئی در شبانگاه غفلت
گالیا توانگر
در یک مغازه اغذیهفروشی محله، متوجه میشوم که بخاری مغازه با شیلنگ غیر استاندارد و متعلق به آب! نه گاز به لوله گاز شهری متصل شده است. وقتی علت را از مغازه دار سؤال میکنم، وی با دلخوری پاسخ میدهد: «هیچی نمیشود، بیست و چهارساعته در مغازه باز است. کدام گاز گرفتگی و نشتی؟! الان میدانید همین شلنگ مخصوص گاز متری چند است؟ تازه وقتش را ندارم که تا ابزار آلاتی بروم!» در محل اتصال شیلنگ به بخاری، بستی وجود ندارد و دورش یک تکه پلاستیک گره زده شده است!
تلخند مرگ خاموش
در مراسم عروسی!
هنرمند، مدیرعامل سازمان آتشنشانی نسیم شهر در تشریح جزئیات حادثه رخ داده در مراسم عروسی، میگوید: «شب گذشته(8 دی ماه 97) بر اثر نشت گاز مونوکسید کربن در یکی از تالارهای عروسی نسیم شهر، ۲۰ نفر از مهمانان این مراسم عروسی دچار مسمومیت شدند.
وی با تاکید بر حضور به موقع نیروهای سازمان آتشنشانی نسیم شهر در محل حادثه، میافزاید: «با اعلام این حادثه به آتشنشانی نسیم شهر، بلافاصله کارشناسان این سازمان جهت بررسیهای کارشناسانه به محل حادثه اعزام شدند.»
وی همچنین در رابطه با شرایط افرادی که در این حادثه دچار گازگرفتگی شده بودند، توضیح میدهد: «در مجموع ۲۶ نفر در این تالار عروسی دچار گازگرفتگی شده بودند که ۶ نفر در محل درمان و ۲۰ نفر دیگر به بیمارستان امام حسین(ع) شهرستان بهارستان منتقل شدند و دیگر مهمانانی که علائم جزیی از گازگرفتگی داشتند، توسط کارشناسان به فضای باز هدایت شدند.»
مدیرعامل سازمان آتشنشانی نسیم شهر درپایان باتوجه به اینکه مسمومیت با گاز مونوکسید کربن علائمی شبیه به سرماخوردگی دارد و فرد را دچار آبریزش بینی، سردرد و سوزش چشم میکند، تاکید میکند: «شهروندان باید دقت کنند که اگر در یک زمان چند نفر در داخل یک محیط بسته دچار این علایم شوند، به احتمال زیاد در خطر گاز مونوکسید کربن قرار دارند.»
آمارها درباره تلفات قاتل نامرئی
چه میگویند؟
طبق اعلام وزارت بهداشت در سال گذشته(96)، آمار مسمومیتها در کشورمان بالا بوده است. درست است که میانگین مرگومیر 800 نفر است، اما آمار مسمومیتها صد برابر آن یعنی هشتاد هزار نفر است! حقیقت تلخ دیگر این است که با مسمومیت گازگرفتگی حتی اگر فرد از پنجه مرگ خاموش برهد، باز هم ممکن است دچار صدمات شدید مغزی و عصبی گردد که معمولا تا پایان عمرگریبانگیر این عوارض خواهد بود.
جواد نوفرستی مدیرعامل انجمن ایمن هشدار میدهد: «معمولا اولین موج افزایش حوادث گازگرفتگی را با شروع سرما شاهد هستیم و موج بعدی نیز در دی ماه رخ میدهد. ما امسال به واسطه نوسانات ارزی در مناطق محروم و در بین دهکهای پایین احتمالا شاهد افزایش آمار تلفات با گاز مونواکسید کربن باشیم که امیدواریم با کاهشی که در نرخ ارز رخ داده، نتایج آن را در کاهش قیمت وسایل گرمازای استاندارد و پکیجها شاهد باشیم تا در افزایش آمار مرگ و میرها کمتر تاثیر بگذارند.»
وی در توضیح اقدامات اشتباه خانوادهها که منجر به بروز گازگرفتگی در فضای منزل میشود، میگوید: «برخی خانوادهها به جای استفاده از سرویس کاران، خود اقدام به نصب و راهاندازی وسایل گرمایشی میکنند و این گونه اقدامات بر افزایش آمار حوادث تاثیرگذارند و از طرف دیگر بسیاری از وسایل گرمازا به واسطه استفاده در چند سال، نیاز به تعویض دارند و با کاهش قدرت خرید خیلیها این کار را انجام نمیدهند و از همان وسایل قدیمی استفاده میکنند و این عدم جایگزینی نیز میتواند خطرآفرین باشد.»
علایم و هشدارهای گاز گرفتگی را جدی بگیرید
هادی نیکروش یک جوان داوطلب آتش نشان برایمان در مورد دلایل وقوع گازگرفتگی و مرگ نامرئی برایمان میگوید: «بعضا دیده میشود که در ایام سرد سال به منظور جلوگیری از اتلاف انرژی، خانوادهها ناآگاهانه یا تحت تاثیر تبلیغات اشتباه به پوشاندن کلیه درزهای در و پنجرهها اقدام میکنند و راههای خروجی را کیپ تا کیپ میبندند. این اقدام اشتباه محض است و باید یکی و دو راه خروجی برای تبادل هوا در منزل آزاد گذاشته شود.»
وی درباره مشخصههای گاز مونوکسید کربن توضیح میدهد: «گاز مونوکسید کربن گازی بدون رنگ و بو است. عمدهترین منبع تولید این گاز سوختن ناقص نفت و گاز است، ولی اصولا در اثر احتراق هر نوع ماده سوختنی خصوصا در محیطهای در بسته و فاقد اکسیژن ممکن است تولید شود. استفاده از آبگرمکن یا بخاریهای مستعمل یا دارای نقص فنی و فاقد دودکش یا دارای دودکش بدون عملکرد مناسب در منزل بیشترین موارد ابتلا به مسمومیت را تشکیل میدهند.»
وی در ادامه میگوید: «از آنجا که تمایل این گاز برای ترکیب با هموگلوبین خون ما 250 برابر بیش از اکسیژن میباشد، لذا با بالا رفتن درصد آن در هوای اتاق، به سرعت باعث ایجاد مسمومیت خواهد شد و اکسیژن رسانی به بافتهای مختلف بدن از جمله مغز و قلب را دچار اختلال مینماید که به علت بیرنگ و بیبو بودن این گاز، ممکن است وجود آن در محیط تا زمان ایجاد علایم مسمومیت شدید مورد توجه واقع نشود.»
این آتشنشان داوطلب درباره علایم مسمومیت با گاز مونوکسید کربن توضیح میدهد: «علایم مسمومیت حاد با این گاز شامل سردرد، سرگیجه، تهوع و استفراغ و احتمالا درد شکمی و سپس حالت بیهوشی، تشنج و اغما میباشد. در بیماران مبتلا به ناراحتیهای قلبی ممکن است تشدید بیماری یک علامت هشداردهنده باشد.
از سایرعلایم مسمومیت میتوان به سفتی عضلات، افزایش تعداد تنفس، کاهش فشار خون و گاه تنگی مردمکها اشاره کرد. باید توجه داشت که اگر فردی در اثر ابتلا به مسمومیت با گاز مونوکسید کربن جان خود را از دست ندهد، ممکن است دچار نواقص عصبی و روانی پیشرفته نظیر فلج عضوی یا اختلال قوای مغزی شود. مسمومیت شدید با این گاز میتواند کشنده باشد.»
هنگام گاز گرفتگی چه کنیم؟
درهنگام گاز گرفتگی بیماران قلبی با پیش اختلالات شدیدتری در جسم خود روبرو میشوند. به هر جهت به محض مشکوک شدن خود را به اولین پنجره باز برسانید.
از نشانههای مسمومیت با گاز مونوکسید کربن میتوان به سردرد، سرگیجه، استفراغ، کاهش سطح هوشیاری و نهایتا اغما و مرگاشاره کرد.
کارشناس مرکز مدیریت حوادث و فوریتهای پزشکی کشور برایمان توضیح میدهد: «اولین و مهمترین اقدام برای نجات فردی که دچار مسمومیت با مونوکسید کربن و سایر انواع گاز گرفتگی شده، رساندن اکسیژن و هوای تازه به فرد است؛ به همین دلیل به محض مشاهده فردی که دچار گاز گرفتگی شده، باید پنجرهها را باز کرد تا هوای تازه سریعا وارد اتاق شود و در صورت امکان، فرد گاز گرفته را به پنجره نزدیک کرد.»
این کارشناس در ادامه میگوید: «سپس منبع نشت گاز را باید شناسایی و قطع کرد و سریعا با اورژانس 115 تماس گرفته شود و در این شرایط، به زنان باردار، کودکان و سالمندان زودتر از سایر افراد آسیبدیده کمک شود.»
وی میافزاید: «بلافاصله دستمالی مرطوب جلوی دهان و بینی باید گرفته شود تا اطرافیانی که وضعیت بهتری دارند دچار گازگرفتگی نشوند و تا رسیدن اورژانس هیچ خوراکی یا نوشیدنی به فرد گاز گرفته داده نشود، چون به دلیل حالت تهوع احتمال خفگی بیشتر میشود.»
نقایص آشکار در وسایل گرمایشی
مکش نامناسب یا عدم مکش لولههای بخاری گازی یا نفتی، سوختن ناقص نفت بخاری، بد کار کردن شومینه گازی یا سوختن ناقص شومینههایی که سوخت آنها چوب است، سوختن ناقص زغال در منقلهایی که برای کرسی استفاده میشود، بد کار کردن اجاق خوراکپزی، سوختن ناقص یا نامناسب آبگرمکن ژنراتورهای خانگی و در جا کار کردن خودرو در پارکینگ دربسته، از دلایل عمده مسمومیت با گاز منوکسید کربن است.
محمد بیگزاده یک تعمیرکار متخصص وسایل گرمایشی منازل میگوید: «استفاده از از وسایل گرمایشی استاندارد، اطمینان از مکش کامل و مناسب لولههای بخاری، بازبینی صحت کار وسایل گرمایشی و باز بودن مسیر دودکش ضروری است. همچنین از وسایل گازسوز و گرمایشی بدون دودکش نباید استفاده کرد.»
وی در تکمیل توصیههای ایمنی خود میگوید: «دودکش بخاری هرچه کوتاهتر و مستقیم باشد، بهتر است و دودکشهای بالای پشتبام باید دارای کلاهک مخصوص باشند و حداقل 75 سانتیمتر از سطح پشتبام بالاتر باشند. در فصل سرما همه روزنههای جریان هوا را در منزل یا محیط کار مسدود نکنید. از نصب آبگرمکن در حمام خودداری شود و نحوه استفاده از وسایل گرمازا را بر اساس اقتضای سن فرزندان، به آنها بیاموزید.»
خطر گازگرفتگی در خودرو
موارد زیادی از مسمومیتهای کشنده با گاز منوکسیدکربن در رانندگانی گزارش شده است که برای گرم کردن خودروی خود در فصول سرد سال از گاز پیک نیکی استفاده کردهاند.
حضور در گاراژهای در بسته که در آن اتومبیل با موتور روشن وجود دارد، خطر بروز مسمومیت با منوکسیدکربن را همراه دارد.
در ساعت ۱۳:۱۹ ظهر یک مورد حادثه محبوس شدن داخل خودرو در مسیر غرب به شرق جاده مخصوص کرج به سامانه ۱۲۵ سازمان آتشنشانی اطلاع داده میشود.
در محل حادثه مشاهده میشود یک دستگاه خودروی خاور که از شهرهای غربی به آن محل آمده بوده، ظاهرا شب گذشته به دلیل سردی هوا، خودرو را در گوشهای از خیابان پارک و درها و شیشههای آن را محکم بسته است و یک دستگاه گاز پیک نیکی را در داخل اتاقک این کامیون روشن کرده و تا زمانی که آتشنشانان به محل حادثه میرسند شعله این گاز پیکنیک روشن بود.
آتشنشانان به سرعت درها و شیشههای ماشین را باز کرده و راننده را که کاملا بیحال بود، خارج کرده و تحویل عوامل اورژانس میدهند.
پس از بررسیها مشخص شد این راننده چند ساعتی است که جان خود را از دست داده است. به رانندگان محترم توصیه میکنیم هیچ وقت برای گرم کردن اتاقک خودروی خود از پیک نیک استفاده نکنند، چراکه این کار هم باعث بروز آتشسوزی در خودرو و هم باعث گازگرفتگی آنها شده وجان آنها را به خطر میاندازد.