جاسوسی ژنتیک زیر پوشش شناخت بیماری‌های خاص و خطرناک

به گزارش فارس، طی یک سال و نیم گذشته، در فضای شبکه‌های ارتباطی مجازی، کلیپ ضبط شده مشهوری دست به دست می‌شد که در آن مجموعه‌ای از بازیگران از مردم تقاضا می‌کردند با کمک چند گوش‌پاک‌کن (سوآپ) ارسالی از مکانی نامعلوم، نمونه‌ای از سلول‌های دهانی خود را با هدف نجات بیماران سرطانی به بانک ژن جهانی هدیه کنند.
در این کلیپ، با ابراز ناراحتی از سهم کم نمونه‌های ایرانی در بانک جهانی ژن گفته شده بود که ایرانی‌ها علاقه‌ای به نجات دادن جان بیماران ایرانی، خارجی و بیماران لوسمی ندارند.
کسب اطلاعات ژنتیکی به بهانه شناخت بیماری‌های خاص و خطرناک
رئیس انجمن ژنتیک ایران با بازخوانی این موضوع اظهار داشت: ریشه این قبیل حرکت‌ها مربوط به یک مجموعه آزمایشگاهی در انگلستان است که به ظاهر اعلام کرده‌اند می‌خواهیم به شناخت بیماری‌های خاص و خطرناک کمک کنیم، اما با توجه به سوابق کشور انگلستان در لطمه زدن به کشور ما، این نگرانی وجود دارد که هدف اصلی آنها به دست آوردن اطلاعات ژنتیکی مردم جهان سوم به ویژه جمهوری اسلامی ایران باشد.
دکترمحمود تولایی، هشدار داد: اگر آنها ‌بخواهند نمونه‌هایی را از جامعه ایرانی به دست بیاورند تا عرصه‌های آسیب‌پذیر ژنوم ایرانیان را شناسایی کنند، این موضوع از نظر کلان و اجتماعی، یک تهدید به شمار می‌آید و از نظر اخلاقی نیز کشف و انتشار بسیاری از رازهای سلامت افراد درست نیست؛ همانگونه که آنچه به وسیله ویزیت و معاینه یک بیمار به دست می‌آید و پزشک موظف به حفظ این اسرار است، اگر وضعیت بیماری این فرد را به اشخاص دیگر منتقل کند به عنوان جرم تلقی می‌شود.
تولایی، افزود: از طریق این علم می‌توان مشخص کرد که برای مثال، فردی مستعد است تا 10 سال آینده دچار بیماری قلبی شود یا اگر با یک عامل سرطانی مواجه شود، سیستم ایمنی‌اش توانایی پاسخگویی به بیماری را ندارد؛ اگر آسیب‌پذیری ژنتیکی افراد شناسایی و منتشر شود، تبعات و عوارض از همان زمان دامنگیر افراد خواهد شد، زیرا با شناسایی اینکه چه افرادی دچار بیماری خواهند شد، آنها موقعیت‌ها و حقوق اجتماعی خود را خواسته یا ناخواسته از دست می‌دهند؛ مثلا بانک‌ها ممکن است به این افراد وام ندهند، استخدام به کار آنها دچار مشکل ‌شود، کسی به سادگی با آنها عقد قرارداد نکند و بدین ترتیب زندگی‌شان دچار زحمت و مشقت می‌شود.
انتشار اسرار ژنتیکی افراد
 یک تهدید است
وی با بیان اینکه انتشار اسرار ژنتیکی افراد یک تهدید ژنتیکی است، گفت: مردم باید هوشیار باشند و با برخی شعارهای عوام‌فریبانه، گنجینه اسرار ژنتیکی خودشان را در اختیار هر کسی قرار ندهند و اگر واقعا هدف خیرخواهانه‌ای مطرح می‌شود، حتما از طریق مراکز مطمئن داخلی اقدام کنند زیرا امروز در کشور ما ظرفیت تخصصی در موضوع ژنتیک، از سطح منطقه بسیار مطلوب‌تر است.
عضو هیئت مدیره انجمن بیوتکنولوژی و ژنتیک ایران، خاطرنشان کرد: ما در قوانین جاری خودمان، لایحه حفاظت از میراث ژنتیکی را داریم اما به نظر می‌آید باید بر اجرای آنها تاکید شود زیرا برخی از این رفتارها و ارتباطات به صورت آشکارا صورت می‌گیرد.
تولایی ادامه داد: گاهی حتی پیش آمده که یک پزشک در قالب اجرای طرحی بدون اینکه صلاحدید کشور را در نظر بگیرد و با مراکز تحقیقاتی داخلی هماهنگی کند، با هر مرکز تحقیقاتی در دنیا وارد مذاکره می‌شود و در بررسی یک دارو، نمونه‌های بیمار خود را برای آن مجموعه‌ها ارسال می‌کند؛ علی‌رغم اینکه کار خلاف اصول اخلاق پزشکی انجام داده، برای مردم کشورش نیز خطرآفرینی کرده است.
وی با بیان اینکه تا به حال برخوردی با این موارد صورت نگرفته و اکنون این خلاف روشن، امری بسیار طبیعی تلقی شده است، گفت: در دنیا این موارد تابع «اخلاق پزشکی» است و یک فرد می‌تواند اجازه ندهد هرگونه تستی بر روی وی انجام شود و اگر قرار است محققی هم تستی را انجام دهد، بر مبنای فرم اخذ رضایت آگاهانه از بیمار، فرد را کاملا توجیه کند که از نمونه‌های تست وی قرار است چه استفاده‌هایی بشود.
مجلس توجه جدی به لایحه ذخایر ژنتیکی داشته باشد
تولایی، با ابراز شگفتی از اینکه فضای مجازی اعلام می‌کند که هرکسی می‌تواند یک نمونه بیولوژیک خود را به یک مرکز تحقیقاتی بفرستد، گفت: جاسوسی ژنتیکی هدف اصلی این مراکز است به ویژه یک مرکز تحقیقاتی که در بریتانیا مستقر است؛ این مراکز در نظر دارند اعمال خطرآفرین انجام دهند و رسانه‌ها هم باید هوشیار بوده و ریشه این اطلاع‌رسانی را در شبکه‌های اجتماعی شناسایی و به مراجع ذی‌ربط اطلاع‌رسانی کنند.
رئیس انجمن ژنتیک ایران، گفت: کشور ما در شرایط قابل قبول علمی در فناوری‌های نوین به ویژه ژنتیک و بیوتکنولوژی قرار دارد و نباید مردم تحت تاثیر عوام‌فریبی رسانه‌های رسمی و غیر رسمی بیگانه مهم‌ترین داده‌های مرتبط با سلامت خود را در اختیار قرار دهند؛ انتظار می‌رود مجلس شورای اسلامی با توجه جدی به لایحه ذخایر ژنتیکی بپردازد تا در پوشش ندانم‌کاری یا غفلت برخی مسئولین، گونه‌ها و ذخایر زیستی ما چه در حوزه گیاهی به ویژه گیاهان دارویی، گونه‌های زیستی، حیات وحش و ... با عنوان گردشگری در طبیعت توسط بیگانگان غارت نشود و در قالب پایان‌نامه یا طرح‌های مشترک با طرف خارجی، بدون لحاظ قواعد، به تاراج نرود.
وی افزود: نقص مهم این لایحه هم عدم پیش‌بینی مقررات لازم برای ارسال نمونه‌های انسانی به خارج از کشور است که امید است با اهتمام وزارت بهداشت تدبیر مناسب اندیشیده و به این لایحه افزوده شود تا ضمن عدم هرگونه مانع بر سر همکاری علمی و پژوهشی، منافع ملی نیز محفوظ و خسارتی به میراث نیاکان ما وارد نشود.
به دست آوردن اطلاعات ژنتیکی
 به بهانه مبارزه با جرائم و تروریسم
گفتنی است، دستیابی به اطلاعات ژنتیکی افراد، ممکن است به بهانه‌های مختلفی انجام شود؛ چنانچه در سال گذشته دولت کویت اعلام کرده بود، اولین کشوری در جهان خواهد بود که برای همه گردشگرانی که به این کشور سفر می‌کنند اعم از شهروندان کویتی و غیرکویتی، ارائه اطلاعات DNA به مسئولان این کشور را اجباری می‌کند، هرچند مقامات کویتی اعلام کردند، نتایج این آزمایش‌ها برای «مبارزه با جرائم و تروریسم» استفاده می‌شود و به هیچ وجه، بهره‌برداری‌های پزشکی، مدنظر نیست اما در موارد این‌چنینی باید با احتیاط بیشتری برخورد شود.