لوموند دیپلماتیک: حکومت عربستان در حال غرق شدن در منطقه است

این نشریه تخصصی امور دیپلماسی می‌نویسد، ملک سلمان دو سال پس از جلوس به سلطنت با چالش‌های گوناگونی روبروست. مداخله نظامی در یمن در گل فرو رفته و در سوریه، عراق و لبنان نیز، عربستان با شکست‌هایی مواجه شده است و در حالی که اصلاحات اقتصادی کنونی با انتقادهای عدیده‌ای مواجه است، هنوز مسئله جانشینی پادشاه بی‌پاسخ مانده است.
اگر دیپلمات‌های ساکن ریاض بر روی نکته‌ای توافق داشته باشند، این است که رهبران سعودی هر مسئله مربوط به اوضاع منطقه را از نگاه «تهدید ایران» بررسی می‌کنند. یک دیپلمات با حفظ هویتش می‌گوید: «رهبران سعودی در همه جا دست ایران را می‌بینند و اظهارات مطبوعات ایران را خیلی جدی گرفته و همه جا جار می‌زنند که ایران، چهار پایتخت عربی (بغداد، صنعا، بیروت و دمشق) را زیر کنترل خود دارد.» دیپلمات دیگری دورتر هم می‌رود: «ایران همه فکر آن‌ها را اشغال کرده. اینان فراموش می‌کنند که ایران، به هر حال همسایه آن‌هاست و مستقل از هر نظری که درباره سیاست آن داریم، این کشور با یک حرکت انگشت از بین نخواهد رفت». همه آنان نخستین دلیل مداخله عربستان در یمن را در همین مشغله فکری خلاصه می‌کنند.
سلمان، در 23 ژانویه 2015 به جانشینی ملک عبدالله بن عبدالعزیز که تازه فوت کرده بود، به پادشاهی رسید. او با کنار گذاشتن سیاست خارجی محتاطانه و حتی محافظه‌کارانه می‌خواست نشان دهد که پادشاهی سعودی آماده است از منافع حیاتی خویش دفاع کند.
با وجود این، عملیات «توفان تعیین‌کننده» همه چیز بود جز تعیین‌کننده. این عملیات توان نظامی (و سیاسی) سعودی‌ها را به نمایش گذاشت. به رغم استقرار چند ده هزار سرباز در مرز، عربستان مجبور شد باریکه‌ای به طول 200 کیلومتر و عرض 20 تا 30 کیلومتر از مناطق مرزی را تخلیه کند. در نتیجه هفت هزار نفر از ترس تهاجم حوثی‌ها مجبور به ترک روستاهای خود شدند و حوثی‌ها همچنان به پرتاب موشک به شهرهای جنوبی عربستان مانند جازان ادامه دادند. این موشک‌پرانی‌ها ناامنی دائمی ایجاد می‌کند که گاهی مجبور به تعطیلی مدارس یا نهادهای دولتی می‌شوند. دولت عربستان تعداد کشته‌های این جنگ را پنجاه سرباز اعلام کرده، اما در حقیقت، بیش از 800 نفر در این درگیری‌ها کشته شده‌اند که اغلب آن‌ها را برای سرپوشی در فهرست «قربانیان حوادث» ثبت می‌کنند!
به تدریج که مردم عربستان در می‌یابند که در جنگی بی‌پایان درگیر شده و تعداد تلفات غیرنظامی نیز بالا می‌رود، شعف ملی‌ای که بخش مهمی از جمعیت عربستان را فرا گرفته بود، فروکش می‌کند. یک دانشگاهی جوان با افسوس می‌گوید: «ما در حال نابودی کشوری بسیار فقیر هستیم. هر چند که ما نسبت به ایران کوچکترین علاقه‌ای نداریم، این مسئله ما را ناراحت می‌کند». او می‌افزاید: «ما کم‌کم بین سیاست ریاضت اقتصادی تحمیلی و هزینه این جنگ، پیوند برقرار می‌کنیم». منابع مختلف هزینه جنگ را از 2 تا 3 و حتی 7 میلیارد دلار در ماه تخمین زده‌اند. در حالی که کاهش فوق‌العاده قیمت نفت منابع مالی دولت را به قهقرا برده است.
در سوریه، فتح حلب در دسامبر 2016 به دست ارتش سوریه با کمک نیروی هوایی روسیه، مشاوران ایرانی و میلیشیای شیعه لبنانی و عراقی موقعیت رژیم بشار اسد را که عربستان قصد سرنگونی‌اش را داشت، تقویت کرد. در عراق، تلاش‌های نزدیکی با حکومت حیدرالعبادی، نخست‌وزیر جدید عراق از اوت 2014، به جایی نرسید.
در لبنان، پس از قطع کمک بلاعوض سه میلیارد دلاری جهت خرید اسلحه (از فرانسه)برای تنبیه بیروت به خاطر عدم امضای بیانیه جامعه عرب که حزب‌الله را به عنوان «سازمان تروریستی» نکوهش می‌کرد، پس از قطع کمک مالی به سعد حریری، متحد عربستان (که البته باید تصدیق کرد که سرمایه‌گذاری چندان سودمندی برای عربستان سعودی نبود)، حکومت ریاض از صحنه سیاسی لبنان عقب‌نشینی کرد. هنگامی که ژنرال میشل عون، متفق حزب‌الله در 31 اکتبر به ریاست جمهوری لبنان انتخاب شد، محمدجواد ظریف، وزیر خارجه جمهوری اسلامی و منصور فضل‌الله عزام فرستاده ویژه بشار اسد، جهت تبریک‌گویی به رئیس جمهور جدید پشت سر هم وارد بیروت شدند، در حالی که سفیر عربستان دو ماه پیش بیروت را ترک کرده بود.
تلاش برای ایجاد ائتلافی بزرگ در کشورهای سنی علیه تروریسم، که با شتابزدگی در 15 دسامبر 2015 اعلام شد، (برخی کشورها حتی خبر هم نداشتند) از یک اعلام موضع تجاوز نکرد. حتی پیشنهاد تغییر شکل «شورای همکاری کشورهای خلیج فارس» به یک اتحادیه گسترده‌تر با مخالفت صریح عمان و تردیدهای کشورهای عضو روبروست که نگران برتری و تسلط عربستان هستند.
این کارنامه دست کم متضاد در درون خانواده سلطنتی بحث و جدل ایجاد کرده است. شاهد آن رویداد شگفتی است که در ریاض بسیار سر و صدا کرده است. روزنامه سعودی الوطن روز 2 ژوئن بر روی صفحه اینترنتی خود سخنانی منسوب به شاهزاده محمد بن نایف (مشهور به ام‌بی‌ان)، ولیعهد و وزیر کشور در حاشیه نشست کشورهای خلیج ]فارس[ در جده منتشر کرد. چند ساعت بعد، با این بهانه که سایت حک شده و روزنامه هرگز چنین خبری را گزارش نکرده بود، این مطلب را از روی سایت حذف کردند. البته کسی این تکذیب‌نامه را باور نکرد.
ولی شاهزاده چه می‌گفت؟ او توضیح می‌داد که هر چند ما به خواست حکومت قانونی یمن پاسخ دادیم، عملیات «توفان تعیین‌کننده» «به درازا کشیده و از دست ما خارج شده است، از جمله به دلیل امتناع کشورهای عضو ائتلاف در انجام وظیفه‌شان». اشاره غیر مستقیم به مصر بود که نیروی زمینی نفرستاد. او ادامه می‌دهد: «در سوریه، ما می‌خواستیم با کمک ترکیه و ایالات متحده رژیم را سرنگون کنیم»، و نتیجه می‌گیرد: «ما باید در سیاست و محاسبه بازبینی کنیم» و در مورد این دو مسئله «امتیازهای واقعی و دردناک» بدهیم اگر نمی‌خواهیم که جهان عرب در کشمکش‌های بی‌پایان فرو رود.