بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب و چند نکته

 رضا اسماعیلی
 بدون هیچ گونه تردیدی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران را یکی از بزرگ ترین رویدادهای فرهنگی سال باید نامید که دایره تاثیرگذاری آن در حوزه فرهنگ، دایره‌ای گسترده و قابل تامل است .
از آنجا که نمایشگاه امسال اولین نمایشگاه کتاب در دولت جدید بود، توسط اصحاب فکر و فرهنگ بیشتر مورد توجه و نقد قرار گرفت .این توجه و حساسیت امری طبیعی بود. چرا که اهالی فرهنگ با برپایی این نمایشگاه می‌توانستند سلوک فرهنگی دولت جدید را مورد ارزیابی قرار دهند. از این منظر، دولت نیز با توجه به حساسیت‌های موجود، تمام تلاش خود را به کار برد که از این آزمون با کارنامه‌ای قابل قبول و سربلند بیرون بیاید. به خصوص در سالی که از سوی رهبر معظم انقلاب به عنوان سال «فرهنگ» نام گذاری شده است .
البته نمایشگاه کتاب در تمام دوره ‌ها از نقاط قوت و ضعفی برخوردار بوده است که این مسئله نیز امری طبیعی ست، چرا که دیکته ننوشته غلط ندارد و وقتی وارد میدان کار و عمل می‌شویم، خود به خود در عرصه عمل با مشکلاتی مواجه خواهیم بود .
اگر بخواهیم نمایشگاه کتاب امسال را مورد نقد و ارزیابی قرار دهیم، برای آن که از دایره انصاف خارج نشویم باید به نقاط قوت آن نیز اشاره کنیم. به زعم من موارد زیر را می‌توان از نقاط قوت نمایشگاه کتاب امسال به شمار آورد :
1 - امسال نشست‌های سرای اهل قلم نمایشگاه کتاب تهران در راستای تحقق رهنمودهای رهبر معظم انقلاب در حوزه فرهنگ، نشر و کتاب برنامه‌ریزی و تنظیم شده بود ؛ نشست‌هایی با موضوعات  «اقتصاد و فرهنگ»، «الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت»، «سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی»، «اقتصاد مقاومتی»، «دیدگاه‌های راهبردی در حوزه کتاب و نشر»، «ارتقای کیفی نشر دینی در ایران»، «وضعیت‌شناسی نقد در ایران» و «رونمایی از مجموعه آثار فاخر »و ... که این رویکرد هوشمندانه قابل  تقدیر و ستایش است .
2 - در این دوره ؛ دولت تلاش خود را بر آن نهاده بود که بیشترین ناشران - چه خارجی و چه داخلی - در این نمایشگاه شرکت کنند.   در مجموع حضور ناشران داخلی و خارجی در نمایشگاه امسال قابل توجه بود. البته در دوره‌های قبلی نیز حضور ناشران قابل توجه بود، ولی بدیهی ست که هر دولتی با توجه به مطالبات مردمی حساسیت‌های ویژه خود را دارد و در برگزاری نمایشگاه سیاست‌های خود را در اولویت کاری قرار می‌دهد که صد البته این سیاست ‌ها باید در چهارچوب سیاست‌های نظام تعریف شده باشد .
3 – برگزاری نشست‌های فرهنگی - ادبی در تالار یاس یکی دیگر از نقاط قوت نمایشگاه کتاب امسال بود .برگزاری مراسم‌ رونمایی  از کتاب‌های جدید، برگزاری حدود 9  جلسه تخصصی در خصوص ادبیات انقلاب و شعر پایداری، رمان انقلاب اسلامی، بیداری اسلامی، انتقال مفاهیم دفاع مقدس به کودکان و... و همچنین برگزاری نشست‌های تخصصی حوزه نشر مانند بحث درباره مساله کاغذ از جمله نشست‌های مجمع ناشران انقلاب اسلامی در سالن یاس در نمایشگاه کتاب بود که  با استقبال خوبی از سوی بازدید کنندگان مواجه گردید. این تجربه موفق می‌تواند  با قدرت و کیفیت بیشتری در سال‌های آینده هم دنبال شود.
اما چند نکته!
1 – عدم حضور رهبر معظم انقلاب در نمایشگاه امسال -  به دلیل کثرت مشغله‌های کاری - خسران بزرگی برای متولیان نمایشگاه بود که نمی‌توان از کنار آن به سادگی گذشت. چرا که رهبر فرزانه انقلاب به خاطر اهتمامی که به فرهنگ و اهالی فرهنگ دارند هر ساله از نمایشگاه کتاب با اشتیاق بازدید کرده‌اند که این نشانه توجه ویژه  ایشان به موضوع علم و فرهنگ و کتاب است. امید آن که مسئولین با اتخاذ تمهیدات لازم در سال‌های آینده، زمینه این حضور پر برکت و تاثیر گذار را فراهم کنند.
2 -  یکی از مشکلات نمایشگاه کتاب تهران این است که متاسفانه در نمایشگاه کتاب تهران مکان مناسبی برای استراحت اهالی قلم و بازدیدکنندگان وجود ندارد. این مشکل در تمام دوره ‌ها با شدت و ضعف وجود داشته است و مسئولان برگزاری نمایشگاه برای حل آن باید در دوره‌های بعدی نمایشگاه چاره‌ای بیندیشند. ظاهرا یکی از راهکارهای حل این مشکل، برگزاری نمایشگاه در «باغ کتاب» است که به گفته کارشناسان این مکان نیز پاسخگوی استقبال گسترده و میلیونی مردم از نمایشگاه کتاب نیست. چرا که امکانات، گنجایش و زیرساخت‌های لازم را ندارد.
3- وجود دستفروشان از دیگر معایب نمایشگاه کتاب تهران است که دیدن مناظری از این دست در محوطه خیابان‌های نمایشگاه شایسته این رویداد بزرگ فرهنگی نیست.  ایجاد امکانات رفاهی، فرهنگی و اختصاص فضایی مدیریت شده به دستفروشان می‌تواند در سامان بخشیدن به این امر موثر باشد.
4- نا آشنایی مردم با  کتاب‌های خوب و ارزنده، یکی دیگر از کاستی‌های نمایشگاه کتاب است که البته این نقیصه، یک نقیصه عمومی است و در تمام دوره ‌ها به نوعی شاهد آن بوده ایم. اگر در خصوص معرفی کتاب اطلاع رسانی مناسب تری صورت گیرد، مطمئنا مردم در زمان بازدید از نمایشگاه با سهولت بیشتری کتاب‌های مورد نظر خویش را انتخاب می‌کنند و از سرگردانی و بلاتکلیفی نجات پیدا می‌کنند.
این نوشتار کوتاه را با دو پیشنهاد در خصوص شیوه برگزاری نمایشگاه کتاب به منظور گسترش  و تقویت فرهنگ کتاب و کتابخوانی به پایان می‌برم:
پیشنهاد اول، برگزاری نمایشگاه‌های استانی کتاب در طول سال در تمام استان‌های کشور است. این امر علاوه بر تمرکز زدایی، راه را برای فرهنگ سازی در حوزه کتاب و کتابخوانی هموار می‌کند و باعث رونق کتاب و کتابخوانی در تمام طول سال می‌شود که دستاورد خجسته‌ای است.
پیشنهاد دوم، برگزاری نمایشگاه‌های فصلی کتاب در تهران – البته در ابعادی کوچک‌تر –است. تحقق این پیشنهاد عطش سیری ناپذیر مردم فهیم و فرهیخته ایران را به کتا ب و کتابخوانی بیشتر می‌کند . اینچنین باد .